Այսօր դատավորի լիազորությունների դադարումը կարգապահական վարույթի կարճման բացարձակ հիմք է։ Դա նշանակում է, որ վարույթի ընթացքում հրաժարական ներկայացնելով՝ դատավորը կարող է հասնել գործի կարճման, իսկ հետագայում կրկին դիմել դատավորների թեկնածուների ցուցակում ընդգրկվելու համար։ Նոր նախագիծն այս հնարավորությունը փակում է։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին սահմանադրական օրենքի նախագիծը հեղինակել է Արդարադատության նախարարությունը և տեղադրվել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում՝ հանրային քննարկման համար։ Քննարկման ժամկետը 2026 թվականի հուլիսի 31-ից մինչև օգոստոսի 15-ն է։
Ի՞նչ խնդիր է արձանագրում հիմնավորումը
Ըստ նախագծի հիմնավորման՝ Դատական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 5-րդ կետով վարույթ հարուցած մարմինը կարճում է կարգապահական վարույթը, եթե դադարեցվել կամ դադարել են դատավորի լիազորությունները։ Այսինքն՝ ցանկացած հիմքով լիազորությունների դադարումը մեխանիկորեն բացառում է վարույթի շարունակությունը։
Հիմնավորման մեջ նշվում է, որ նման կարգավորումը որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել չարաշահումների՝ կարգապահական վարույթի հարուցման պայմաններում սեփական դիմումով դուրս գալու և վարույթի կարճման հասնելու եղանակով։ Արդյունքում Բարձրագույն դատական խորհուրդը զրկվում է դատավորի վարքագծին գնահատական տալու հնարավորությունից։
Ի՞նչ է առաջարկվում
Նախագիծը երեք փոխկապակցված մեխանիզմ է ներդնում։
Առաջին՝ 151-րդ հոդվածը լրացվում է նոր 11-րդ մասով, ըստ որի, եթե հարցի քննությունն ավարտված հայտարարվելուց հետո, բայց մինչև Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից որոշում կայացնելը դատավորի լիազորությունները դադարում են 160-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիմքով, ապա խորհուրդը շարունակում է կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցի քննությունը։
Երկրորդ՝ 154-րդ հոդվածի նոր 6-րդ մասով խորհուրդն այդ դեպքում կարող է կայացնել երկու որոշումից մեկը՝ նախկին դատավորի կողմից էական կարգապահական խախտում թույլ տված լինելու փաստը հաստատելու, կամ միջնորդությունը մերժելու վերաբերյալ։ Իսկ 156.1-ին հոդվածի նոր 8-րդ մասով այդ որոշումները ենթակա են բողոքարկման։
Երրորդ՝ նոր 157.1-ին հոդվածով, եթե վարույթը կարճվել է լիազորությունների դադարման հետևանքով, ապա նախկին դատավորի կողմից լիազորությունները դադարելուն հաջորդող հինգ տարվա ընթացքում կրկին դատավորի պաշտոնը ստանձնելու դեպքում կարճված վարույթը ենթակա է վերսկսման՝ պաշտոնը ստանձնելուց հետո երկշաբաթյա ժամկետում։
Ի՞նչ հետևանք է սահմանվում
112-րդ հոդվածի 1-ին մասը լրացվում է նոր 7-րդ և 8-րդ կետերով, ըստ որոնց դատավոր չի կարող դառնալ այն անձը, որը, լինելով դատավոր, ստացել է կարգապահական տույժ՝ էական կարգապահական խախտման հիմքով լիազորությունների դադարեցման եղանակով, ինչպես նաև այն անձը, որը նախկինում եղել է դատավոր, և որի կողմից էական կարգապահական խախտում թույլ տալու փաստը հաստատվել է Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից։
Համանման լրացումներ են նախատեսվում նաև 77-րդ, 111-րդ, 123-րդ և 132-րդ հոդվածներում՝ դատավորների թեկնածուների ցուցակի և առաջխաղացման հետ կապված սահմանափակումների մասով։
Ի՞նչ միջազգային փորձ է վկայակոչվում
Հիմնավորման մեջ պետությունները բաժանվում են չորս խմբի։ Լատվիան, Լիտվան և Վրաստանը լիազորությունների դադարեցումը դիտում են որպես կարգապահական վարույթի դադարեցման հիմք։ Էստոնիայում և Սերբիայում դատավորը կարգապահական վարույթի ընթացքում չի կարող ազատվել պաշտոնից։ ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում և Լեհաստանում հրաժարականը թույլատրվում է, բայց վարույթը շարունակվում է։ Իսկ Լեհաստանում և Գերմանիայում նախատեսված է նաև թոշակի անցած դատավորի նկատմամբ կարգապահական միջոցների կիրառում։
Օրինակ, Նյու Յորքի «Դատական իշխանության մասին» օրենքով հրաժարականը չի զրկում հանձնաժողովին կամ վերաքննիչ դատարանին իր իրավասությունից, իսկ հրաժարական տված դատավորին պաշտոնից ազատելու մասին որոշման կայացումը զրկում է նրան այլ դատական պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից։
Ե՞րբ կարող է ուժի մեջ մտնել
Նախագծի 19-րդ հոդվածով օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը, բացառությամբ 2-3-րդ հոդվածների, որոնք ուժի մեջ են մտնում դրանցից բխող՝ Բարձրագույն դատական խորհրդի ենթաօրենսդրական ակտն ուժի մեջ մտնելու պահին։ Այդ ակտը խորհուրդն ընդունում է օրենքի հրապարակումից հետո եռամսյա ժամկետում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ցանկացած հրաժարակա՞ն է ընկնում նոր կանոնի տակ։
Ոչ։ Նոր 151-րդ հոդվածի 11-րդ մասը վերաբերում է այն դեպքին, երբ լիազորությունները դադարում են հարցի քննությունն ավարտված հայտարարվելուց հետո, բայց մինչև Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից որոշում կայացնելը։
Կարո՞ղ է նախկին դատավորը բողոքարկել այդ որոշումը։
Այո։ 156.1-ին հոդվածի նոր 8-րդ մասով 154-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված որոշումները ենթակա են բողոքարկման նույն հոդվածով սահմանված կարգով։
Ամփոփելով՝ Արդարադատության նախարարության հեղինակած նախագծով, եթե դատավորի լիազորությունները դադարում են կարգապահական հարցի քննությունն ավարտված հայտարարվելուց հետո, Բարձրագույն դատական խորհուրդը շարունակում է քննությունը և կարող է հաստատել նախկին դատավորի կողմից էական կարգապահական խախտում թույլ տված լինելու փաստը, կարճված վարույթը վերսկսվում է, եթե անձը հինգ տարվա ընթացքում կրկին ստանձնում է դատավորի պաշտոնը, իսկ խախտման փաստը հաստատվելու դեպքում այդ անձը չի կարող դատավոր դառնալ. նախագիծը հանրային քննարկման փուլում է մինչև 2026 թվականի օգոստոսի 15-ը, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Խոսքը նախագծի մասին է, որը գտնվում է հանրային քննարկման փուլում և կարող է փոփոխվել կամ չընդունվել։