«ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴՈԳՄԱ» ՀԿ-ն դիմում է գրել ուղղված ՀՀ Ազգային ժողով ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանին, պատգամավորներ Մերի Գալստյանին, Արուսյակ Մանավազյանին, Տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության և շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովին։ Դիմումը վերաբերում է Կենդանիների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ոլորտի օրենսդրական փաթեթի։ Հասարակական կազմակերպությունը ներկայացնում է նախագծի վերամշակման անհրաժեշտությունը։
ԴԻՄՈՒՄ
Հարգելի՛ պարոն Նախագահ, հարգելի՛ պատգամավորներ, հարգելի՛ հանձնաժողովի անդամներ, սույն դիմումով կրկին ներկայացնում ենք մեր դիրքորոշումը՝ կենդանիների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ոլորտում ներկայացված օրենսդրական փաթեթի վերաբերյալ, որը ներառում է՝ «Կենդանիների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի փոփոխությունների նախագիծը, «Տեղական տուրքերի և վճարների մասին» օրենքում փոփոխությունների նախագիծը, և այդ ոլորտին առնչվող մյուս օրինագծերը։ Վերջին ամիսների ընթացքում կենդանիների պաշտպանության ՀԿ-ները և անասնաբուժական ոլորտի ներկայացուցիչները բազմիցս դիմել են հանձնաժողովին՝ գրավոր առաջարկություններով, մասնագիտական խմբի ձևավորման առաջարկով, ինչպես նաև՝ բաց քննարկումների անցկացման պահանջով։ Ցավոք, մեր դիմումներից և ոչ մեկին պաշտոնական պատասխան չենք ստացել, առաջարկները անտեսվել են, և նախագծերի առաջխաղացումը շարունակվում է՝ առանց ոլորտի մասնագետների համակարգված ներգրավվածության։ Մեր համոզմամբ, նման մոտեցումը անընդունելի է այնպիսի կարևոր թեմայի կարգավորման դեպքում, որը վերաբերում է հանրային անվտանգությանը, սանիտարահիգիենիկական միջավայրին և կենդանիների հանդեպ մարդասիրական վերաբերմունքին։ Մենք աջակցում ենք ժամանակակից և արդի օրենք ունենալու գաղափարին, սակայն չենք կարող աջակցել ներկայացված փաթեթին դրա ներկայիս խմբագրությամբ, քանի որ այն՝ պարունակում է ներքին հակասություններ, դնում է չափազանց մեծ բեռ տեղական ինքնակառավարման մարմինների վրա՝ առանց համապատասխան ռեսուրսների, ներառում է գործնականում անկատարելի պահանջներ՝ հաշվի առնելով Հայաստանի անասնաբուժական համակարգի ներկա վիճակը, խախտում է վարչական և քրեական պատասխանատվության տրամաբանական հավասարակշռությունը, և չի ապահովում նախնական պետական քաղաքականության հիմքերի ստեղծում։ Օրենքի ընդունումը ներկայիս տեսքով մեծացնում է դրա ձևական կատարման և գործնական ձախողման ռիսկերը։
Տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունների հետ կապված խնդիրները․
Չնայած կատարված որոշ շտկումներին, նախագծում շարունակում է պահպանվել համակարգային անհամաչափություն։ Կամայականորեն մեծ տեղ է տրվել համայնքներին՝ թափառող կենդանիների բռնելու, տեղափոխելու, պահման, վերահսկման և հաշվետվության ոլորտներում։ Միաժամանակ բացակայում է՝ պետական ֆինանսավորում, համապատասխան կադրային պատրաստվածություն, համապետական միասնական ստանդարտներ և մեթոդաբանություն։
Հանրապետության համայնքների մեծ մասում չկան անասնաբուժական ծառայություններ, կացարաններ, մասնագետներ կամ բավարար ֆինանսավորում։ Այս պայմաններում համայնքներին նման բարդ գործառույթների փոխանցումը հանգեցնելու է՝ ձևական հաշվետվությունների, հին՝ ոչ մարդասիրական մեթոդների վերադարձի, կոռուպցիոն ռիսկերի աճի, հասարակության վստահության կորստի։
Այդ պատճառով մենք պնդում ենք, որ կենդանիների ոլորտի հիմնական իրականացնող մարմինը պետք է լինի կենտրոնացված պետական մարմինը, իսկ համայնքները՝ միայն օժանդակ դեր ունենան։
Հանրային վերահսկողություն
Ուրախություն է, որ նախագծում ամրագրված է հանրային վերահսկողության ինստիտուտը (հոդված 7), սակայն առանց հստակ մեխանիզմների այն մնում է դեկլարատիվ նորմ։ Հանրային վերահսկողությունը պետք է ներառի՝ ԲՍՊՎ ծրագրերի վերաբերյալ տեղեկատվությանը իրական հասանելիություն , մասնակցություն ստուգումներին, որոշումների կայացման գործընթացում հասարակական կազմակերպությունների գնահատականների և առաջարկությունների ներառման պարտադիր պահանջ։ Առանց այս դրույթների, վերահսկողությունը չի կարող լինել իրական։Մենք պնդում ենք նաև, որ օրենքում ամրագրվի հասարակական մոնիթորինգի արդյունքների պարտադիր հաշվառման պահանջը, ինչպես նաև ՀԿ ներկայացուցիչների նկատմամբ հնարավոր ճնշումներից պաշտպանության ընթացակարգային երաշխիքները։
Մենք աջակցում ենք օրենքում մարդասիրության, գիտական հիմնավորվածության և անտուն կենդանիների թվաքանակի կարգավորման՝ ստերջացման միջոցով իրականացվող մոտեցումների ամրապնդմանը։Չնայած նախագծում նշվում է կանխարգելման առաջնահերթությունը, այն չի ամրագրված հստակ իրավական դրույթով։ Սա թույլ է տալիս անորոշ ու վտանգավոր մեկնաբանություններ։ Մենք պնդում ենք՝, որ որպես կենդանիների թվաքանակի կարգավորման միակ թույլատրելի միջոց պետք է ամրագրվի ԲՍՊՎ («բռնում–ստերջացում–պատվաստում–վերադարձ») ծրագիրը ։ Մենք ընդգծում ենք, որ անթույլատրելի է օրենքում որևէ երկիմաստ եզրույթների կիրառումը, որը կարող է թույլ տալ առողջ կենդանիների կամ բուժման ենթակա հիվանդ կենդանիների քնեցում:
Օրենքը պետք է հստակ, միանշանակ և աներկբա արգելք սահմանի կենդանիների քնեցման նկատմամբ՝ բացառելով առողջ կենդանիների, ինչպես նաև բուժման և վերականգնման հնարավորություն ունեցող հիվանդ կենդանիների ոչնչացումը։ Բոլոր կենդանիները՝ անկախ կարգավիճակից, սեփականատիրոջ առկայությունից կամ բացակայությունից, առողջական վիճակից և որևէ այլ հանգամանքից, ունեն ապրելու իրավունք։ Այդ իրավունքը խախտող անձինք ( թե՜ ֆիզիկական,թե՜ իրավաբանական), ինչպես նաև կենդանիների ապօրինի քնեցման կամ սպանության կազմակերպմամբ և իրականացմամբ զբաղվողները ( թե՜ ֆիզիկական, թե՜ իրավաբանական), ենթակա են անհատական պատասխանատվության՝ ՀՀ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված կարգով։
Արգելված գործողությունների ընդլայնված ցանկը հիմնականում համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին։ Սակայն մի շարք ձևակերպումներ չափազանց գնահատողական են և հնարավորություն են տալիս կամայականորեն լայն մեկնաբանությունների, ինչը ստեղծում է հետևյալ ռիսկերը․
- բարեխիղճ կենդանատերերի անբարեխիղճ պատասխանատվության ենթարկում,
- կամավորների նկատմամբ ճնշում,
- ընտրովի և ոչ միաչափ իրավակիրառություն։
Զարգացած անկախ անասնաբուժական զննման համակարգի բացակայության դեպքում, նման չափորոշիչները դառնում են ռեպրեսիվ, այլ ոչ թե իրավական կարգավորման գործիք։ Երևանից դուրս անասնաբուժական օգնությունը կենտրոնացված է եզակի կլինիկաներում։
Մարզերի մեծ մասում չկան
- ստացիոնարներ,
- վիրաբույժներ,
- լաբորատորիաներ,
- բացակայում է շուրջօրյա օգնությունը։
Միևնույն ժամանակ օրենքը միաժամանակ նախատեսում է․
- պարտադիր ստերջացում,
- պարտադիր պատվաստում,
- պարտադիր նույնականացում (չիպավորում),
- այդ պահանջների խախտման համար վարչական պատասխանատվության խստացում։
Առանց պետական մասշտաբային աջակցության, սուբսիդավորման և ենթակառուցվածքների զարգացման ծրագրերի՝ նշված պահանջները դառնում են իրավական առումով պարտադիր, բայց փաստացի անհնարին իրականացման համար։ Սա ձևավորում է «պատժիչ կարգավորման» մոդել՝ առանց օրենքը պահպանելու համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծման։ Մենք կտրականապես պնդում ենք, որ կողմ ենք օրենքի դրույթների փուլային կիրառմանը, որը խստորեն կապված է հետևյալ պետական քաղաքականության միջոցառումների հետ.
Կենդանիների պաշտպանության միասնական պետական ռազմավարության (քաղաքականության) հաստատում.
- Բոլոր տարածաշրջաններում ԲՍՊՎ թափանցիկ ծրագրերի ներդրում,
- Անվճար ստերջացման և պատվաստման սոցիալական ծրագրերի իրականացում,
- Պետական աջակցություն կացարաններին,
- Մեծածավալ կրթական և իրազեկման միջոցառումներ։
Առանց դրա պատասխանատվության ներդրումը ռեպրեսիվ է, այլ ոչ թե ռեֆորմիստական։ Ներկայացված փոփոխությունները վարչական պատասխանատվության ոլորտում ստեղծում են ծանր, երբեմն անհամաչափ տուգանքների համակարգ, մինչդեռ քրեական պատասխանատվությունը դաժան վերաբերմունքի համար մնում է թույլ։
Առաջարկվող մի շարք վարչական իրավախախտումներ ներառում են՝
- բնակչության եկամտին անհամաչափ տուգանքներ,
- օբյեկտիվ պայմաններ չպարունակող գործողությունների համար պատժամիջոցներ,
- բազմաթիվ ձևական իրավախախտումներ՝ կիրառման մեխանիզմների բացակայության դեպքում։
Մենք այս մոդելը համարում ենք իրավաբանորեն անտրամաբանական և սոցիալապես վտանգավոր, քանի որ այն ուշադրությունը տեղափոխում է դաժանության դեմ պայքարից դեպի կենդանատերերի ձևական պատիժը։
Առաջարկվող վճարները սահմանելու առաջարկը՝
- կենդանիների վաճառքի թույլտվություններ,
- կենդանիների հետ կապված միջոցառումներ,
- կացարանների և բուծարանների գործունեություն։ Համակարգային
կառավարության աջակցության բացակայության դեպքում ստեղծում է հետևյալ ռիսկը՝
- բարեխիղճ մասնակիցներին հարկադրել ձևական ոլորտ մտնել,
- որոշ կացարանների փակվել,
- օրինական գործունեությունից հրաժարվել։
Աջակցության ենթակառուցվածքների ստեղծումից առաջ վճարների սահմանումը տնտեսապես և սոցիալապես արդարացված չէ։ Ընթացիկ օրենսդրական փաթեթի ընդունումը անխուսափելիորեն կհանգեցնի՝
- սոցիալական լարվածության աճի,
- դատական վեճերի աճի,
- միջազգային մարմիններին ուղղված բողոքների թվի աճի,
- մարդասիրական բարեփոխումների գաղափարի վարկաբեկման։
Այս հետևանքների պատասխանատվությունը կրելու է օրենսդիրը։
Պահանջներ․
Այս պայմաններում պահանջում ենք՝
- ստեղծել միջգերատեսչական փորձագիտական խումբ։
- Կազմակերպել բաց խորհրդարանական լսումներ։
- Դադարեցնել նախագծերի առաջխաղացումը՝ մինչև վերամշակումը։
- Վերանայել՝ լիազորությունները,հանրային վերահսկողությունը,սկզբունքները,պատասխանատվության մեխանիզմները,տեղական տուրքերը։
- Սահմանել օրենքի փուլային ուժի մեջ մտնելու կարգ։
- Բացառել ակնհայտ կերպով անկատարելի պահանջները։
Մենք հաստատում ենք մեր պատրաստակամությունը համագործակցության և փորձագիտական աջակցության։ Խնդրում ենք տրամադրել պաշտոնական գրավոր պատասխան՝ օրենքով սահմանված ժամկետում։ Կից ներկայացվում է նաև մեր մշակած առաջարկների աղյուսակը։
Հարգանքով՝ Մարի Տեր-Անտոնյան<<Կենդանիների իրավունքների պաշտպանության ԴՈԳՄԱ>> ՀԿ նախագահ,
կազմակերպության կամավոր Բելլա Յոհաննես,
Արմինա Նալբանդյան <<ԼԵԴԻ>> Կենդանիների օգնության և վերականգնման ՀԿ նախագահ,
Նունե Մեհրաբյան <<Փրկենք կենդանիներին>> ԲՀԿ նախագահ,
Վասիլիյ Մալյուկով <<ՎետՄիր>> ՍՊԸ հիմնադիր,
Աննա Ամիրաղովա <<Փոուզիթիվ>>կենդանիների պաշտպանության ՀԿ նախագահ
Օվսաննա Հովսեփյան <<Դինգո>> ՀԿ նախագահ,
Գոհար Մանուշակյան, Իրինա Բաբայան։
Հեռ։+37495513136
Նշենք, որ նախագիծը օրերս դրական եզրակացություն է ստացել։ Օրենքի նախագծով սահմանվում են տարածքում տնային եւ թափառող, ծառայողական նշանակության, ցուցադրման, սպորտային կամ ժամանցային միջոցառումների համար օգտագործվող կենդանիների հետ կապված իրավահարաբերությունները: