Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման e-draft.am կայքում հանրային քննարկման դրված «Անձը հաստատող փաստաթղթի մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։
Նախագծի հիմնական կարգավորումները
Օրենքի նախագիծը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետությունում անձը հաստատող փաստաթղթի տեսակները, դրանց հասկացությունները, անձը հաստատող փաստաթուղթ տրամադրելու, տրամադրումը մերժելու, անվավեր ճանաչելու, ուժը կորցնելու, անձը հաստատող փաստաթղթի տրամադրմանը մասնավոր գործընկերոջ ներգրավման և անձը հաստատող փաստաթղթի հետ կապված այլ հարաբերություններ:
- Նախագիծը սահմանում է անձը հաստատող փաստաթղթերի բոլոր հնարավոր տեսակները՝ ըստ անձի կարգավիճակի:
- անձնագիր, նույնականացման քարտ,
- ժամանակավոր կացության քարտ, մշտական կացության քարտ, բնակության օրինականությունը հավաստող վկայական
- նույնականացման քարտ, կոնվենցիոն ճամփորդական փաստաթուղթ, ինքնությունը հավաստող վկայական
- Փախստականներ, ապաստան հայցողներ, ժամանակավոր պաշտպանություն ստացած անձինք
- Դիվանագետներ, ծառայողական անձնագրեր ունեցող անձինք
- վերադարձի վկայական
- Անձը հաստատող փաստաթուղթ տրամադրելու և մերժելու կարգը
- նախատեսվում է միավորված ընթացակարգ բոլոր անձանց համար՝ տրամադրման դիմումի ներկայացում, փաստաթղթերի ստուգում, կենսաչափական տվյալների հավաքագրում, վճարների առկայության ստուգում:
- Մերժման հիմքերը հստակ սահմանված են՝ օրինակ՝ դիմումատուն չի ներկայացրել օրենքով և այլ նորմատիվ իրավական ակտերով պահանջվող փաստաթղթերը և տվյալները։
- Անձի անձնական և կենսաչափական տվյալներ
- Անձնագրում և նույնականացման քարտում ամրագրվում են անուն, ազգանուն, հայրանուն, ծննդյան տվյալներ, քաղաքացիություն, սեռ, անձնագրի/քարտի համարը, թողարկման ամսաթիվը և վավերականության ժամկետը:
- Կենսաչափական տվյալները (լուսանկար, մատնահետքեր, ստորագրություն) ամրագրվում են էլեկտրոնային պահոցում:
- Վավերականության ժամկետ և ուժը կորցնելը
- Անձնագրի և նույնականացման քարտի վավերականության ժամկետը սահմանվում է տարիքի և փաստաթղթի տեսակի հիման վրա:
- Անձնագիրը կամ նույնականացման քարտը կարող է անվավեր ճանաչվել կամ ուժը կորցնել՝ օրենքով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում:
- Նոր օրենքը հստակ տարբերակում է անվավեր ճանաչման և գործողությունը դադարեցնելու հիմքերը:
- Մասնավոր գործընկեր
- Նախագիծը կարգավորում է պետություն-մասնավոր գործընկեր ներգրավվածությունը՝
- դիմումների ընդունում, փաստաթղթերի ստուգում և համապատասխանության վերահսկում,
- կենսաչափական տվյալների հավաքագրում,
- անձը հաստատող փաստաթղթի պատրաստում, անհատականացում և հանձնում:
- Պետական լիազոր մարմինը պահպանում է՝
- փաստաթուղթ տրամադրելու, մերժելու, անվավեր ճանաչելու որոշումների իրավասությունը,
- վարչական վեճերի լուծումը:
- Ուժի մեջ մտնելը
- Նախատեսվում է, որ օրենքը ուժի մեջ կմտնի 2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ից:
Ու՞մ կողմից է մշակվել նախագիծը
Նախագիծը մշակվել է ՀՀ ներքին գործերի նախարարության կողմից։
Իրավական ակտի ընդունման անհրաժեշտությունը
Ներկա իրավիճակ
- Հայաստանում չկա մեկ միասնական օրենք, որը կարգավորում է բոլոր անձը հաստատող փաստաթղթերը։
- Կարգավորումները տարածված են բազմաթիվ օրենքներում ու կառավարության որոշումներում՝ քաղաքացիների, օտարերկրացիների, փախստականների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար։
- Ներկայիս կանոնները հաճախ կրկնօրինակում են իրար՝ օրինակ՝ «Քաղաքացու անձնագիր» և «Նույնականացման քարտ» օրենքները։
Խնդիրներ
- Անհրաժեշտ է ընդունել մի օրենք, որը՝
- կարգավորում է բոլոր անձերի համար անձը հաստատող փաստաթղթերի տեսակները և գործընթացները,
- սահմանում է պետական մարմինների և մասնավոր գործընկերների պարտականություններն ու լիազորությունները,
- ապահովում է միասնական, համապարփակ և արդյունավետ իրավակարգավորում։
Առաջարկվող կարգավորման բնույթը.
Նոր օրենքը կկարգավորի բոլոր անձանց՝ ՀՀ քաղաքացիների, օտարերկրացիների, քաղաքացիություն չունեցող անձանց և փախստականների համար անձը հաստատող փաստաթղթերի բոլոր հարաբերությունները՝
- Սահմանելով փաստաթղթերի տեսակները, ներառյալ ներքին օգտագործման և արտերկիր մեկնելու համար,
- Կարգավորելով տրամադրման ընթացակարգերը, ինչպես նաև մերժման հիմքերը՝ հաշվի առնելով մասնավոր գործընկերոջ ներգրավվածությունը, կենսաչափական տվյալների հավաքագրման պահանջները և բնակչության պետական ռեգիստրում տվյալների համապատասխանությունը,
- Առանձին դասակարգելով փաստաթղթի անվավեր ճանաչման և գործողության դադարեցման հիմքերը,
- Հստակեցնելով փաստաթուղթը վերցնելու ընթացակարգերը՝ համահունչ ՀՀ սահմանադրական դատարանի դիրքորոշմանը,
- Կարգավորելով պետական լիազոր մարմնի և մասնավոր գործընկերոջ գործառույթների բաշխումը, ինչպես նաև վեճերի լուծման ընթացակարգերը,
- Փոփոխելով նախկին օրենքները՝ դրանք հղում անեն նոր օրենքին։
Նման մոտեցմամբ ապահովվում է միավորում, պարզություն և իրավական անվտանգության բարձր մակարդակ բոլոր անձնային խմբերի համար։
Ակնկալվող արդյունքը
- Մեկ միասնական օրենսդրական ակտ, որը կարգավորում է բոլոր խմբերի անձանց անձը հաստատող փաստաթղթերի տեսակները, տրամադրումը, մերժումը, անվավեր ճանաչումը, գործողության դադարեցումը:
- Կարգավորվում է ՊՄԳ մասնավոր գործընկերոջ ներգրավվածությունը և պետական լիազոր մարմնի լիազորությունները:
Ֆինանսական ազդեցությունը
- Լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտություն չի առաջանում:
- Պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում փոփոխություններ չեն սպասվում:
Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