2025 թ.-ի քաղաքական հիմնական գործընթացների վերլուծական ակնարկ՝ հիմնված «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության օրակարգի վրա
ԵՐԵՎԱՆ, 12 հունվարի․/Նովոստի-Արմենիա/․ 2025 թվականը Հայաստանի համար դարձավ քաղաքական վերափոխումների ակտիվ ժամանակաշրջան, որոնք շոշափում են ինչպես երկրի արտաքին քաղաքական կուրսը, այնպես էլ իշխանության ներքին կոնֆիգուրացիան։ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նախապատրաստման ֆոնին սրվել են քննարկումները ռազմավարական կողմնորոշումների, անվտանգության, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների և քաղաքական պատասխանատվության սահմանների շուրջ։ Ստորև ներկայացված է 2025 թվականի հիմնական քաղաքական գործընթացների վերլուծական տեսությունը՝ ձևավորված «Նովոստի-Արմենիա» գործակալության օրակարգի հիման վրա։
Եվրաինտեգրումը որպես պաշտոնական քաղաքական կուրս
2025 թվականին Հայաստանի իշխանություններն առաջին անգամ օրենսդրական մակարդակով ամրագրեցին Եվրոպական միության հետ մերձեցման կուրսը։ Խորհրդարանի կողմից համապատասխան օրենքի ընդունումը և նախագահի ստորագրումը նշանավորեցին անցումը հայտարարությունների արձանագրային մակարդակից դեպի պաշտոնական գործընթաց։
Այս քայլը դարձավ ակտիվ քննարկումների առարկա փորձագիտական շրջանակում, այդ թվում՝ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության համատեքստում։ Եվրաինտեգրման օրակարգը 2025 թվականին վերածվեց ներքաղաքական բանավեճի առանցքային թեմա՝ ազդելով ինչպես իշխող ուժերի, այնպես էլ ընդդիմության դիրքավորման վրա։
Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացը և միջազգային աջակցությունը
2025 թվականին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը շարունակեց զարգանալ միջազգային միջնորդների ակտիվ մասնակցությամբ։ Դիվանագիտական ջանքերի զգալի բաղադրիչ դարձավ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» նախագծի ստորագրումը։
Փաստաթուղթը կողմերի կողմից ներկայացվեց որպես քաղաքական հիմք խաղաղության, վստահության և տարածաշրջանային համագործակցության ամրապնդմանն ուղղված հետագա երկխոսության համար: Ընդգծվեց դրա շրջանակային ուղղվածությունը և կողմնորոշումը՝ համաձայնագրերի փուլային իրականացման ուղղությամբ՝ հաշվի առնելով գործընթացի բոլոր մասնակիցների շահերը։
Հայաստանի հասարակական-քաղաքական դաշտում խաղաղ կարգավորման թեման մեծ ուշադրության արժանացավ։ Փաստաթղթի և դրա հետ կապված նախաձեռնությունների քննարկումն ընթանում էր երկարաժամկետ կայունության, տարածաշրջանային անվտանգության և տնտեսական զարգացման հեռանկարների համատեքստում, ինչն արտացոլում էր գործընթացի կարևորությունը ինչպես երկրի արտաքին, այնպես էլ ներքին քաղաքականության համար։
Հեռավորության պահպանում ՀԱՊԿ-ից
2025 թվականին Հայաստանի ղեկավարությունը հետևողականորեն հայտարարում էր Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության գործառնության խնդիրների մասին և սահմանափակում էր երկրի մասնակցությունը դրա գործունեությանը։
Չնայած որ պաշտոնապես ՀԱՊԿ-ից դուրս գալը տեղի չունեցավ, սակայն քաղաքական հռետորաբանությունը վկայում էր ազգային անվտանգության համակարգում ՀԱՊԿ-ի նշանակության նվազման մասին։
Այս գործընթացը դարձավ արտաքին քաղաքական և պաշտպանական այն մեխանիզմների ավելի լայն վերագնահատման մաս, որոնք Հայաստանը կիրառում էր նախորդ տարիների ընթացքում։
Այս գործընթացը նախորդ տարիների ընթացքում Հայաստանի կողմից կիրառված արտաքին քաղաքականության և պաշտպանական մեխանիզմների ավելի լայն վերաարժևորման մաս էր կազմում։
Իշխանության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու հարաբերությունները
