Արդարադատության նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել օրենսդրական նախագծերի փաթեթ, որով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել «Հանրաքվեի մասին» սահմանադրական օրենքում, «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքում և մի շարք այլ օրենքներում։ Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է նախագիծը։
Առաջին հայացքից փոփոխությունները կարող են թվալ զուտ տեխնիկական, քանի որ մեծամասամբ վերաբերում են իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակման ձևին։ Սակայն իրականում դրանք կարևոր նշանակություն ունեն իրավական համակարգի միասնականության, օրենսդրական հստակության և գործող իրավակարգավորումների արդիականացման տեսանկյունից։
Նախագծերի հիմնական նպատակը գործող օրենքներում պահպանված հնացած ձևակերպումները վերացնելն է և դրանք համապատասխանեցնել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի գործող պահանջներին, որոնց համաձայն նորմատիվ իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակումն իրականացվում է նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայքում։
Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ այս օրենսդրական փաթեթը
2018 թվականին ուժի մեջ մտավ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքը, որը հիմնովին փոխեց իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակման համակարգը։
Մինչ այդ Հայաստանի Հանրապետությունում գործում էին «Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագիրը» և «Գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիրը», որոնցում հրապարակվում էին օրենքները, ենթաօրենսդրական ակտերը և այլ իրավական փաստաթղթեր։ Սակայն նոր օրենքով սահմանվեց, որ նորմատիվ իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակումը կատարվում է Արդարադատության նախարարության կողմից վարվող նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայքում։ Չնայած դրան՝ բազմաթիվ գործող օրենքներում շարունակեցին պահպանվել հղումներ այլևս չգործող հրապարակման մեխանիզմներին, ինչի հետևանքով առաջացել էին իրավական և գործնական անհամապատասխանություններ։
Մասնավորապես, որոշ օրենքներ շարունակում էին պահանջել.
- իրավական ակտերը հրապարակման ուղարկել գերատեսչական նորմատիվ ակտերը հրապարակող մարմին,
- հրապարակել «Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագրում»,
- հրապարակել «Գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագրում»,
- իրավական հետևանքները կապել պաշտոնական տեղեկագրում հրապարակվելու օրվա հետ։
Մինչդեռ նման տեղեկագրեր այսօր այլևս չեն գործում, իսկ պաշտոնական հրապարակման իրավական նշանակություն ունի միայն Միասնական կայքում կատարված պաշտոնական հրապարակումը։
Ի՞նչ հիմնական գաղափար է ընկած փոփոխությունների հիմքում
Փոփոխությունների առանցքային գաղափարը մեկն է՝ ամբողջ օրենսդրությունը համապատասխանեցնել գործող իրավակարգավորմանը։ Այսինքն՝ բոլոր այն դեպքերում, երբ օրենքները դեռևս հիշատակում են «Պաշտոնական տեղեկագիրը» կամ «Գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիրը», առաջարկվում է.
- դրանք փոխարինել «Նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայք» ձևակերպմամբ,
- կամ ամբողջությամբ հանել, եթե նման պահանջ այլևս գոյություն չունի։
Այսպիսով, վերացվում են իրավական ակտերում առկա հնացած և փաստացի չկիրառվող դրույթները։
Ի՞նչ է փոխվում «Հանրաքվեի մասին» սահմանադրական օրենքում
Փոփոխություններ են կատարվում օրենքի 12-րդ և 36-րդ հոդվածներում։ Օրենքից հանվում են «Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագրում» բառերը։ Փոխարենը սահմանվում է, որ համապատասխան ակտերի պաշտոնական հրապարակումը կատարվում է նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայքում։ Միաժամանակ բոլոր ձևակերպումները համապատասխանեցվում են «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի տերմինաբանությանը։
Սա նշանակում է, որ հանրաքվեի կազմակերպման և անցկացման հետ կապված պաշտոնական հրապարակումները կհենվեն գործող էլեկտրոնային հրապարակման համակարգի վրա։
Ի՞նչ է փոխվում «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքում
Օրենքի 101-րդ հոդվածի 10-րդ մասը ճանաչվում է ուժը կորցրած։ Պատճառն այն է, որ այդ դրույթը հղում էր կատարում «Իրավական ակտերի մասին» օրենքին, որը դեռևս 2018 թվականին ուժը կորցրել է։ Հետևաբար իրավական համակարգում այլևս չպետք է պահպանվեն հղումներ գոյություն չունեցող օրենքներին։
Ինչպե՞ս է փոփոխվում Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը
Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 420-րդ հոդվածում փոփոխվում է նոր երևան եկած հանգամանքներով դատական ակտի վերանայման ժամկետի հաշվարկման մեկնարկը։ Մինչ այժմ ժամկետը հաշվարկվում էր Սահմանադրական դատարանի որոշման «Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագրում» հրապարակման օրվանից։ Առաջարկվում է այդ ձևակերպումը փոխարինել՝ «նորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման միասնական կայքում պաշտոնապես հրապարակվելու օրվանից»։ Այսպիսով, դատավարական ժամկետների հաշվարկը ևս կհամապատասխանի գործող իրավակարգավորմանը։
