Այսօր հիշվում է մի մարդ, ով ծիծաղը վերածեց մտածելու արվեստի։ Մարդ, որի լռությունն ավելի խոսուն էր, քան շատերի բարձրաձայն խոսքերը՝ Լեոնիդ Ենգիբարյան։
Լեոնիդ Ենգիբարյանը բեմ էր բարձրանում ոչ թե պարզապես ծիծաղեցնելու համար։ Նրա ծաղրածուն մի փոքր տխուր էր, մի փոքր զարմացած աշխարհից, բայց ամեն անգամ՝ անսահման մարդասեր։ Նրա քայլերը կարծես պատմություն էին, ձեռքի շարժումը՝ փոքրիկ պատմվածք, իսկ հայացքը՝ մի ամբողջ վեպ մարդու մասին։
Նա այն ծաղրածուն էր, ով լռությամբ էր խոսում սիրո, մենության, բարության ու մարդկային պարզ երջանկությունների մասին։ Նրա աշխարհում նույնիսկ տխրությունը գեղեցիկ էր, որովհետև այնտեղ միշտ կար լույսի փոքրիկ շող։
Ենգիբարյանը սիրում էր կարճ պատմություններ գրել՝ այնպես, ինչպես բեմում էր ապրում՝ պարզ, հեգնական, բայց խորքից տաք։ Եվ թվում էր, թե նրա յուրաքանչյուր տող նույն ծաղրածուն է՝ կանգնած անձրևի տակ, գլխարկը ձեռքին, ժպտալով մարդկանց, որ չնկատեն իր աչքերի թեթև թախիծը։
Որովհետև իսկական ծաղրածուն նա չէ, ով միայն ծիծաղեցնում է։ Իսկականը նա է, ով ծիծաղի մեջ մարդուն հիշեցնում է իր սիրտը։
Այսօր ծնվել է այդպիսի ծաղրածու։ Եվ աշխարհը մի փոքր ավելի բարի է, որովհետև երբևէ ապրել է Լեոնիդ Ենգիբարյանը
Դու, ես ու իմ տխրությունը, Աղջնակին, որ թռչել գիտի, Այո և ոչ, Մի քանի խոսք Երևանի մասին, Կատուն, Տասնինը տարեկան աղջկան, Լապտերները, Գրպանահատը, Գունդը ափի մեջ, Մի՛ նեղացրեք մարդուն, Սովորականն անսովոր է ․․․ Ահա նրա պատմվածների մի մասի վերնագրերն արդեն իսկ փոքրիկ գրական աշխարհ են։ Դրանց մեջ կա այն նույն թեթև թախիծը, այն նուրբ հեգնանքը, որով ապրում ու գրում էր Լեոնիդ Ենգիբարյանը։
Լեոնիդ Ենգիբարյանը պատմվածքներ չէր գրում՝ նա պարզապես բացում էր իր գրպանները ու այնտեղից հանում փոքրիկ պատմություններ։
Այդ գրպաններում կա՝ «Դու, ես ու իմ տխրությունը», որտեղ մարդը նստում է իր մենության կողքին, ինչպես հին ընկերոջ։ Կա «Աղջնակին, որ թռչել գիտի», որովհետև երբեմն աշխարհում ամենաթեթև բաները հենց ամենաիսկականն են։ Կա «Այո և ոչ», որովհետև կյանքը հաճախ հենց այդ երկու բառերի միջև է կախված։
Նա գրում էր «Մի քանի խոսք Երևանի մասին», ինչպես միայն սիրող մարդը կարող է խոսել քաղաքի հետ։ Նրա պատմություններում հայտնվում էին «Կատուն», «Լապտերները», երբեմն էլ «Գրպանահատը», որովհետև փողոցը նույնպես մարդկային թատրոն է։
Երբեմն նա խոսում էր շատ պարզ ու շատ կարևոր բաների մասին՝ «Մի՛ նեղացրեք մարդուն»։
Երբեմն հիշեցնում էր, որ երիտասարդությունը ամենախոցելի հրաշքն է՝ «Տասնինը տարեկան աղջկան»։ Երբեմն էլ պարզապես վերցնում էր աշխարհը ու պահում ափի մեջ՝ ինչպես «Գունդը ափի մեջ»։
Եվ վերջում, կարծես ժպտալով մեզ, ասում էր մի շատ կարևոր բան․ «Սովորականն անսովոր է»։
Այդպես էր ապրում ու գրում Ենգիբարյանը՝ մի փոքր տխուր ծաղրածու, ով գիտեր, որ աշխարհը հասկանալու համար երբեմն բավական է ընդամենը մի փոքր պատմություն… և մի բարի ժպիտ։
Նրա մասին խոսելիս միշտ մի պատկեր է առաջ գալիս․ մենակ մարդ բեմի վրա։ Ոչ գործընկեր, ոչ աղմուկ, ոչ էլ շքեղություն։ Միայն լույսը, մի փոքր լռություն և նա՝ Լեոնիդ Ենգիբարյան։
Ենգիբարյանը կրկեսում կարծես ուրիշ ճանապարհ ընտրեց։ Նա հրաժարվեց աղմկոտ ծաղրածուի սովորական դիմակից և ստեղծեց մի ուրիշ կերպար՝ միայնակ մնջախաղաց, մի փոքր տխուր ծաղրածու, որը խոսում էր ոչ թե բառերով, այլ լռությամբ։
Նա կարող էր ամբողջ պատմություն պատմել ընդամենը մի քայլով, գլխարկի թեթև շարժումով, կամ աչքերի մի հայացքով։ Նրա ծաղրածուն չէր գոռում, չէր աղմկում, չէր ստիպում ծիծաղել։ Նա պարզապես հայտնվում էր բեմում, կարծես մի մարդ, որը մի փոքր կորել է աշխարհում, բայց դեռ հավատում է մարդկանց բարությանը։
Եվ հենց այդ մենակության մեջ էր նրա արվեստի կախարդանքը։ Բեմի վրա նա միայնակ էր, բայց այդ լռության մեջ հանկարծ բոլորը ճանաչում էին իրենց։
Այդպես ծնվեց մի նոր կերպար՝ մտածող, փիլիսոփա ծաղրածու։ Մի մարդ, ով լռությամբ կարողացավ ասել այն, ինչ երբեմն հազար բառը չի կարող ասել։