Iravaban.net–ի փոխանցմամբ՝ աշխատանքային ստաժը շատերի համար պարզապես աշխատանքի անցնելուց մինչև աշխատանքից դուրս գալու տարիների հաշվարկն է։ Սակայն օրենքը տարբերակում է աշխատանքային ստաժի մի քանի տեսակներ, և աշխատած տարիների իրավական նշանակությունը կարող է տարբեր լինել՝ կախված նրանից, թե ինչ աշխատանք է կատարվել, ինչ մասնագիտությամբ, ինչ գործատուի մոտ և ինչ ընդմիջումներով։
Այսինքն՝ 10 տարի աշխատած լինելը դեռ չի նշանակում, որ այդ 10 տարիները բոլոր դեպքերում նույն կերպ են հաշվարկվելու։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 20-րդ հոդվածը սահմանում է աշխատանքային ստաժի հիմնական տեսակները։
Ի՞նչ է աշխատանքային ստաժը
Աշխատանքային ստաժը այն ժամանակահատվածն է, որի ընթացքում քաղաքացին գտնվել է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ։
Սակայն աշխատանքային ստաժ կարող են ներառվել նաև այլ ժամանակահատվածներ, եթե դա նախատեսված է նորմատիվ իրավական ակտերով կամ կոլեկտիվ պայմանագրերով։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր։
Քանի որ որոշակի աշխատանքային իրավունքներ, լրացուցիչ երաշխիքներ և արտոնություններ կարող են պայմանավորված լինել հենց աշխատանքային ստաժի առկայությամբ կամ դրա տևողությամբ։
Այս դեպքում առաջանում է հիմնական հարցը՝ ի՞նչ ստաժ է անհրաժեշտ կոնկրետ իրավունքի կամ երաշխիքի համար։
1. Ընդհանուր աշխատանքային ստաժ
Ընդհանուր աշխատանքային ստաժում հաշվարկվում է քաղաքացու՝ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվելու ամբողջ ժամանակահատվածը։
Այսինքն՝ հիմնականում հաշվարկվում է անձի ընդհանուր աշխատանքային գործունեության ժամանակը։
Անձը կարող է աշխատել տարբեր գործատուների մոտ, տարբեր կազմակերպություններում և տարբեր ոլորտներում։ Այդ աշխատանքային ժամանակահատվածները կարող են հաշվարկվել ընդհանուր աշխատանքային ստաժում՝ օրենքով սահմանված կարգով։
Այս դեպքում հիմնական հարցը հետևյալն է՝ որքա՞ն ժամանակ է անձը գտնվել աշխատանքային հարաբերությունների մեջ։
2. Մասնագիտական աշխատանքային ստաժ
Մասնագիտական ստաժի դեպքում միայն աշխատած տարիները բավարար չեն։
Այստեղ կարևոր է նաև՝ արդյոք կատարված աշխատանքը համապատասխանում է անձի մասնագիտությանը կամ որակավորմանը։
Օրենքի համաձայն՝ մասնագիտական աշխատանքային ստաժում հաշվարկվում է այն աշխատանքային ստաժը, որը համապատասխանում է անձի մասնագիտական կամ բարձրագույն կրթությանը։
Եթե տվյալ պաշտոնի նկարագրով նախատեսված է որոշակի մասնագիտական կամ բարձրագույն կրթություն, ապա հաշվի է առնվում այդ կրթությունը հավաստող փաստաթղթում նշված որակավորմանը կամ մասնագիտությանը համապատասխանող աշխատանքային ստաժը։
Օրինակ՝ անձը կարող է ունենալ իրավաբանական կրթություն, սակայն տարիներ շարունակ աշխատել այնպիսի աշխատանքում, որը չի համապատասխանում իր մասնագիտությանը։
Այս դեպքում հարց է առաջանում՝ այդ ամբողջ աշխատանքային ժամանակահատվածը մասնագիտական ստա՞ժ է համարվում։
Պատասխանը կախված է տվյալ աշխատանքի և անձի ստացած կրթության կամ որակավորման համապատասխանությունից։
Օրենքը նաև սահմանում է, որ մասնագիտական աշխատանքային ստաժը ներառում է համապատասխան որակավորում ստանալուց հետո աշխատած ժամանակահատվածը։
Պետակա՞ն, թե՞ մասնավոր ոլորտ․ տարբերություն չկա
Մասնագիտական ստաժի հաշվարկման համար աշխատանքի պետական կամ մասնավոր ոլորտում կատարված լինելը ինքնին որոշիչ չէ։
Այսինքն՝ եթե անձը իր մասնագիտությանը կամ որակավորմանը համապատասխան աշխատանք է կատարել մասնավոր կազմակերպությունում, այդ աշխատանքային ժամանակահատվածը կարող է հաշվարկվել մասնագիտական ստաժում։
