19 փետրվարի 2026 – 11:01 AMT
PanARMENIAN.Net – Հայաստանի երկաթուղու կառավարչին փոխելու Երևանի մտադրությունը բավարար չափով մշակված չէ, իսկ տարիների ընթացքում ձևավորված համակարգը կարող է «ակնթարթորեն փլուզվել», ասել է ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն։
«Ես չեմ պատրաստվում գնահատել այլ պետությունների կարողությունները երկաթուղային տնտեսության կառավարման ոլորտում, սակայն կարող եմ վստահորեն ասել, որ դժվար թե որևէ այլ ընկերություն կարողանա լիարժեք փոխարինել ռուսական երկաթուղային փոխադրողին, որը արդյունավետ և երկար տարիներ աշխատում է Հայաստանում ոչ այնքան հեշտ պայմաններում», — նշել է Շոյգուն, հայտնում է ՏԱՍՍ-ը:
Նա հիշեցրել է, որ վերջերս մեկնաբանել էր իրավիճակը, կապված Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև միջուկային ոլորտում համագործակցության ծրագրերի հետ։
«Այսպիսով, արդյո՞ք նման, դիվանագիտական լեզվով ասած՝ չմշակված որոշումները, չեն հանգեցնի նույնքան վտանգավոր փորձերի, որոնց համար ստիպված կլինեն վճարել Հայաստանի սովորական քաղաքացիները: Գրեթե երկու տասնամյակի ընթացքում կառուցված համակարգը կարող է պարզապես ակնթարթորեն փլուզվել։ Դրա համար որևէ «բարեկամ երկիր», բնականաբար, պատասխանատվություն չի կրի։ Հույս ունեմ, որ պատասխանատու որոշումներ ընդունելիս Հայաստանի ղեկավարությունը առաջնորդվելու է բացառապես իր քաղաքացիների շահերով»,-ասել է նա:
ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը ընդգծել է, որ գրեթե երկու տասնամյակ «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ն բարեխղճորեն կատարել է կոնցեսիոն պայմանագրի դրույթները, ներառյալ ներդրումային պարտավորությունները։ Նրա խոսքով՝ այդ ընթացքում Հայաստանի երկաթուղային համակարգում ռուսական ներդրումների ընդհանուր ծավալը, այդ թվում շարժակազմի արդիականացման ուղղությամբ, գերազանցել է 30 մլրդ ռուբլին։
«Եվ ահա այժմ Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ Հայաստանի երկաթուղիների՝ ռուսական ընկերության կոնցեսիայում գտնվելը վանում է հնարավոր գործընկերներին, խոչընդոտում է տարածաշրջանային նախագծերին և մտածում է հայկական երկաթուղային ցանցի կառավարումը փոխանցելու մի երկրի, որը բարեկամական հարաբերություններ ունի թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Հայաստանի հետ», — նկատել է Շոյգուն։
Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ գործող համաձայնագիրը «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ին, որպես կոնցեսիոներ, վերապահել է կոնցեսիոն ակտիվների տիրապետման, օգտագործման, կառավարման, շահագործման, սպասարկման, վերանորոգման և անհրաժեշտ բարելավումների իրականացման իրավասությունները։
«Տեղեկանքի համար նշեմ, որ պայմանագիրը ստորագրելիս ռուսական կողմը իր վրա է վերցրել ավելի քան 1․2 հազար անշարժ գույքի կոնցեսիոն ակտիվների և ավելի քան 12․5 հազար շարժական գույքի օբյեկտների պատասխանատվությունը Հայաստանի երկաթուղային համակարգում», — տեղեկացրել է ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը։
Շոյգուի խոսքով՝ կոնցեսիոն համաձայնագրի իրականացման երկու տասնամյակի ընթացքում Հայաստանի պետական բյուջե է վճարվել ավելի քան 15 մլրդ ռուբլի հարկային մուտքեր։ Բացի այդ, վերանորոգվել է ավելի քան 520 կմ երկաթուղային գիծ, այն դեպքում, երբ «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ի կառավարման ներքո գտնվող ցանցի շահագործվող երկարությունը կազմում է մոտ 700 կմ։
