2026 թվականի հունվարի 20-ին Ազգային ժողովն ընդունել է «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություն կատարելու մասին օրենքը, որով Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին (ԿԿՀ) վերապահվել են հանրային մարմիններում և մի շարք կազմակերպություններում կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման լիազորություններ։ Շատերը չգիտեն, որ հանրային քննարկման է ներկայացվել ԿԿՀ որոշման նախագիծ, որով առաջարկվում է հաստատել կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանությունը։հանրային քննարկման է ներկայացվել ԿԿՀ որոշման նախագիծ, որով առաջարկվում է հաստատել կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանությունը։ Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, նախագիծը սահմանում է կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման միասնական շրջանակը, չափորոշիչները և գործիքակազմը։
Ինչու է առաջարկվում մեթոդաբանությունը
Ըստ հիմնավորման՝ կոռուպցիոն ռիսկերն առաջանում են ոչ միայն անհատական վարքագծի, այլև կառավարման համակարգերում առկա կառուցակարգային, կազմակերպական և ընթացակարգային բացերի հետևանքով։ Կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատումը ներկայացվում է ոչ թե որպես պատժիչ, այլ որպես կանխարգելման և կառավարման կատարելագործման գործիք, որի նպատակն է ժամանակին բացահայտել ռիսկային գործոնները։ Հունվարի 20-ի օրենքի անցումային դրույթներով ԿԿՀ-ի նոր լիազորությունները (24-րդ հոդվածի 12.2-րդ և 12.3-րդ կետեր) ուժի մեջ են մտնում մեթոդաբանության ընդունումից հետո, իսկ դրա մշակման համար սահմանված է վեցամսյա ժամկետ։ Նախագիծն ընդունվում է օրենքի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12.1-ին կետի հիման վրա։
Ո՞ր մարմիններին և կազմակերպություններին է վերաբերում
Մեթոդաբանությունը վերաբերում է օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5.1-ին կետով նախատեսված մարմիններին և կազմակերպություններին, այն է՝
- հանրային իշխանության մարմիններ,
- առողջապահության, սոցիալական, շրջակա միջավայրի պահպանության, փորձագիտության, կառուցապատման կամ ներդրումային ծրագրերի ապահովման բնագավառներում գործող կամ վերջին երեք տարում պետական բյուջեից սուբսիդիա կամ դրամաշնորհ ստացած պետական և համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպություններ,
- պետության կողմից հիմնադրված հիմնադրամներ,
- 50 և ավելի տոկոս պետական կամ համայնքային (հանրագումարով) մասնակցություն ունեցող ընկերություններ։
Ի՞նչ է սահմանում մեթոդաբանությունը
Նախագծով սահմանվում են գնահատվող գործընթացների, մարմինների ու կազմակերպությունների ընտրության ռիսկային ցուցիչները, տվյալների հավաքագրման մեթոդները, հարցաշարերի մշակման ու լրացման պահանջները, աշխատանքային խմբերի ձևավորման առաջարկները, պատասխանների նախնական և խորքային վերլուծության փուլերը, լրացուցիչ մեթոդների (փաստաթղթային վերլուծություն, խորքային հարցազրույցներ, ֆոկուս խմբեր, փորձագիտական հարցումներ) կիրառման հիմքերը, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների ներգրավման կարգը, ինչպես նաև արդյունքներն ամփոփող զեկույցի մշակման ու հրապարակման ընթացակարգը։
Ինչպե՞ս են քանակապես գնահատվում ռիսկերը
Կոռուպցիոն ռիսկը գնահատվում է ռիսկի առաջացման հավանականության և ազդեցության միավորների արտադրյալով՝ ըստ համապատասխան մատրիցայի (հավանականությունը և ազդեցությունը գնահատվում են 1-ից 4 մակարդակով)։ Ստացված միավորով ռիսկերը դասակարգվում և քարտեզագրվում են գունային կոդավորմամբ՝
- ցածր (1-2 միավոր)՝ կանաչ,
- միջին (3-4 միավոր)՝ դեղին,
- բարձր (6-9 միավոր)՝ նարնջագույն,
- շատ բարձր (12-16 միավոր)՝ կարմիր։
Գնահատումը վերահսկողական կամ պատժիչ գործիք չէ
Հիմնավորման մեջ ընդգծվում է, որ կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատումը վերահսկողական կամ պատժիչ բնույթ չունի և նպատակ չունի գնահատվող մարմիններին դիտարկելու որպես արտաքին վերահսկողության օբյեկտներ։ Ընդհակառակը, այն ծառայում է հենց այդ մարմիններին՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ներքին խոցելիությունները և կատարելագործել կառավարման ու վերահսկողական մեխանիզմները՝ համագործակցային մոտեցմամբ։
Հանրային քննարկումը և հետագա ընթացքը
Նախագիծը մշակվել է ԿԿՀ-ի կողմից և հանրային քննարկման է ներկայացվել 2026 թվականի հունիսի 4-ից հունիսի 19-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Ըստ հիմնավորման՝ դրա ընդունումը լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների հատկացում կամ պետական բյուջեի փոփոխություններ չի պահանջի։ Նախագծով նախատեսվում է, որ որոշումն ուժի մեջ կմտնի պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից։ Քանի որ խոսքը դեռ նախագծի մասին է, վերջնական կարգավորումը կախված է դրա ընդունումից։
Ի՞նչ է նշանակում
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ ԿԿՀ-ի ներկայացրած նախագծով առաջարկվում է հաստատել կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման միասնական մեթոդաբանություն, որը կսահմանի, թե ինչ սկզբունքներով, չափորոշիչներով և փուլերով են գնահատվելու կոռուպցիոն ռիսկերը հանրային մարմիններում և օրենքով նախատեսված կազմակերպություններում։ Մեթոդաբանությունը ներկայացվում է որպես կանխարգելման և կառավարման կատարելագործման, ոչ թե պատժիչ գործիք, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։