Նույնը վերաբերում է պետական ոլորտում կատարված աշխատանքին։
Այսպիսով, հարցը ոչ թե այն է՝ որտե՞ղ է անձը աշխատել, այլ՝ ինչպիսի՞ աշխատանք է կատարել և արդյոք այն համապատասխանում է իր մասնագիտությանը կամ որակավորմանը։
3. Միևնույն գործատուի մոտ աշխատանքային ստաժ
Օրենքը առանձնացնում է նաև որոշակի կազմակերպությունում կամ միևնույն գործատուի մոտ աշխատանքային ստաժը։
Այս դեպքում հաշվարկվում է տվյալ աշխատատեղում աշխատած ժամանակահատվածը։
Այս տեսակի ստաժը կարող է նշանակություն ունենալ այն դեպքերում, երբ որևէ աշխատանքային իրավունք կամ լրացուցիչ երաշխիք կապված է կոնկրետ գործատուի մոտ աշխատած ժամանակի հետ։
Այսինքն՝ հնարավոր է, որ անձը ընդհանուր առմամբ 15 տարվա աշխատանքային ստաժ ունենա, սակայն տվյալ իրավունքի համար կարևոր լինի, թե այդ տարիներից քանի՞սն է աշխատել նույն գործատուի մոտ։
4. Աշխատանքը փոխելու դեպքում ստաժը միշտ չէ, որ խզվում է
Օրենքը սահմանում է նաև անընդմեջ աշխատանքային ստաժ։
Այն ներառում է նույն կազմակերպությունում կամ մի քանի կազմակերպություններում աշխատած ժամանակահատվածը, եթե մի աշխատանքից մյուսին անցումը կատարվել է օրենքով նախատեսված պայմաններով։
Մասնավորապես՝
- գործատուների փոխադարձ համաձայնությամբ,
- աշխատանքային ստաժը չընդհատող այլ հիմքերով,
- կամ եթե մի աշխատանքից մյուսին անցնելու ընդմիջումը չի գերազանցել մեկ ամիսը։
Այսինքն՝ աշխատանքի փոփոխությունը ինքնին դեռ չի նշանակում, որ անընդմեջ աշխատանքային ստաժը խզվել է։
Մեկ ամիսը կարող է վճռորոշ լինել
Օրենսգրքի այս դրույթով սահմանվում է, որ մի աշխատանքից մյուսին անցնելու ընդմիջումները չպետք է գերազանցեն մեկ ամիսը։
Օրինակ՝ եթե անձը մի աշխատանքից դուրս է եկել և նոր աշխատանքի է անցել 20 օր անց, կարող է առաջանալ հարց՝ արդյո՞ք անընդմեջ ստաժը պահպանվում է։
Իսկ եթե ընդմիջումը գերազանցել է մեկ ամիսը, կարող է առաջանալ անընդմեջ ստաժի ընդհատման հարց։
Սակայն յուրաքանչյուր կոնկրետ իրավիճակում կարևոր է նաև աշխատանքի փոփոխության հիմքը և տվյալ հարաբերության նկատմամբ կիրառվող այլ իրավական կարգավորումները։
Ինչո՞ւ է կարևոր իմանալ՝ ինչ տեսակի ստաժ ունեք
Աշխատանքային ստաժի տեսակների տարբերակումը միայն ձևական բնույթ չունի։
Տարբեր իրավիճակներում կարող է պահանջվել տարբեր տեսակի ստաժ։
Օրինակ՝ որևէ պաշտոնի համար կարող է պահանջվել որոշակի մասնագիտական ստաժ, իսկ որևէ լրացուցիչ երաշխիքի տրամադրումը կարող է կապված լինել նույն գործատուի մոտ աշխատած տարիների հետ։
Ո՞վ է սահմանում ստաժի հաշվարկման կարգը
Աշխատանքային օրենսգրքի համաձայն՝ աշխատանքային ստաժի հաշվարկման կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը։
Այսինքն՝ Օրենսգիրքը սահմանում է աշխատանքային ստաժի հիմնական տեսակները, իսկ հաշվարկման մանրամասն կարգը սահմանվում է կառավարության համապատասխան իրավական ակտերով։
Ի՞նչ պետք է հիշել
Աշխատանքային ստաժը կարող է լինել՝
ընդհանուր՝ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվելու ամբողջ ժամանակահատվածը,
մասնագիտական՝ համապատասխան մասնագիտությանը կամ որակավորմանը համապատասխանող աշխատանքային գործունեությունը,
միևնույն գործատուի մոտ՝ տվյալ կազմակերպությունում կամ գործատուի մոտ աշխատած ժամանակահատվածը,
անընդմեջ՝ այն աշխատանքային ժամանակահատվածը, որը կարող է պահպանվել նաև աշխատանքի փոփոխության դեպքում՝ օրենքով սահմանված պայմանների պահպանմամբ։
Ուստի աշխատանքային ստաժը հաշվարկելիս կարևոր է ոչ միայն հարցնել՝ «քանի՞ տարի եմ աշխատել», այլ նաև՝ «ինչպիսի՞ աշխատանքային ստաժ է ինձ անհրաժեշտ, և արդյո՞ք իմ աշխատած ժամանակահատվածը համապատասխանում է այդ պահանջին»։