Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի հրահրած պատերազմի վեցերորդ ամսվա շեմին քաղաքական վերլուծաբանները հնարավորություն ունեն գնահատելու հակամարտության կողմերի ձեռքբերումներն ու կորուստները:
Ընդհանուր առմամբ, պատերազմից տուժում են ռազմական արկածախնդրության մեջ հայտնված բոլոր կողմերը: Բացառություն չէ նաեւ այս պատերազմը:
Իրանը չի կարող պատերազմի արդյունքը գնահատել որպես միանշանակ «հաղթանակ»: Ավելի ճիշտ կլինի ասել, որ Իրանը, շատ ծանր ռազմական ու տնտեսական կորուստների գնով կարողացել է զրկել հակառակորդներին պատերազմն իրենց նախատեսած պայմաններով ավարտելու հնարավորությունից:
Գնահատելով պատերազմի արդյունքները՝ Reuters-ը նշում է, որ պատերազմի վեցերորդ ամսում Իրանը չի հանձնվել, Հորմուզի նեղուցով նավարկությունը շարունակում է խիստ խաթարված մնալ, իսկ պատերազմի ավարտի հստակ հեռանկար դեռեւս չի ուրվագծվում:
Նույն աղբյուրի համաձայն, ԱՄՆ-ի եւ Իսրայելի հարվածները լրջորեն թուլացրել են Իրանի ռազմական ներուժը, սակայն չեն ստիպել Թեհրանին կապիտուլյացիայի ենթարկվել կամ ընդունել Վաշինգտոնի բոլոր պահանջները: Այս իմաստով՝ կարճատեւ պատերազմով արագ արդյունքի հասնելու ԱՄՆ-ի նախնական ակնկալիքը չի իրականացել:
Իսկ ի՞նչ են շահել Իրանի հակառակորդները: ԱՄՆ-ի եւ Իսրայելի ձեռքբերումներն ու կորուստները նույնպես միանշանակ չեն: Պատերազմի վեցերորդ ամսվա շեմին արեւմտյան լրատվամիջոցները հրապարակել են պատերազմի՝ ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի համար դեռեւս ամբողջությամբ չբացահայտված հետեւանքների վերաբերյալ մի շարք ուշագրավ տեղեկություններ:
Դոնալդ Թրամփը պատերազմը սկսեց՝ համոզված լինելով, որ Իրանը գտնվում է վերջին տասնամյակների ընթացքում իր ամենաթույլ վիճակում:
Այս թեմային անդրադարձել է The Wall Street Journal-ը՝ բացահայտելով, որ ԱՄՆ ազգային հետախուզության այն ժամանակվա տնօրեն Թուլսի Գաբարդը փետրվարի 28-ին նախատեսված հարձակումներից մի քանի օր առաջ Թրամփին զգուշացրել էր, որ Իրանի Գերագույն հոգեւոր առաջնորդի սպանությունը կարող է իշխանության բերել ավելի ծայրահեղական կառավարություն, որն ավելի մեծ ձգտում կունենա միջուկային զենք ստեղծելու:
Գաբարդը նաեւ կանխատեսել էր, որ Իրանը կփակի Հորմուզի նեղուցը, կխաթարի համաշխարհային էներգետիկ շուկան եւ կհարձակվի Մերձավոր Արեւելքում ամերիկյան ուժերի ու դաշնակիցների վրա:
Ըստ նույն աղբյուրի՝ ռազմական հրամանատարությունը նույնպես նախազգուշացրել էր հնարավոր կորուստների, զինամթերքի պաշարների սպառման եւ ամերիկյան ուժերի վրա լրացուցիչ ճնշման մասին:
Չհրապարակված բացահայտումներից մեկն էլ վերաբերում էր փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի դիրքորոշմանը: Նա առաջարկել էր ավելի շատ ժամանակ տրամադրել բանակցություններին եւ միայն դիվանագիտության ձախողման դեպքում անցնել արագ ու լայնածավալ ռազմական գործողության:
Ըստ The Wall Street Journal-ի, պատերազմից առաջ կանխատեսված բազմաթիվ հետեւանքներ այժմ իրականություն են դարձել, իսկ պատերազմը, որը նախատեսվում էր ավարտել վեց շաբաթվա ընթացքում, վեց ամիս անց դեռեւս ավարտված չէ:
