Բնական գազը շարունակում է մնալ համաշխարհային էներգետիկ համակարգի առանցքային բաղադրիչներից մեկը՝ հատկապես էներգետիկ անվտանգության, արդյունաբերության և էլեկտրաէներգիայի արտադրության ոլորտներում։ Վերջին տարիներին գազի շուկան ձևավորվում է ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական գործոնների ազդեցությամբ։
Առաջատար երկրները բնական գազի պաշարներով
Միջազգային էներգետիկ կառույցների վերջին տվյալների համաձայն՝ բնական գազի հաստատված պաշարներով աշխարհում առաջատար դիրքերում են մի քանի պետություններ։
Առաջին տեղում է Ռուսաստանը, որն ունի շուրջ 1,7 տրիլիոն խորանարդ մետր բնական գազի հաստատված պաշարներ՝ կազմելով համաշխարհային պաշարների մոտ մեկ հինգերորդը։ Երկրորդ հորիզոնականում է Իրանը՝ ավելի քան 1,2 տրիլիոն խորանարդ մետր պաշարներով, իսկ երրորդ տեղում՝ Կատարը, որը շուրջ 843 միլիարդ խորանարդ մետր պաշարներով համարվում է նաև հեղուկացված բնական գազի (LNG) խոշորագույն արտահանողներից մեկը։
Առաջատարների շարքում են նաև Միացյալ Նահանգները, Թուրքմենստանը, Սաուդյան Արաբիան, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Չինաստանը, Նիգերիան և Վենեզուելան։ Ընդհանուր առմամբ, Ռուսաստանը, Իրանը և Կատարը միասին վերահսկում են աշխարհի բնական գազի հաստատված պաշարների ավելի քան կեսը։
Գազի համաշխարհային շուկայի զարգացումները
Վերջին տարիներին գազի համաշխարհային շուկան բնութագրվում է մի քանի կարևոր միտումներով։
Առաջին հերթին նկատվում է հեղուկացված բնական գազի շուկայի արագ ընդլայնում։ LNG-ի շնորհիվ գազի մատակարարումները դառնում են ավելի ճկուն՝ նվազեցնելով կախվածությունը խողովակաշարային ենթակառուցվածքներից։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ դեր ունի Միացյալ Նահանգները, որը վերջին տարիներին դարձել է LNG-ի խոշորագույն արտահանողներից մեկը՝ զգալիորեն մեծացնելով իր ազդեցությունը եվրոպական և ասիական շուկաներում։
Երկրորդ կարևոր միտումը կապված է Եվրոպայի էներգետիկ վերաձևավորման հետ։ Ռուսական խողովակաշարային գազի մատակարարումների կրճատման պայմաններում եվրոպական երկրները մեծացրել են LNG-ի ներմուծումը՝ հիմնականում ԱՄՆ-ից, Կատարից և այլ արտադրողներից։ Միևնույն ժամանակ, որոշ երկրներ շարունակում են ներմուծել նաև ռուսական LNG, ինչը վկայում է շուկայի բարդ և հակասական կառուցվածքի մասին։
Երրորդ միտումը վերաբերում է Ասիայի շուկային, որտեղ բնական գազի պահանջարկը շարունակում է աճել՝ հատկապես Չինաստանում և Հնդկաստանում։ Տնտեսական աճը, արդյունաբերության ընդլայնումը և ածխից գազի անցման քաղաքականությունը նպաստում են գազի սպառման ավելացմանը տարածաշրջանում։
Գազը՝ որպես անցումային էներգակիր
Չնայած վերականգնվող էներգիայի զարգացմանը՝ բնական գազը շարունակում է դիտարկվել որպես «անցումային» էներգակիր՝ ավելի ցածր արտանետումներով համեմատած ածխի և նավթի հետ։ Շատ երկրներ գազը օգտագործում են էներգետիկ համակարգի կայունությունն ապահովելու և վերականգնվող աղբյուրների տատանվող արտադրությունը հավասարակշռելու նպատակով։
Մասնագետների գնահատմամբ՝ առաջիկա տարիներին գազի համաշխարհային պահանջարկը կպահպանվի բարձր մակարդակի վրա, իսկ LNG-ի դերը շուկայում կշարունակի աճել՝ ձևավորելով նոր առևտրային երթուղիներ և ուժային հարաբերակցություններ։
Բնական գազի գների վերջին դինամիկան
Վերջին ամիսներին բնական գազի համաշխարհային գները պահպանվում են հարաբերական կայուն, սակայն փոփոխական միջավայրում։ ԱՄՆ-ում Henry Hub ցուցանիշով գազի գինը 2025-ի վերջից աճել է՝ ձմեռային պահանջարկի և LNG արտահանման բարձր ծավալների ազդեցությամբ՝ տատանվելով մոտ 4–5 դոլար մեկ միլիոն բրիտանական ջերմային միավորի համար։ Եվրոպայում, հակառակը, TTF հարթակում գները նվազել են և պահվում են շուրջ 25–30 եվրո մեկ մեգավատտ/ժամի սահմաններում, ինչը պայմանավորված է պահեստների բարձր լցվածությամբ և LNG-ի ակտիվ մատակարարումներով։ Ասիական շուկաներում LNG-ի գները նույնպես մնում են զուսպ՝ առանց կտրուկ աճերի, ինչը վկայում է, որ ներկայումս առաջարկը ընդհանուր առմամբ հավասարակշռում է պահանջարկը։