Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից 2025 թվականին կատարված աշխատանքների վերավերյալ հաշվետվությունը։
ԿԿՀ 2025 թվականի տարեկան հաղորդումը ոչ միայն ներկայացնում է տարվա ընթացքում կատարված աշխատանքները, այլ նաև ցույց է տալիս պետական կառավարման համակարգում պահպանվող ռիսկերը, օրենսդրական բացերը և այն ուղղությունները, որտեղ հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը դեռևս լրացուցիչ քայլերի կարիք ունի։ Հաղորդումը ներառում է հայտարարագրման համակարգի, շահերի բախման կանխարգելման, բարեվարքության ստուգումների, կրթական ծրագրերի, միջազգային համագործակցության և օրենսդրական նախաձեռնությունների վերաբերյալ համապարփակ տեղեկատվություն։
2025 թվականի ընթացքում Հանձնաժողովի գործունեության առանցքային ուղղություններից մեկը շարունակել է մնալ պաշտոնատար անձանց գույքի, եկամուտների, ծախսերի և շահերի հայտարարագրերի վերահսկողությունը։ Հաղորդման համաձայն՝ հայտարարագրման էլեկտրոնային համակարգը շարունակում է կատարելագործվել, ընդլայնվել են հայտարարատուների շրջանակները, ինչպես նաև իրականացվել են հայտարարագրերի լրիվության և արժանահավատության ստուգումներ։
ԿԿՀ-ն նշում է, որ հայտարարագրման համակարգը կարևոր կանխարգելիչ մեխանիզմ է, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտել հնարավոր ապօրինի հարստացման ռիսկերը, շահերի բախման դեպքերը, թաքցված գույքը, հայտարարագրման խախտումները։
Միաժամանակ արձանագրվում է, որ հայտարարագրերի ստուգման գործընթացը շարունակում է պահանջել տեխնիկական և իրավական կատարելագործում։
Հաղորդման զգալի հատվածը վերաբերում է շահերի բախման ինստիտուտին։ 2025 թվականին ուսումնասիրվել են բազմաթիվ դեպքեր, որոնցում գնահատվել է պաշտոնատար անձանց վարքագիծը, ծառայողական լիազորությունների իրականացումը և մասնավոր շահերի հնարավոր ազդեցությունը որոշումների վրա։ Հանձնաժողովը նշում է, որ շահերի բախման կանխարգելումը դեռևս մնում է պետական կառավարման ամենաբարդ խնդիրներից մեկը։
Հաղորդման համաձայն՝ բազմաթիվ դեպքերում անհրաժեշտ է ոչ միայն իրավական, այլև էթիկական գնահատական, քանի որ գործող օրենսդրությունը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ կարգավորում է նման իրավիճակները։
2025 թվականին շարունակվել են բարեվարքության ուսումնասիրությունները։ Այս գործընթացը հատկապես կարևոր նշանակություն ունի դատավորների, դատախազների, քննիչների և այլ պատասխանատու պաշտոնատար անձանց նշանակման կամ առաջխաղացման փուլերում։ Հանձնաժողովը փաստում է, որ բարեվարքության գնահատումը աստիճանաբար դառնում է պետական կառավարման բնական բաղադրիչ։ Միաժամանակ հաղորդման մեջ ընդգծվում է, որ բարեվարքության համակարգի արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն Հանձնաժողովից, այլ նաև այն պետական մարմիններից, որոնք պարտավոր են հաշվի առնել ներկայացվող եզրակացությունները։
Հանձնաժողովը շարունակել է հակակոռուպցիոն կրթական ծրագրերը պետական մարմիններում, համայնքներում, ուսումնական հաստատություններում և այլ կազմակերպություններում։
Կազմակերպվել են
- վերապատրաստումներ,
- դասընթացներ,
- հանրային իրազեկման միջոցառումներ,
- մեթոդական ուղեցույցների ներկայացումներ։
Հանձնաժողովը շեշտում է, որ կոռուպցիայի կանխարգելումը հնարավոր չէ միայն վերահսկողական մեխանիզմներով։ Անհրաժեշտ է նաև ձևավորել հակակոռուպցիոն մշակույթ։
Հաղորդման կարևոր բաժիններից մեկը վերաբերում է օրենսդրական նախաձեռնություններին։ ԿԿՀ-ն ներկայացնում է մի շարք առաջարկություններ, որոնք վերաբերում են.
- շահերի բախման կարգավորմանը,
- հայտարարագրման կատարելագործմանը,
- վարքագծի կանոնների հստակեցմանը,
- վերահսկողական մեխանիզմների ուժեղացմանը,
- իրավական անորոշությունների վերացմանը։
Սա ցույց է տալիս, որ Հանձնաժողովը չի սահմանափակվում միայն վերահսկողական գործառույթներով, այլ նաև հանդես է գալիս որպես հակակոռուպցիոն քաղաքականության ձևավորման մասնակից։
2025 թվականին շարունակվել է համագործակցությունը միջազգային կազմակերպությունների և գործընկեր կառույցների հետ։ Հանձնաժողովը մասնակցել է միջազգային ծրագրերի, աշխատաժողովների և փորձի փոխանակման նախաձեռնությունների։ Միջազգային համագործակցությունը հաղորդման մեջ ներկայացվում է որպես հակակոռուպցիոն համակարգի զարգացման կարևոր բաղադրիչ։
Հիմնական մարտահրավերները
Հաղորդման ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ, չնայած իրականացված աշխատանքներին, շարունակում են պահպանվել մի շարք խնդիրներ։ Մասնավորապես արձանագրվել են՝
- պետական մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանակման դժվարություններ,
- հայտարարագրերի ստուգման մեծ ծավալ,
- շահերի բախման վերաբերյալ իրավական բացեր,
- որոշ պետական մարմինների կողմից հանձնարարականների ոչ լիարժեք իրականացում,
- հանրային իրազեկվածության ոչ բավարար մակարդակ։
Տարեկան հաղորդումը ցույց է տալիս, որ հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը Հայաստանում աստիճանաբար տեղափոխվում է կանխարգելման մոդելի։
Եթե նախորդ տարիներին հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած էր իրավախախտումների արձանագրման վրա, ապա այժմ ավելի մեծ տեղ է հատկացվում ռիսկերի կանխարգելմանը, բարեվարքության գնահատմանը, հայտարարագրման կատարելագործմանը և կրթական ծրագրերին։ Միաժամանակ փաստաթուղթը վկայում է, որ առկա են ինչպես իրավական, այնպես էլ գործնական խնդիրներ, որոնց հաղթահարումը պահանջում է պետական մարմինների ավելի սերտ համագործակցություն և օրենսդրական շարունակական բարեփոխումներ։