Պատերազմը վնաս է հասցրել նաեւ ԱՄՆ-ի ռազմակայաններին, նվազեցրել երկրի զենքի եւ նավթային պաշարները եւ բարձրացրել վառելիքի գները:
Ամերիկյան հետախուզական համակարգի թաքնված կորուստները
Պատերազմի վեցերորդ ամսվա նախաշեմին NBC հեռուստաընկերությունն ուսումնասիրել է պատերազմի առավել քիչ տեսանելի վնասների մի մասը:
Հեռուստաընկերությունը, վկայակոչելով իրավիճակին իրազեկ աղբյուրների, հաղորդել է, որ Իրանի հրթիռային եւ անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումները Մերձավոր Արեւելքում ԱՄՆ-ի հետախուզական կենտրոնների եւ գաղտնալսման սարքավորումների վրա շատ ավելի լայնածավալ վնաս են պատճառել, քան պաշտոնապես հայտարարվել է:
Ըստ հաղորդման, ԿՀՎ-ի եւ ԱՄՆ-ի հետախուզական այլ ստորաբաժանումներին հասցված վնասի վերականգնման համար կարող են պահանջվել միլիարդավոր դոլարներ:
Հարձակման թիրախների թվում են եղել հետախուզական շենքերը, կապի համակարգերը եւ առաջադեմ սարքավորումները, որոնք օգտագործվում էին Իրանի եւ տարածաշրջանի վերաբերյալ տեղեկություններ հավաքելու ու վերլուծելու համար:
Այդ կենտրոնների գաղտնիության պատճառով ԱՄՆ կառավարությունը չի հրապարակել դրանց գտնվելու վայրն ու վնասների ճշգրիտ չափը: Սակայն, ըստ առկա տեղեկությունների, վնասները, ըստ երեւույթին, չեն սահմանափակվել միայն շենքերով. նվազել են նաեւ ԱՄՆ-ի որոշ տեխնիկական եւ վերահսկողական հնարավորություններ:
Վերջին օրերին հրապարակված բացահայտումների համաձայն, այս իրավիճակը կարող է, առնվազն կարճաժամկետ հեռանկարում, խաթարել Վաշինգտոնի կարողությունը՝ մշտապես վերահսկելու Իրանի ռազմական գործունեությունն ու Պարսից ծոցի զարգացումները:
NBC-ի հաղորդմամբ, Իրանի հարձակումները ամերիկացի պաշտոնյաներին ստիպել են վերանայել տարածաշրջանում ուժերի եւ զգայուն սարքավորումների տեղակայման եղանակը:
Ռազմական հարվածներից՝ պատժամիջոցների
Իր հերթին Axios-ը հաղորդել է, որ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն Վաշինգտոնի դաշնակիցներին տեղեկացրել է, որ Միացյալ Նահանգներն առայժմ փոխել է իր ռազմավարությունը՝ ռազմական հարձակումներից անցնելով պատժամիջոցների եւ տնտեսական ճնշման:
Այս փոփոխությունը տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ին հաջողվել է Հորմուզի նեղուցի հարավային հատվածով՝ Օմանի ջրերի մոտակայքում, սահմանափակ երթուղի ստեղծել՝ նավթատարների անվտանգ անցումն ապահովելու համար:
Ամերիկացի պաշտոնյաների խոսքով՝ այս երթուղով օրական անցնում է մոտ 10 միլիոն բարել նավթ, թեեւ այդ ծավալը դեռեւս կազմում է պատերազմից առաջ եղած մակարդակի մոտ կեսը:
Ըստ Axios-ի, Վաշինգտոնը հույս ունի պատժամիջոցների, ծովային շրջափակման եւ դիվանագիտության համադրմամբ ստիպել Իրանին համաձայնության գալ՝ միաժամանակ պահպանելով հարձակումները վերսկսելու պատրաստակամությունը:
Իրանի դիմադրությունը՝ Թրամփի ռազմավարության փորձություն
