Հաշտարարությունը վեճերի լուծման այլընտրանքային գործընթաց է, որի ընթացքում կողմերը փորձում են իրենց միջև առաջացած տարաձայնությունը լուծել անկողմնակալ երրորդ անձի՝ հաշտարարի օգնությամբ և փոխադարձ համաձայնությամբ՝ առանց դատարան դիմելու կամ դատարան դիմելուց առաջ։
Հաշտարարության հիմնական նպատակը վեճը լուծելն է ոչ թե դատական ճանապարհով, այլ՝ բանակցությունների և համաձայնության միջոցով։
Ե՞ՐԲ ԿԱՐԵԼԻ Է ԿԻՐԱՌԵԼ ՀԱՇՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Հաշտարարությունը կարող է կիրառվել՝
- քաղաքացիական վեճերում,
- ընտանեկան վեճերում,
- աշխատանքային հարաբերություններից բխող վեճերում,
- ինչպես նաև օրենքով նախատեսված այլ դեպքերում։
Ե՞ՐԲ Է ՀԱՇՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՐՏԱԴԻՐ
Մինչև դատարան դիմելը պարտադիր հաշտարարություն է պահանջվում, մասնավորապես՝
- ամուսնալուծության հարցերում,
- երեխայի բնակության վայրի որոշման կամ փոփոխման դեպքերում,
- ալիմենտի նշանակման կամ փոփոխման հարցերում,
- ամուսնական գույքի բաժանման վեճերում,
- ծնողական իրավունքների իրականացման և երեխայի հետ շփման կարգի սահմանման հարցերում,
- ամուսնական պայմանագրի փոփոխման կամ լուծման դեպքերում։
Նշված դեպքերում դատարան դիմելուց առաջ պարտադիր է հաշտարարության փուլ անցնել, բացառությամբ օրենքով նախատեսված հատուկ իրավիճակների։
ԵՐԲ ՉԻ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ՀԱՇՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
Պարտադիր հաշտարարություն չի կիրառվում, եթե՝
- կողմերից որևէ մեկի նկատմամբ կայացվել է «Ընտանեկան և կենցաղային բռնության կանխարգելման ու ընտանեկան և կենցաղային բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության մասին» օրենքով նախատեսված պաշտպանության միջոցներից որևէ մեկի կիրառման մասին որոշում՝ անկախ այդ անձի կանխարգելիչ հաշվառման վերցված լինելու կամ հաշվառումից հանված լինելու հանգամանքից.
- կողմերից մեկը քրեական պատասխանատվության է ենթարկվել մյուս կողմի կամ նրա զավակի, ծնողի, պապի կամ տատի, եղբոր կամ քրոջ նկատմամբ դիտավորությամբ հանցագործություն կատարելու համար.
- կողմերից մեկը օրենքով սահմանված կարգով ճանաչվել է անհայտ բացակայող կամ անգործունակ, գտնվում է կալանքի տակ կամ կրում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ:
Ո՞Վ Է ՀԱՇՏԱՐԱՐԸ
Հաշտարարը՝
- անկախ և անկողմնակալ մասնագետ է,
- չի ներկայացնում կողմերից որևէ մեկի շահերը,
- չունի շահագրգռվածություն վեճի ելքի նկատմամբ,
- նպաստում է կողմերի միջև փոխադարձ համաձայնության ձևավորմանը։
Հաշտարարությունը կարող է իրականացվել՝
- մեկ կամ մի քանի հաշտարարի կողմից,
- կամ մշտապես գործող հաշտարարական հաստատության միջոցով,
- անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև առցանց ձևաչափով։
ՀԱՇՏԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հաշտարարությունը սկսվում է միայն այն դեպքում, երբ կողմերի միջև կա գրավոր համաձայնություն։
Այդ համաձայնությունը կարող է լինել՝
- առանձին պայմանագիր,
- կամ պայմանագրի մեջ նախատեսված հատուկ կետ (հաշտարարական վերապահում)։
Համաձայնությունը պարտադիր պետք է պարունակի՝
- համաձայնության կնքման տարին, ամիսը, ամսաթիվը.
- կողմերի անունները (անվանումները), նրանց հասցեները.
- տեղեկություններ այն իրավահարաբերության վերաբերյալ, որից բխող վեճը պետք է լուծվի հաշտարարությամբ, կամ վեճի առարկան:
Առանց այս պահանջների համաձայնությունը իրավական ուժ չունի։
ԻՆՉՊԵ՞Ս Է ԸՆՏՐՎՈՒՄ ՀԱՇՏԱՐԱՐԸ
Եթե կողմերը չեն համաձայնում հաշտարարի ընտրության հարցում՝
- հաշտարարին նշանակում է Արդարադատության նախարարությունը՝ էլեկտրոնային համակարգի միջոցով։
ՀԱՇՏԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱՎԱՐՏ
Հաշտարարությունը կարող է ավարտվել, եթե՝
- կողմերի միջև կնքվում է վեճը հաշտությամբ լուծելու վերաբերյալ համաձայնություն.
- հաշտարարը հայտարարում է այնպիսի հանգամանքների առկայության մասին, որոնք բացառում են վեճը հաշտարարության միջոցով լուծելու հնարավորությունը.
- կողմերի միջև առկա է համաձայնություն առանց հաշտության համաձայնություն կնքելու հաշտարարության գործընթացի ավարտման վերաբերյալ.
- կողմերից մեկը հաշտարարին գրավոր հայտնում է առանց հաշտության համաձայնություն կնքելու հաշտարարության գործընթացի ավարտման ցանկության մասին.
- կողմերից մեկը հաշտարարին գրավոր հայտնում է հաշտարարության գործընթացին մասնակցելուց հրաժարվելու մասին.
- կողմը հաշտարարին թեև գրավոր չի հայտնում հաշտարարության գործընթացին մասնակցելուց հրաժարվելու մասին, սակայն առանց հարգելի պատճառի հրաժարվում է մասնակցել հաշտարարության առաջին հանդիպմանը.
- հաշտարարության իրականացման ընթացքում ի հայտ է եկել սույն օրենքի 9.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանգամանք կամ փոխկապակցվածության հիմք, և սույն օրենքով սահմանված կարգով հաշտարարը և կողմերը չեն որոշել անտեսել այդ հիմքը.
- հաշտարարը հայտարարում է երեխայի լավագույն շահի պաշտպանության նպատակով հաշտարարության ավարտման անհրաժեշտության մասին:
ԿԱՐԵՎՈՐ Է ԻՄԱՆԱԼ
- Հաշտարարությունը ոչ թե դատական գործընթաց է, այլ համագործակցային լուծում գտնելու մեթոդ։
- Այն հնարավորություն է տալիս խուսափել երկարատև դատական վեճերից։
- Որոշ ընտանեկան վեճերում այն հանդիսանում է պարտադիր նախնական փուլ։
- Հաշտարարի նպատակը լուծում պարտադրելը չէ, այլ՝ կողմերին համաձայնության հասցնելը։
Հաշտարարության ինստիտուտը կարգավորվում է «Հաշտարարության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով, որն սահմանում է հաշտարարության իրականացման կարգը, կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև գործընթացի կազմակերպման իրավական հիմքերը– տեղեկացնում է Iravaban.net–ը։
Հավելյալ տեղեկությունների համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար անհրաժեշտ է դիմել մասնագետի։