Ժառանգությունն ընդունելով՝ ի՞նչ պարտքեր եք ստանձնում և ի՞նչ սահմաններում եք պատասխանատու

Հարազատի մահից հետո ժառանգներին հաճախ զանգահարում են բանկից՝ չմարված վարկի կապակցությամբ, և ծագում է վախ, թե ժառանգությունն ընդունելով՝ մարդն իր վրա է վերցնում ուրիշի բոլոր պարտքերը՝ առանց սահմանի։ Օրենսգիրքն այս հարցին հստակ պատասխան ունի. պարտքերն իսկապես անցնում են ժառանգներին, բայց միայն ստացած գույքի արժեքի սահմաններում, և ոչ բոլոր պարտավորություններն են ընդհանրապես ժառանգվում։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի ժառանգական իրավունքի բաժնով՝ մասնավորապես 1186-րդ, 1225-րդ, 1227-րդ, 1230-րդ, 1242-րդ, 1243-րդ և 1244-րդ հոդվածներով։

Պարտքերն անցնո՞ւմ են ժառանգներին

Օրենսգրքի 1186-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ ժառանգության զանգվածի մեջ է մտնում ժառանգության բացման օրը ժառանգատուին պատկանող գույքը՝ ներառյալ դրամը, արժեթղթերը, գույքային իրավունքները և պարտականությունները։ Այսինքն՝ ժառանգությունը միայն ակտիվ չէ, այլ ակտիվի և պարտավորությունների միասնական ամբողջություն, որը 1184-րդ հոդվածով անցնում է որպես համապարփակ իրավահաջորդություն։

Ո՞ր պարտավորությունները չեն ժառանգվում

Նույն հոդվածի 2-րդ կետով ժառանգության զանգվածի մեջ չեն մտնում ժառանգատուի անձի հետ անխզելիորեն կապված իրավունքներն ու պարտականությունները, մասնավորապես՝ ալիմենտային պարտավորություններով իրավունքներն ու պարտականությունները, քաղաքացու կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասը հատուցելու իրավունքը, անձնական ոչ գույքային իրավունքները և այլ ոչ նյութական բարիքները, ինչպես նաև այն իրավունքներն ու պարտականությունները, որոնց անցումը ժառանգությամբ չի թույլատրվում օրենսգրքով և այլ օրենքներով։

Ի՞նչ սահմաններում է ժառանգը պատասխանատու

Սա նյութի ամենակարևոր կանոնն է։ Օրենսգրքի 1244-րդ հոդվածի 1-ին կետով ժառանգները, ժառանգության իրավունքի վկայագիրը ստանալուց հետո, իրենց անցած գույքի արժեքի սահմաններում հատուցում են 1242-րդ հոդվածում նշված ծախսերը։ Նույն հոդվածի 2-րդ կետով, եթե անձը ժառանգություն է ստացել և՛ անմիջապես ժառանգության բացման, և՛ ժառանգության ընդունման իրավունքի փոխանցման արդյունքում, նա պատասխանատվություն է կրում այդ երկու հիմքերով ստացված գույքի արժեքի սահմաններում։ Իսկ 3-րդ կետով ժառանգներն իրենց անցած ժառանգության արժեքի սահմաններում կրում են համապարտ պատասխանատվություն։

Այսինքն՝ ժառանգը երբեք չի պատասխանում սեփական գույքով այն մասի համար, որը գերազանցում է իրեն անցած ժառանգության արժեքը։ Բայց մի քանի ժառանգ լինելու դեպքում պարտատերն իրավունք ունի ամբողջ պահանջն ուղղել նրանցից որևէ մեկին՝ այդ սահմանի ներսում։

Կարելի՞ է ընդունել գույքը, բայց հրաժարվել պարտքից

Ոչ։ 1225-րդ հոդվածի 2-րդ կետով ժառանգությունը պայմանով կամ վերապահումներով ընդունել չի թույլատրվում, իսկ 3-րդ կետով ժառանգության մի մասի ընդունումը նշանակում է իրեն հասանելիք ամբողջ ժառանգության ընդունում՝ անկախ այն բանից, թե ինչ է այն իրենից ներկայացնում և որտեղ է գտնվում։ Հակառակ ուղղությամբ նույնպես. 1230-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ կետերով ժառանգությունից վերապահումներով կամ պայմանով հրաժարվել չի թույլատրվում, և ժառանգին հասանելիք ժառանգության մասից հրաժարվել չի թույլատրվում։

Ի՞նչ հերթականությամբ են վճարվում պարտքերը

Օրենսգրքի 1242-րդ հոդվածով ժառանգության հետ կապված ծախսերը հատուցվում են հինգ հերթով. առաջին հերթին՝ մինչև մահը հիվանդության հետևանքով առաջացած և պատշաճ հուղարկավորության համար անհրաժեշտ ծախսերը, երկրորդ հերթին՝ գույքը պահպանելու և կառավարելու, ինչպես նաև կտակը կատարելու հետ կապված ծախսերը, երրորդ հերթին՝ ժառանգատուի պարտքերով պարտատերերի պահանջները, չորրորդ հերթին՝ պարտադիր բաժնի իրավունք ունեցող ժառանգների պահանջները, հինգերորդ հերթին՝ կտակային հանձնարարությունը կատարելու հետ կապված ծախսերը։

Յուրաքանչյուր հերթի պահանջները բավարարվում են նախորդ հերթը լրիվ բավարարելուց հետո, իսկ գույքն անբավարար լինելու դեպքում այն համապատասխան հերթի պարտատերերի միջև բաշխվում է պահանջների գումարներին համամասնորեն։

Որքա՞ն ժամանակ ունեն պարտատերերը

1243-րդ հոդվածի 1-ին կետով պարտատերերն իրավունք ունեն ժառանգության բացման օրվանից վեց ամսվա ընթացքում ներկայացնել իրենց պահանջները։ 2-րդ կետով՝ մինչև ժառանգության իրավունքի վկայագիր ստանալը պահանջները կարող են ներկայացվել ժառանգությունն ընդունած ժառանգին կամ կտակակատարին, իսկ նրանց բացակայության դեպքում՝ ժառանգության բացման վայրի նոտարին։

Կարևոր բացառություն կա 3-րդ կետում. ժառանգության բացումից հետո պահանջը լրացուցիչ չի ներկայացվում, եթե պարտատերը մինչև ժառանգության բացումը սահմանված կարգով հայց է հարուցել ժառանգատուի դեմ, կամ եթե նրա պահանջով հարուցվել է կատարողական վարույթ։

Ի դեպ, պարտատերերին տեղեկացնելը նոտարի պարտականությունն է. 1239-րդ հոդվածի 4-րդ կետով նոտարը մամուլում հաղորդագրություն է հրապարակում ժառանգության բացման վերաբերյալ՝ պարտատերերին առաջարկելով վեցամսյա ժամկետում ներկայացնել իրենց պահանջները։

Ի՞նչ անել, եթե պարտքերն ավելի շատ են, քան գույքը

Այս դեպքում օրենսգիրքը ժառանգին տալիս է հրաժարվելու իրավունք։ 1230-րդ հոդվածի 1-ին կետով ժառանգն իրավունք ունի հրաժարվել ժառանգությունից ժառանգության բացման օրվանից վեց ամսվա ընթացքում՝ ներառյալ այն դեպքում, երբ նա արդեն ընդունել է ժառանգությունը։ Հրաժարվելն իրականացվում է ժառանգության բացման վայրի նոտարին դիմում տալու միջոցով։

Բայց այս քայլն անշրջելի է. նույն հոդվածի 3-րդ կետով ժառանգությունից հրաժարվելը չի կարող վերացվել կամ հետ կանչվել։ Իսկ 1225-րդ հոդվածի 6-րդ կետով ժառանգությունը չընդունելը հանգեցնում է նույն հետևանքներին, ինչ ժառանգությունից հրաժարվելը՝ առանց այն անձին նշելու, հօգուտ որի հրաժարվել է։

Առանձին կանոն է գործում սնանկ ճանաչված ժառանգի համար. 1225-րդ հոդվածի 7-րդ կետով, եթե ժառանգն օրենքով սահմանված կարգով սնանկ է ճանաչվել, ապա նրա կողմից ժառանգությունը չընդունելը չի համարվում ժառանգությունից հրաժարում։

Ի՞նչ ժամկետում է ընդունվում ժառանգությունը

1227-րդ հոդվածի 1-ին կետով ժառանգությունը կարող է ընդունվել ժառանգության բացման օրվանից վեց ամսվա ընթացքում։ 1226-րդ հոդվածով այն ընդունվում է նոտարին դիմում հանձնելով, բայց նաև փաստացի տիրապետելու կամ կառավարելու միջոցով՝ օրինակ, երբ ժառանգն իր հաշվից վճարել է ժառանգատուի պարտքերը կամ կատարել գույքը պահպանելու ծախսեր։ Այս վերջին կանոնը գործնականում կարևոր է. պարտքի մեկ վճարումն արդեն կարող է դիտվել որպես ժառանգության ընդունում։

Ժամկետը բաց թողնելու դեպքում 1228-րդ հոդվածով հնարավոր է ընդունել ժառանգությունը մյուս բոլոր ժառանգների համաձայնությամբ՝ առանց դատարան դիմելու, կամ դատական կարգով, եթե ժառանգը չգիտեր և պարտավոր չէր իմանալ ժառանգության բացման մասին ու դիմել է դատարան պատճառները վերացվելուց հետո վեց ամսվա ընթացքում։

Հաճախ տրվող հարցեր

Բանկը կարո՞ղ է ինձնից պահանջել վարկի ամբողջ գումարը։ 

Միայն ձեզ անցած ժառանգության արժեքի սահմաններում։ 1244-րդ հոդվածով ժառանգները պատասխանատվություն են կրում իրենց անցած գույքի արժեքի սահմաններում, ուստի սեփական գույքով այդ սահմանից ավելին վճարելու պարտականություն չկա։

Կարո՞ղ եմ ընդունել բնակարանը, բայց հրաժարվել վարկից։ 

Ոչ։ 1225-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերով ժառանգությունը պայմանով կամ վերապահումներով ընդունել չի թույլատրվում, և մի մասի ընդունումը նշանակում է ամբողջ ժառանգության ընդունում։

Մահացածի ալիմենտի պարտավորությունն անցնո՞ւմ է ինձ։ 

1186-րդ հոդվածի 2-րդ կետի 1-ին ենթակետով ալիմենտային պարտավորություններով իրավունքներն ու պարտականությունները ժառանգության զանգվածի մեջ չեն մտնում։

Մի քանի ժառանգ ենք. ո՞վ է վճարում պարտքը։ 

1244-րդ հոդվածի 3-րդ կետով ժառանգները կրում են համապարտ պատասխանատվություն՝ իրենց անցած ժառանգության արժեքի սահմաններում։

Ի՞նչ անել, եթե պարտքերն ակնհայտորեն գերազանցում են գույքը։ 

Հնարավոր է հրաժարվել ժառանգությունից՝ վեց ամսվա ընթացքում նոտարին դիմում տալով (1230-րդ հոդված)։ Հաշվի առեք, որ հրաժարվելը հետ կանչել հնարավոր չէ։

Ամփոփելով՝ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1186-րդ հոդվածով ժառանգության զանգվածի մեջ մտնում են նաև ժառանգատուի պարտականությունները, բացառությամբ նրա անձի հետ անխզելիորեն կապվածների, ինչպիսիք են ալիմենտային պարտավորությունները, իսկ 1244-րդ հոդվածով ժառանգները պատասխանատվություն են կրում միայն իրենց անցած գույքի արժեքի սահմաններում՝ ընդ որում համապարտ. ժառանգությունը հնարավոր չէ ընդունել կամ դրանից հրաժարվել մասնակիորեն, պարտատերերը պահանջները ներկայացնում են ժառանգության բացման օրվանից վեց ամսվա ընթացքում, պարտքերը բավարարվում են 1242-րդ հոդվածի հինգ հերթի կարգով, իսկ եթե պարտքերը գերազանցում են գույքը, ժառանգը վեց ամսվա ընթացքում կարող է հրաժարվել ժառանգությունից՝ առանց հետ կանչելու հնարավորության, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։