Որպես կանոն պետական մարմինները վերահսկողություն են իրականացնում տարբեր ոլորտներում՝ օրինականության ապահովման նպատակով։ Սակայն շատերը չգիտեն, որ տեղական ինքնակառավարման մարմինների նկատմամբ վերահսկողությունը Սահմանադրությամբ սահմանափակված է՝ համայնքների ինքնուրույնությունը պաշտպանելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, Սահմանադրական դատարանը 2026 թվականի մարտի 24-ին կայացրած ՍԴՈ-1822 որոշմամբ անվավեր է ճանաչել «Պետական վերահսկողական ծառայության մասին» օրենքի և «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի մի շարք դրույթներ՝ որպես Սահմանադրությանը հակասող։
Ո՞րն էր խնդիրը
Երևանի քաղաքապետը դիմել էր Սահմանադրական դատարան՝ բողոքարկելով օրենքի այն դրույթները, որոնցով Պետական վերահսկողական ծառայությանը (ՊՎԾ) վերապահված էր իրականացնել վերահսկողություն տեղական ինքնակառավարման մարմիններում՝
- Գնումների գործընթացի օրինականության նկատմամբ
- Համայնքներին տրամադրված դոտացիաների, սուբսիդիաների, սուբվենցիաների կառավարման օրինականության նկատմամբ
Քաղաքապետի փաստարկը՝ ՊՎԾ-ն վարչապետին ենթակա մարմին է, մինչդեռ Սահմանադրության 188-րդ հոդվածի համաձայն՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների նկատմամբ հսկողություն իրականացնում է Կառավարության լիազոր մարմինը։
Սահմանադրական դատարանի որոշումը
Սահմանադրական դատարանը անվավեր է ճանաչել հետևյալ դրույթները՝
- Գնումների վերահսկողությունըՊետական վերահսկողական ծառայությունը չի կարող վերահսկողություն իրականացնել տեղական ինքնակառավարման մարմիններում կամ համայնքային հիմնարկներում գնումների գործընթացի նկատմամբ։
- Դոտացիաների կառավարման վերահսկողությունըՊՎԾ-ն չի կարող վերահսկողություն իրականացնել համայնքներին տրամադրված դոտացիաների, սուբսիդիաների, սուբվենցիաների կառավարման օրինականության նկատմամբ։
Ուշադրություն. Դատարանը հիմնավորել է, որ դոտացիան անհատույց և անվերադարձ կարգով համայնքին է տրամադրվում՝ առանց կոնկրետ ծախսատեսակի «պարտադրանքի», և դառնում է համայնքի սեփականություն։ Հետևաբար՝ դրա կառավարման նկատմամբ պետական վերահսկողությունը խախտում է համայնքի ֆինանսական ինքնուրույնությունը։
Ի՞նչը թույլատրվեց
Սահմանադրական դատարանը սահմանադրական է ճանաչել՝
- Տեղեկատվության արժանահավատության ստուգումըՊՎԾ-ն կարող է ստուգել սուբսիդիաների, սուբվենցիաների կամ դոտացիաների տրամադրման համար հիմք հանդիսացող տեղեկատվության արժանահավատությունը՝մինչև դրանց տրամադրումը։
Սա թույլատրելի է, քանի որ վերաբերում է պետական բյուջեից ելքագրվող միջոցների տնօրինման նախնական գործընթացին՝ դրանց օրինական և նպատակային օգտագործումն ապահովելու համար։
- Տեղեկացնող գործառույթըԵթե ՊՎԾ-ն տեսնում է, որ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից վերահսկվող ոլորտներում անհրաժեշտություն կա վերահսկողություն իրականացնել, այն կարող է հայտնել վարչապետին, ով կարող է հանձնարարել իրավասու մարմնին իրականացնել վերահսկողություն։
Ինչու՞ է սա կարևոր
Սահմանադրական դատարանը հիմնավորել է, որ՝
- Տեղական ինքնակառավարումը սահմանադրական երաշխիք ունի՝ ինքնուրույն լուծելու համայնքային նշանակության հարցերը։
- Համայնքը հանրային իրավունքի իրավաբանական անձ է և ունի սեփականության իրավունք։
- Սահմանադրության 188-րդ հոդվածի համաձայն՝ համայնքների նկատմամբ հսկողություն իրականացնում էԿառավարության լիազոր մարմինը, ոչ թե վարչապետին ենթակա մարմինը։
- ՊՎԾ-ն, լինելով վարչապետին ենթակա մարմին, չի կարող հանդես գալ որպես Կառավարության լիազոր մարմին։
- Համայնքներին տրամադրված դոտացիաները դառնում են համայնքի բյուջեի մաս և համայնքը պետք է ազատ տնօրինի դրանք։
Որոշման ուժի մեջ մտնելը
Սահմանադրական դատարանի որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտել հրապարակման պահից՝ 2026 թվականի մարտի 27-ից։
Կարևոր է իմանալ
- ՊՎԾ-ն այլևս չի կարող վերահսկողություն իրականացնել տեղական ինքնակառավարման մարմիններում գնումների գործընթացի նկատմամբ։
- ՊՎԾ-ն չի կարող վերահսկել համայնքներին արդեն տրամադրված դոտացիաների, սուբսիդիաների, սուբվենցիաների կառավարման օրինականությունը։
- ՊՎԾ-ն կարող է ստուգել միայն դոտացիաների տրամադրման համար ներկայացված տեղեկատվության արժանահավատությունը՝ մինչև դրանց տրամադրումը։
- Համայնքների նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու իրավասությունը վերապահված է Կառավարության լիազոր մարմիններին՝ Սահմանադրությանը համապատասխան։
- Որոշումը պաշտպանում է տեղական ինքնակառավարման ինքնուրույնությունը և համայնքների ֆինանսական անկախությունը։
Հիշեք՝ Սահմանադրական դատարանի որոշումը հստակեցնում է պետական և համայնքային իշխանությունների միջև լիազորությունների սահմանները։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինները պահպանում են իրենց սահմանադրական իրավունքը՝ ինքնուրույն և սեփական պատասխանատվությամբ լուծելու համայնքային նշանակության հարցերը, իսկ պետական վերահսկողությունը սահմանափակվում է Սահմանադրությամբ թույլատրված շրջանակներով, -տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Հավելյալ տեղեկությունների համար կարող եք այցելել Iravaban.net մասնագիտական առցանց մեդիա։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար անհրաժեշտ է դիմել մասնագետի։