Կարո՞ղ է գործատուն պահումներ կատարել աշխատավարձից, և ի՞նչ չափով. ի՞նչ է սահմանում օրենքը

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 213-րդ և 214-րդ հոդվածները սահմանում են աշխատավարձից պահումներ կատարելու հիմքերը, կարգը և չափերի սահմանափակումները: Այս կանոնները կարևոր է իմանալ թե՛ աշխատողներին, թե՛ գործատուներին, քանի որ աշխատավարձից ապօրինի պահումները աշխատանքային վեճերի տարածված պատճառներից են: Ստորև Iravaban.net-ը ներկայացնում է հիմնական դրույթները՝ պարզ և հասկանալի լեզվով։

Ընդհանուր կանոնը

Օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի համաձայն՝ աշխատավարձից պահումները կարող են կատարվել միայն օրենքով սահմանված կարգով և դեպքերում: Այսինքն՝ գործատուն չի կարող իր հայեցողությամբ, կամայական հիմքերով գումարներ պահել աշխատողի աշխատավարձից:

Ո՞ր դեպքերում կարող են պահումներ կատարվել

Գործատուին ունեցած աշխատողի պարտքերը մարելու համար աշխատավարձից պահվում կամ գանձվում են՝

Կանխավճարը. աշխատավարձի հաշվին աշխատողին տրված կանխավճարը:

Հաշվարկային մեխանիկական սխալով ավել վճարված գումարը. հաշվարկային մեխանիկական սխալների հետևանքով կատարված ավել վճարումները:

Չծախսված և ժամանակին չվերադարձված կանխավճարը. գործուղման կամ աշխատանքի այլ վայր փոխադրվելու կամ առանձին գործողությունների կատարման համար աշխատողին տրված կանխավճարի չծախսված և ժամանակին չվերադարձված գումարը:

Գործատուին պատճառված վնասը. աշխատողի մեղքով գործատուին պատճառված վնասի հատուցման գումարը:

Չաշխատած օրերի համար վճարված գումարը. եթե աշխատողն ազատվում է աշխատանքից մինչև այն աշխատանքային տարվա ավարտը, որի համար նրան արդեն տրամադրվել էր արձակուրդ՝ օրենսգրքով նախատեսված որոշակի հիմքերով:

Այդ հիմքերն են, մասնավորապես, պայմանագրի լուծումը կողմերի համաձայնությամբ (110-րդ հոդված), աշխատողի նախաձեռնությամբ (112-րդ հոդվածի 1-ին և 2.1-ին մասեր), որոշակի ժամկետով կնքված պայմանագրի գործողության ժամկետը լրանալու պատճառով (111-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 4-րդ մասեր), ինչպես նաև 109-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ, 7-րդ, 12-րդ և 13-րդ կետերով նախատեսված հիմքերը (դատարանի դատավճռով աշխատանքը շարունակելու անհնարինությունը, որոշակի աշխատանքներ կատարելու իրավունքից զրկվելը, աշխատանքի ընդունվելիս կեղծ տեղեկատվություն ներկայացնելը կամ իրավունքից զրկված լինելու փաստը թաքցնելը) և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ, 6-րդ, 8-10-րդ և 13-րդ կետերով նախատեսված՝ գործատուի նախաձեռնությամբ լուծման հիմքերը (պարտականություններն առանց հարգելի պատճառի պարբերաբար չկատարելը, վստահության կորուստը, ոգելից խմիչքների, թմրամիջոցների կամ հոգեներգործուն նյութերի ազդեցության տակ գտնվելը, անհարգելի պատճառով ամբողջ աշխատանքային օրը աշխատանքի չներկայանալը, պարտադիր բժշկական զննությունից հրաժարվելը կամ խուսափելը, 108-րդ հոդվածի 1.1-ին մասով սահմանված դեպքում աշխատանքի չթույլատրվելու հետևանքով պարտականությունները չկատարելը):

Ի՞նչ ժամկետում կարող է գործատուն պահում կատարել

Օրենքը գործատուի այս իրավունքը պայմանավորում է հստակ ընթացակարգով: Վերը նշված առաջին չորս դեպքերում գործատուն իրավունք ունի կատարելու պահումներ կամ գանձումներ, եթե կանխավճարի վերադարձման ժամկետը լրանալու, ավել վճարումը կատարելու, կանխավճարը ժամանակին չվերադարձնելու կամ աշխատողի հասցրած վնասը հայտնաբերվելու օրվանից ոչ ուշ, քան մեկ ամսվա ընթացքում, ընդունել է պահումներ կամ գանձումներ կատարելու մասին համապատասխան իրավական ակտ:

Իսկ չաշխատած օրերի համար վճարված գումարի դեպքում գործատուն իրավունք ունի պահում կատարելու, եթե մինչև աշխատողի հետ լրիվ վերջնահաշվարկ կատարելու օրն ընդունել է այդ մասին համապատասխան իրավական ակտ կամ աշխատողին աշխատանքից ազատելու մասին անհատական իրավական ակտում նշել է պահումներ կամ գանձումներ կատարելու մասին:

Ո՞ր դեպքում է պահումն արգելվում

Օրենսգիրքը սահմանում է կարևոր արգելք. չի թույլատրվում աշխատողից պահել կամ գանձել օրենքի սխալ կիրառմամբ հաշվարկված և ավել վճարված աշխատավարձը: Բացառություն են միայն հաշվարկային մեխանիկական սխալների դեպքերը:

Այսինքն՝ եթե ավել վճարումը եղել է ոչ թե թվաբանական (մեխանիկական) սխալի, այլ օրենքի սխալ կիրառման հետևանք, գործատուն այդ գումարը հետ պահելու իրավունք չունի:

Ինչքա՞ն կարող է պահվել աշխատավարձից

214-րդ հոդվածի համաձայն՝ աշխատավարձը վճարելիս պահումների և գանձումների ընդհանուր չափը հաշվարկվում է օրենքով սահմանված կարգով և չի կարող գերազանցել աշխատողի մեկ ամսվա աշխատավարձի հիսուն տոկոսը:

Ավելին, պահումներն ու գանձումները կատարելուց հետո աշխատողին վճարվող աշխատավարձը չի կարող պակաս լինել օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից:

Իսկ եթե պարտքն ամբողջությամբ չի մարվում

Եթե աշխատողն ազատվում է աշխատանքից, և պահումներ կատարելուց հետո նրա պարտքերը գործատուին ամբողջությամբ չեն մարվում, կամ պահումներ կատարել հնարավոր չէ, սակայն աշխատողը չմարված պարտքեր ունի, ապա գործատուն իրավունք ունի չմարված պարտքերը մարելու պահանջով դիմելու դատարան:

Հաճախ տրվող հարցեր

Հաշվապահը սխալմամբ ինձ ավել աշխատավարձ է փոխանցել: Կարո՞ղ են այն հետ պահել:

Կախված է սխալի բնույթից: Եթե ավել վճարումը հաշվարկային մեխանիկական սխալի հետևանք է, ապա այո՝ գումարը կարող է պահվել: Իսկ եթե այն օրենքի սխալ կիրառմամբ հաշվարկվելու հետևանք է, ապա պահելը կամ գանձելն արգելվում է:

Կարո՞ղ է գործատուն պահել ամբողջ աշխատավարձս:

Ոչ: Պահումների և գանձումների ընդհանուր չափը չի կարող գերազանցել աշխատողի մեկ ամսվա աշխատավարձի հիսուն տոկոսը, իսկ պահումներից հետո վճարվող աշխատավարձը չի կարող պակաս լինել օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձից:

Վնաս եմ պատճառել գործատուին: Նա կարո՞ղ է ուղղակի պահել աշխատավարձիցս:

Աշխատողի մեղքով գործատուին պատճառված վնասի հատուցման գումարը պահման հիմքերից է, սակայն օրենքը գործատուից պահանջում է վնասը հայտնաբերվելու օրվանից ոչ ուշ, քան մեկ ամսվա ընթացքում ընդունել պահումներ կատարելու մասին համապատասխան իրավական ակտ:

Արձակուրդս ամբողջությամբ օգտագործել եմ, բայց ազատվում եմ մինչև աշխատանքային տարվա ավարտը: Ի՞նչ կլինի:

Կախված է ազատման հիմքից: Եթե ազատվում եք, օրինակ, Ձեր նախաձեռնությամբ, կողմերի համաձայնությամբ, ժամկետային պայմանագրի ժամկետը լրանալու պատճառով կամ գործատուի նախաձեռնությամբ՝ Ձեր վարքագծի հետ կապված հիմքերով (պարտականությունների պարբերաբար չկատարում, վստահության կորուստ, անհարգելի բացակայություն և այլն), ապա չաշխատած օրերի համար վճարված գումարը կարող է պահվել, եթե գործատուն մինչև լրիվ վերջնահաշվարկի օրը ընդունել է համապատասխան իրավական ակտ կամ ազատման մասին անհատական իրավական ակտում նշել է պահման մասին: Իսկ, օրինակ, հաստիքների կրճատման կամ գործատուի լուծարման հիմքերը (113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետեր) օրենքի թվարկած հիմքերի մեջ ընդգրկված չեն:

Պահումից հետո էլ պարտքս մնում է: Ի՞նչ է լինելու:

Այդ դեպքում գործատուն իրավունք ունի չմարված պարտքերը մարելու պահանջով դիմելու դատարան, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։

Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Աշխատավարձից պահումների կամ աշխատանքային հարաբերությունների հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ զանգահարելով +374 99 970704 հեռախոսահամարին կամ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։