Ի՞նչ է փոխվում լիցենզավորման ոլորտում
«Լիցենզավորման մասին» օրենքում վերացվում է լիցենզավորող մարմինների պարտականությունը՝ իրենց որոշումները հրապարակման նպատակով ուղարկել գերատեսչական նորմատիվ ակտերը հրապարակող մարմին։ Փոխարենը սահմանվում է, որ այդ որոշումները հրապարակվելու են համապատասխան մարմնի պաշտոնական ինտերնետային կայքում՝ առանձին բաժնում տեղադրելու միջոցով։ Միաժամանակ ուժը կորցրած է ճանաչվում այն դրույթը, որը նախատեսում էր այդ որոշումների հրապարակումը «Գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագրում»։ Այս փոփոխությունը փաստացի օրենսդրորեն ամրագրում է այն կարգը, որն արդեն կիրառվում է գործնականում։
Ի՞նչ է փոխվում գործունեության իրականացման ծանուցումների ոլորտում
Նույն տրամաբանությամբ փոփոխություններ են առաջարկվում նաև «Գործունեության իրականացման ծանուցման մասին» օրենքում։ Լիազոր մարմիններն այլևս պարտավոր չեն լինելու իրենց որոշումները հրապարակման ուղարկել գերատեսչական տեղեկագիր։ Որոշումները հրապարակվելու են բացառապես պաշտոնական ինտերնետային կայքերում։ Միաժամանակ ուժը կորցրած է ճանաչվում տեղեկագրում հրապարակմանը վերաբերող դրույթը։
Ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում ստուգումների մասին օրենքում
«Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» օրենքից հանվում է այն դրույթը, որով ստուգում իրականացնող անձը պարտավոր էր հիմնվել նաև պաշտոնական տեղեկագրերում հրապարակված իրավական ակտերի վրա։ Այս փոփոխությունը պայմանավորված է նրանով, որ այդ տեղեկագրերն այլևս գոյություն չունեն։
Ի՞նչ է փոխվում մյուս օրենքներում
Օրենսդրական փաթեթով փոփոխություններ են կատարվում նաև.
- «Կենսաապահովման նվազագույն զամբյուղի և կենսաապահովման նվազագույն բյուջեի մասին» օրենքում,
- «Տեխնիկական կանոնակարգման մասին» օրենքում,
- «Գնումների մասին» օրենքում,
- «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքում։
Բոլոր դեպքերում փոփոխությունների բովանդակությունը նույնն է՝ օրենքներից հանվում են «Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագրին» վերաբերող ձևակերպումները, որոնք այլևս չեն համապատասխանում գործող օրենսդրությանը։
Ի՞նչ նշանակություն ունեն այս փոփոխությունները քաղաքացիների համար
Քաղաքացիների իրավունքների և պարտականությունների տեսանկյունից որևէ նոր սահմանափակում կամ նոր իրավունք չի նախատեսվում։ Չեն փոխվում նաև հանրաքվեի, դատավարության, լիցենզավորման կամ այլ վարչական ընթացակարգերի բովանդակային կանոնները։ Փոփոխություններն ունեն կազմակերպչական և տեխնիկական բնույթ։ Միևնույն ժամանակ դրանք կարևոր են, քանի որ.
- ապահովում են օրենսդրության միասնականությունը,
- վերացնում են իրավական հակասությունները,
- հեշտացնում են իրավական ակտերի որոնումը,
- ապահովում են իրավական որոշակիությունը,
- վերացնում են այլևս գոյություն չունեցող իրավական ինստիտուտներին կատարված հղումները։
Փոփոխությունները լրացուցիչ ֆինանսական բեռ չեն առաջացնելու։ Նախագծերի հիմնավորման համաձայն՝ օրենքների ընդունումը լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ չի պահանջում։ Պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում փոփոխություններ չեն նախատեսվում։
Հիմնավորման համաձայն՝ նախաձեռնության նպատակն է գործող օրենսդրությունը համապատասխանեցնել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքին և վերացնել այն իրավական դրույթները, որոնք գործնականում այլևս կիրառելի չեն։
Ե՞րբ են փոփոխություններն ուժի մեջ մտնելու
Բոլոր նախագծերով նախատեսվում է նույն ժամկետը։ Օրենքներն ուժի մեջ կմտնեն դրանց պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը։
Թեև ներկայացված օրենսդրական փաթեթը չի նախատեսում քաղաքացիների իրավունքների կամ պետական մարմինների լիազորությունների բովանդակային փոփոխություններ, այն կարևոր քայլ է Հայաստանի օրենսդրության համակարգային արդիականացման ուղղությամբ։
Փոփոխությունների արդյունքում գործող օրենքները կհամապատասխանեն «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջներին, կվերացվեն այլևս չգործող «Պաշտոնական տեղեկագրին» և «Գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագրին» կատարված հղումները, իսկ իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակման վերաբերյալ բոլոր կարգավորումները կկենտրոնանան մեկ միասնական էլեկտրոնային հարթակի վրա։
Այս փոփոխությունները միտված են ապահովելու օրենսդրության հստակությունը, կանխատեսելիությունը և իրավական անվտանգության բարձր մակարդակը՝ առանց փոխելու գործող իրավական հարաբերությունների բովանդակությունը։
Ծանուցում. Ներկայացված օրենսդրական փաթեթը վերաբերում է բացառապես իրավական ակտերի պաշտոնական հրապարակման կարգի և հարակից իրավակարգավորումների արդիականացմանը և ինքնին չի նախատեսում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխություն։ Միաժամանակ հիշեցնենք, որ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ նախատեսված դեպքերում Սահմանադրության փոփոխություններն ընդունվում են հանրաքվեի միջոցով, և համապատասխան փոփոխություններն ուժի մեջ են մտնում միայն հանրաքվեի արդյունքներով՝ օրենքով սահմանված կարգով։
Օրենսդրական փոփոխությունները դեռևս նախագծային փուլում են։