2025 թվականին հատուկ ուշադրություն է դարձվել պետական կառույցների և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև հարաբերությունների զարգացմանը։ Քաղաքական գործիչների կողմից հնչեցված հրապարակային քննարկումները և քննադատական հայտարարությունները հոգևոր դասի արձագանքի և հանրային հնչեղության պատճառ դարձան։
Եկեղեցի-պետություն փոխհարաբերությունների թեման դարձավ երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում ավանդական ինստիտուտների դերի վերաբերյալ ավելի լայն քննարկման մաս։
Ընտրական գործընթացին միջազգային աջակցությունը
Եվրոպական միությունը 2025 թվականին հաստատեց իր հանձնառությունը՝ աջակցելու 2026 թվականին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների անցկացմանը՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխան։ Այս հայտարարությունն ընկալվեց որպես ժողովրդավարական ընթացակարգերի արտաքին աջակցության տարր։
Ապագա ընտրությունների նկատմամբ միջազգային ուշադրության գործոնը դարձավ ներքաղաքական համատեքստի նշանակալի տարր՝ ազդելով տարբեր քաղաքական ուժերի հռետորաբանության և գործողությունների վրա։
Սահմանադրական փոփոխությունների քննարկումը
Տարվա ընթացքում շարունակվել են քննարկումները Սահմանադրության հնարավոր փոփոխությունների և 2027 թվականին հանրաքվեի անցկացման հեռանկարների շուրջ։ Իշխանության ներկայացուցիչներն ընդգծում էին, որ խոսքը ներքին օրակարգի հարցերի մասին է, ընդ որում՝ սահմանադրական բարեփոխումների թեման պարբերաբար շաղկապվում էր երկարաժամկետ քաղաքական և ինստիտուցիոնալ խնդիրների հետ։
Հայ-ռուսական հարաբերությունների սառեցումը
2025 թվականը նշանավորվեց Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև քաղաքական երկխոսության ինտենսիվության զգալի նվազմամբ։ Պաշտոնական հայտարարություններում ավելի հաճախ էր հնչում քննադատություն Մոսկվայի հասցեին՝ կապված անվտանգության հարցերի և դաշնակցային պարտավորությունների հետ։
Այս միտումը դարձավ արտաքին քաղաքական դիսկուրսի վերափոխման գործոններից մեկը և փորձագիտական հանրության ակտիվ քննարկման առարկան։
Երկխոսություն Թուրքիայի հետ
2025 թվականին Հայաստանի և Թուրքիայի միջև շփումները շարունակվել են, սակայն էական փոփոխություններ չեն արձանագրվել։ Պաշտոնատար անձինք երկխոսությունը բնութագրում էին որպես կառուցողական, միաժամանակ, սակայն, կոնկրետ արդյունքները մնում էին սահմանափակ։
Թուրքական ուղղությունը պահպանում էր Հայաստանի տարածաշրջանային քաղաքականության զգայուն, բայց կարևոր բաղադրիչի կարգավիճակը։
Տեղեկատվական անվտանգություն և մեդիամիջավայր
2025 թվականին Հայաստանում ակտիվացան քննարկումները՝ կապված ապատեղեկատվության և տեղեկատվական տիրույթում արտաքին միջամտության ռիսկերի հետ։ Այս հարցերը դիտարկվում էին հասարակական կայունության պաշտպանության անհրաժեշտության համատեքստում, հատկապես նախընտրական փուլին ընդառաջ։
Տեղեկատվական անվտանգության և խոսքի ազատության միջև հավասարակշռության մասին բանավեճերը դարձան հանրային օրակարգի զգալի մասը։
Քաղաքական հնչեղություն ունեցող քրեական գործեր
2025 թվականի քաղաքական կյանքում առանձնահատուկ տեղ զբաղեցրեցին քրեական գործերն ու ձերբակալությունները, որոնք առնչվում էին ընդդիմադիր ակտիվիստներին և հոգևոր դասի առանձին ներկայացուցիչներին։ Այս իրադարձություններն ուղեկցվում էին հանրային լայն քննարկումներով և քաղաքական ուժերի կողմից հնչեցվող մեկնաբանություններով։
Իրավիճակն ընդգծեց իրավակիրառ մեխանիզմների աճող դերը քաղաքական գործընթացում և ուժեղացրեց ուշադրությունը իրավական պետության հարցերի նկատմամբ։