Բարձրագույն դատական խորհուրդը 2026 թվականի ապրիլի 6-ին քննության է առել Արարատի և Ազնավուրի մարզերի առաջին ատյան ընդհանուր արդարադատության դատարանի դատավոր Ռուբինա Աթոյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի վերաբերյալ արդարադատության նախարարի միջնորդությունը: Նիստում ներկայացել են արդարադատության նախարարի տեղակալ Գևորգ Քոչարյանը, ներկայացուցիչ Մերսեյլ Թամրյանը և դատավոր Գուրգին Անդրեյյանը: Կարգապահական վարույթ հարուցվել է 2026 թվականի հունվարի 7-ին, քանի որ դատավոր Աթոյանը առանց իրավական հիմքի և համապատասխան եզրակացության ընդունել է երեխայի որդեգրման վերաբերյալ դիմումը, հաստատել է որդեգրման փաստը, չնայած որ դիմողը հաշվառված չէր որպես որդեգրել ցանկացող անձ, իսկ երեխան ներառված չէր որդեգրման ենթակա երեխաների ցուցակում: Վճիռը կայացվել է առանց իրավասու մարմնի եզրակացության, որը պետք է հիմնավորեր որդեգրումը և հաստատեր երեխայի շահերին համապատասխանելը:
Վարույթի արդյունքում պարզվել է, որ դատավոր Աթոյանը խախտել է ընտանեկան օրենսգրքի 113-116-րդ հոդվածների և քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի պահանջները: Արդարադատության նախարարի ներկայացուցիչը հայց ներկայացրեց դատավորին ենթարկել կարգապահական պատասխանատվության, ընդգծելով, որ պետության կողմից սահմանված ընթացակարգերի խախտումը հակասում է որդեգրման ինստիտուտի տրամաբանությանը: Տեքստում քննարկվում են քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի և ընտանեկան օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի հետ կապված դատավորի կարգապահական պատասխանատվության հարցեր։ Առաջին խախտման վերաբերյալ նշվում է, որ 2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ին ընդունված օրենքով 262-րդ հոդվածի երկրորդ մասի 10-րդ կետը ուժ կորցրել է, ուստի դրա խախտումը չի կարող հանգեցնել կարգապահական պատասխանատվության։ Այս փոփոխությունը ընթացակարգային բնույթ ունի, քանի որ պահանջվող փաստաթղթերը այլ ընթացակարգերով ապահովվում են։ Երկրորդ խախտման վերաբերյալ նշվում է, որ ընտանեկան օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված եզրակացությունը բացակայել է, սակայն միջնորդության մեջ այս փաստը ներկայացվել է, մինչդեռ հարուցման որոշման մեջ չկա։ Սակայն դատավորը իրավունք ունեցել է պաշտպանվելու, քանի որ լրացուցիչ փաստեր ներառված չեն եղել։
Երրորդ խախտման վերաբերյալ նշվում է, որ դիմումը վարույթ ընդունվել է առանց կենտրոնացված հաշվառման տեղեկանքի և եզրակացության, սակայն դատավորի որոշումը հիմնավորված է այն հանգամանքով, որ դիմողը իրենից կախված ամեն բան պատշաճ կատարել է, իսկ բացակայող փաստաթղթերը կարող էին քննության ընթացքում լրացվել։
Դատավորը ճիշտ է համարել դիմողին դատական պաշտպանության իրավունքից չզրկել։ Ընդամենը, դատավորին վերագրվող արարքները չեն կարող որակվել որպես կարգապահական իրավախախտումներ, քանի որ դրանք ձևական բնույթ ունեն, իսկ գործը ըստ էության ճիշտ քննվել և լուծվել է։ Դատավորը դիմումը վարույթ ընդունելիս ղեկավարվել է Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներով, որոնց համաձայն հայցադիմի ձևական խախտումները, որոնք հնարավոր է շտկել գործի քննության նախապատրաստման փուլում, չպետք է հանգեցնեն դիմումը վարույթ չընդունելուն։ Դատավորը նպատակ ուներ ապահովել դիմողի դատարան դիմելու իրավունքի իրականացումը և պաշտպանել նրան հանրային իշխանության մարմինների թերացումներից։