«Փոխարինվել է երկաթուղակոճերի 50 տոկոսը, իրականացվել է ավելի քան 50 կառույցի վերանորոգում և վերակառուցում, այդ թվում՝ 38 կամուրջ և 2 թունել։ Եթե դիտարկենք երկու տարվա վիճակագրությունը, ապա պատկերը հետևյալն է. միջին հաշվով տարեկան «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ն տեղափոխում է ավելի քան 500 հազար ուղևոր (որոնցից մոտ 360 հազարը՝ տեղական հաղորդակցությամբ) և ավելի քան 1․6 մլն տոննա բեռ», — հավելել է նա։
Նա հավելել է, որ ընկերության ներդրումը հանրապետության տնտեսության մեջ դժվար է գերագնահատել․ Հայաստանի կարիքների համար բոլոր կենսական անհրաժեշտ բեռները տեղափոխվում են «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ի ուժերով:
«Երկաթուղին ունի նաև ռազմավարական նշանակություն՝ ապահովելով տրանսպորտային կապ ծովային ելք չունեցող երկրի համար։ Այս ամենի հետևում կանգնած են մարդիկ՝ ընկերության աշխատակիցները։ Այսօր ընկերությունը որպես գործատու ապահովում է ավելի քան 2500 մարդու զբաղվածություն։ Ի դեպ, գրեթե բոլորը Հայաստանի բնակիչներ և քաղաքացիներ են, որոնք ստանում են բոլոր անհրաժեշտ սոցիալական վճարումները»,-ասել է Շոյգուն:
ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը նշել է նաև, որ կոնցեսիայի շուրջ քննարկումները գնահատելիս անհրաժեշտ է հիշել հարցի ծագման պատմությունն ու իրավական նրբությունները։
«ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո Հայաստանի երկաթուղային համակարգը գտնվել է ծայրահեղ ծանր ճգնաժամում։ Ենթակառուցվածքը խիստ մաշված էր, ճանապարհների բազմաթիվ հատվածներ փլուզումների և սողանքների պատճառով չէին գործում։ Հաշվի առնելով, որ հանրապետության տարածքը գրեթե շրջափակման մեջ էր, բեռնափոխադրումների ծավալները և ուղևորների թիվը կտրուկ նվազել էին։ Անհրաժեշտ էին լուրջ ֆինանսական ներդրումներ արդիականացման համար, ներառյալ հնացած շարժակազմի թարմացումը։ Այս պայմաններում Հայաստանի կառավարությունը հայտարարել էր ճանապարհի վերականգնման մրցույթ, որը շահել էր Ռուսաստանը։
2008 թվականի փետրվարին «Ռուսական երկաթուղիներ» բաց բաժնետիրական ընկերության և «Հարավկովկասյան երկաթուղի» փակ բաժնետիրական ընկերության (հատուկ ստեղծված դուստր ընկերություն «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ-ի) միջև կնքվել է կոնցեսիոն պայմանագիր՝ Հայաստանի երկաթուղային համակարգը մինչև 2038 թվականը «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ին կոնցեսիայի հանձնելու վերաբերյալ», — նշել է Շոյգուն։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ռուսական կողմին առաջարկել է քննարկել երկրի երկաթուղիների կոնցեսիոն իրավունքը վաճառելու հնարավորությունը այն պետություններից մեկին, որոնք բարեկամական հարաբերություններ ունեն և՛ Մոսկվայի, և՛ Երևանի հետ։ Հնարավոր տարբերակների թվում նա նշել է Ղազախստանը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները և Կատարը։
Միևնույն ժամանակ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը Ռուսաստանի Դաշնության նկատմամբ որևէ առարկություն չունի, սակայն գործող ռուսական կոնցեսիան երկրի համար ստեղծում է «որոշակի մրցակցային կորուստներ»։