CNN-ի համացանցային կայքի վերլուծականում նշվում է, որ Դոնալդ Թրամփի նախագահությունը հիմնված է այն ենթադրության վրա, թե ԱՄՆ-ի ռազմական եւ տնտեսական հզորությունը դաշնակիցներին ու հակառակորդներին ստիպելու է ընդունել Վաշինգտոնի պահանջները: Սակայն Իրանի դիմադրությունն այդ տեսությունը լուրջ փորձության է ենթարկել:
Ըստ նույն աղբյուրի, Իրանը վեց ամիս շարունակ դիմադրում է ԱՄՆ-ի ռազմական հզորությանը, իսկ Թրամփը դեռեւս չի կարողացել պատերազմն ավարտել իր նախընտրած պայմաններով:
CNN-ի հաղորդմամբ, դա կարող է թուլացնել Դոնալդ Թրամփի քաղաքական հեղինակությունը եւ միաժամանակ տնտեսական ու քաղաքական լուրջ հետեւանքներ ունենալ ԱՄՆ-ի համար:
Պատերազմը՝ նաեւ ԱՄՆ ներքաղաքական օրակարգում
Politico-ն գրել է, որ նոյեմբերին կայանալիք ԱՄՆ Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունների նախաշեմին Իրանի դեմ պատերազմն այլեւս լոկ արտաքին քաղաքականության հարց չէ:
Politico-ի համաձայն, բենզինի գների եւ կենսապահովման ծախսերի աճը կասկածի տակ է դրել Թրամփի՝ գնաճը վերահսկելու վերաբերյալ խոստումները: Միեւնույն ժամանակ դեմոկրատները փորձում են ստեղծված իրավիճակի համար նախագահին եւ հանրապետականներին պատասխանատու հռչակել:
Ըստ Politico-ի, որոշ հանրապետական ղեկավարներ շարունակում են աջակցել ռազմական գործողությանը, սակայն նրանցից մի քանիսը մտահոգված են, որ պատերազմի երկարաձգումը եւ հստակ հեռանկարի բացակայությունը կարող են վտանգել Կոնգրեսի նկատմամբ կուսակցության վերահսկողությունը:
Այսպիսով, պատերազմի վեցերորդ ամսվա շեմին դժվար է խոսել որեւէ կողմի անվերապահ հաղթանակի մասին: Իրանը ծանր կորուստներ է կրել, սակայն կապիտուլյացիայի չի ենթարկվել եւ չի ընդունել Վաշինգտոնի բոլոր պահանջները:
ԱՄՆ-ն ու Իսրայելը կարողացել են զգալիորեն թուլացնել Իրանի ռազմական ներուժը, բայց չեն հասել պատերազմը արագ ավարտելու իրենց նախնական նպատակին:
Ավելին, հակամարտության հետեւանքները գնալով դուրս են գալիս զուտ ռազմական շրջանակներից՝ ընդգրկելով էներգետիկ շուկաները, ԱՄՆ-ի ռազմական եւ հետախուզական ենթակառուցվածքները, տնտեսական իրավիճակն ու անգամ ամերիկյան ներքաղաքական օրակարգը: Ուստի պատերազմի գլխավոր արդյունքը, թերեւս, ոչ թե որեւէ կողմի հաղթանակն է, այլ այն փաստը, որ ռազմական ուժի միջոցով արագ եւ վերջնական լուծման հասնելու հաշվարկը մինչ այժմ չի արդարացել:
Եզրափակելով, նշենք, որ Իրանի դեմ պատերազմի վեցերորդ ամսվա շեմին հակամարտության որեւէ կողմ չի կարող խոսել անվերապահ հաղթանակի մասին: ԱՄՆ-ի եւ Իսրայելի հարվածները զգալիորեն թուլացրել են Իրանի ռազմական ներուժը, սակայն չեն ստիպել Թեհրանին կապիտուլյացիայի կամ ընդունելու Վաշինգտոնի բոլոր պահանջները: Միաժամանակ պատերազմն իր հետեւանքներն է թողել ԱՄՆ-ի ռազմական, հետախուզական եւ տնտեսական հնարավորությունների վրա՝ առաջացնելով նաեւ ներքաղաքական խնդիրներ:
Այսպիսով, պատերազմի երկարաձգումն ավելի շատ վկայում է ռազմական ուժով արագ լուծման հասնելու ռազմավարության սահմանափակումների մասին:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Իրանագետ