Այս խախտումը կասկածի տակ չի դնում դատավորի համապատասխանությունը և չի հանդիսանում վարույթ չընդունելու հիմք։ Երկրորդ իրավախախտումը վերաբերում է որդեգրման ենթակա երեխայի և որդեգրել ցանկացող անձի կենտրոնացված հաշվառումների բացակայությանը։ Կառավարության 2010 թվականի որդեգրման կարգի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տեղեկանքի բացակայությունը չի որոշում որդեգրման ենթակա լինելը կամ չլինելը։ Եթե ծնողները տվել են համաձայնություն և մարզպետարանը տրամադրել է դրական եզրակացություն, ապա երեխան պետք է վերցվի կենտրոնացված հաշվառման, անկախ տեղեկանքի բացակայությունից։ Կառավարության որոշումից բխում է, որ նախարարությունը պարտավոր է սահմանված ժամկետում անձին վերցնել կենտրոնացված հաշվառման, և եթե դա չի արել, ապա վարչական ակտը պետք է համարվի ընդունված։
Վարչարարության հիմունքների մասին օրենքի 48-րդ հոդվածի համաձայն, անձը պետք է ազատվի պարտականություններից, եթե հանրային մարմինները չեն տրամադրել պահանջվող փաստաթուղթը։ Հետևաբար, տեղեկանքի բացակայությունը չի կարող համարվել կարգապահական իրավախախտում։ Երրորդ իրավախախտումը վերաբերում է ընտանեկան օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված եզրակացության բացակայությանը։ Սակայն գործում առկա են բոլոր անհրաժեշտ տվյալները՝ որդեգրման հիմնավորվածության, երեխայի լավագույն շահերի և դիմողի ու երեխայի փաստացի շփումների վերաբերյալ։ Միասնական սոցիալական ծառայության եզրակացությունը հաստատում է, որ դիմողը, երեխան և նրա ծնողները բնակվում են նույն տանը, ընտանիքի բոլոր անդամներն աջակցում են որդեգրման որոշմանը, և դիմողը մշտապես գտնվում է երեխայի հետ փաստացի շփման մեջ։
Այս տվյալները բովանդակային առումով բավարար են, և եզրակացության բացակայությունը չի կարող համարվել կարգապահական իրավախախտում։ Այս տեքստը դատական վիճաբանության արձանագրություն է, որտեղ քննարկվում են որդեգրման գործի հետ կապված իրավական հարցեր։ Դատավորի պաշտպանը վկայեց, որ դիմողը (որդեգրել ցանկացող անձը) օգնել է իր եղբոր երեխաներին, ներառյալ այս գործի առարկա երեխային, ինչը ապացուցում է նրանց անձնական շփումները։ Նա փաստարկում է, որ միասնական սոցիալական ծառայության 2024 թվականի հունիսի 28-ի եզրակացությունը պարունակում է բոլոր անհրաժեշտ տվյալներ ընտանեկան օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի երկրորդ մասի պահանջներին համապատասխան։ Պաշտպանը հերքում է կարգապահական պատասխանատվության մեջ դատավորին ենթարկելու հիմքերը, ասելով, որ օրենքի մեկնաբանությունը, փաստերի գնահատումը դատավորի իրավասիրությունն է, և դրա համար նրան պատասխանատվության ենթարկելը հակասում է դատական անկախության սկզբունքներին։ Պաշտպանը նշում է, որ որդեգրման արդյունքում երեխան որդեգրվել է իր հորաքրոջ կողմից, մնացել է նույն ընտանիքում, և չկա որևէ խնդրահարույց իրավիճակ։ Նա հերքում է մեղքի առկայությունը և պնդում է, որ դատավորը ենթակա չէ կարգապահական պատասխանատվության։ Քննարկման ընթացքում քաղաքական խորհրդի անդամներն ու մեկնաբանները հարցեր են ուղղում որդեգրման ընթացակարգի, անհրաժեշտ փաստաթղթերի, կենտրոնացված հաշվառման տեղեկանքի և օրենսդրական կարգավորումների մասին։ Քննարկվում է, թե արդյոք որդեգրման դիմումը մերժելու հիմք կարող են հանդիսանալ ձևական թերությունները, և ինչ դեր ունեն տարբեր պետական մարմինների տեղեկանքները որդեգրման գործընթացում։
Քննարկման կենտրոնում են երկու կարևոր եզրակացություններ՝ մարզպետի դրական եզրակացությունը որդեգրման հնարավորության մասին և միասնական սոցիալական ծառայության կենտրոնի եզրակացությունը ընտանիքի այցելության վերաբերյալ։ Դատավորը հաստատում է, որ այս եզրակացությունները բավարար են որդեգրման գործընթացը շարունակելու համար, քանի որ երեխան և որդեգրողը ապրում են նույն ընտանիքում։ Քանակական հաշվառման ձևերի բացակայությունը չի համարվում բավարար հիմք դիմումը մերժելու համար, հատկապես երբ արդեն առկա են բոլոր անհրաժեշտ տեղեկությունները։ Դատավորը ընդգծում է, որ դատարանի դերը հանդիսանում է պետական մարմինների կողմից ստեղծված խոչընդոտները վերացնելը և երեխայի լավագույն շահերը պաշտպանելը։ Քանի որ դատաքննության ընթացքում ներկայացվել են բավարար ապացույցներ և երկու դրական եզրակացություն, դատավորը համոզված է, որ որդեգրման գործընթացը կարող է շարունակվել առանց լրացուցիչ ձևական փաստաթղթերի։ Դատական նիստում քննարկվել են ապացույցների հետազոտման փուլը և եզրափակիչ ելույթները: Խորհրդի անդամներն ամբողջ փաթեթ ստացել են և պարզաբանել: Առաջարկվել է 20 րոպե ընդմիջում եզրափակիչ ելույթներին նախապատրաստվելու համար: Պարոն Հակոբյանի հետ համաձայնվելով, ներկայացվել է, որ դատավորի իրավասությունն է օրենքի մեկնաբանությունը և կիրառումը: Կենտրոնացված հաշվառման վերցնելը և դրա մասին տեղեկանք տրամադրելը ձևական պահանջ են, սակայն դրանք պահանջ են, որ հստակ սահմանված են օրենքով: Ձևական պահանջները դատավարության մեջ որոշակի երաշխիքներ ապահովելուն են ուղղված: Քննության ընթացքում հաստատվել է, որ կենտրոնացված հաշվառման վերցնելու մասին տեղեկանքը ներկայացված չէ, ինչը խախտում է դատավարական պահանջները:
Ընդհանուր իրավասության դատարանը չի կարող ստանձնել վարչական մասնագիտացման դատարանի դերը: Մյուս կողմից, դատավոր Ռոբինա Աթոյանի դիրքորոշումն այն է, որ դատական իշխանությունը միտված է մարդու իրավունքների պաշտպանությանը և երաշխավորմանը, ձևական խոչընդոտներից զերծ պահելով: Եթե մի բանի հիմքում դրված է մարդու իրավունք, դա չի կարող համարվել ձևական նկատառում: Դատավորը չի վերապահել մասնագիտացված արդար դատարանի գործառույթներ, քանի որ վարչարարության հիմունքների մասին օրենքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված կառուցակարգը վերաբերում է ցանկացած իրավակիրառող սուբյեկտի: Այս տեքստը վերաբերում է դատական վարույթին, որտեղ քննարկվում են վարչական ակտի գրանցման և դատավորի կարգապահական պատասխանատվության հարցերը: Հաստիք մեջբերում է, որ վարչական ակտը, որը գրանցված է համապատասխան գրանցամատյանում, համարվում է ընդունված, և բոլոր իրավակիրառողները, ներառյալ ընդհանուր իրավասության դատարանները, պարտավոր են ելնել այդ նախավարկածից: Քննարկման արդյունքում եզրակացվել է, որ կիրառելի է Դատական օրենսգրքի 142-րդ հոդվածի երկրորդ մասը, որը վերաբերում է նվազ կարևորություն ունեցող կարգապահական իրավախախտմանը:
Դատավորի կայացրած դատական ակտը չի խախտել որևէ հիմնարար իրավունք և, ընդհակառակը, նպաստել է որդեգրման ենթակա երեխայի և որդեգրել ցանկացող անձի սահմանադրական իրավունքների պատշաճ կենսագործմանը: Նշվում է, որ չի խախտվել հանրային շահը և պետության համար խնդրահարույց իրավիճակ չի առաջացել: Հաստիքը հայտարարում է, որ դատավորը ենթակա չէ կարգապահական պատասխանատվության և խնդրում է բարձրագույն դատական խորհրդին մերժել դատավոր Ռուբինա Աթոյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությունը:
Գործով որոշումը հրապարակվելու է 2026 թվականի ապրիլի 27-ին ժամը 11:00-ին: