21 հունվարի 2026 – 13:11 AMT
PanARMENIAN.Net – Բաքվում դեկտեմբերի 20-ին տեղի ունեցած «The Oligarch’s Design» վավերագրական ֆիլմի պրեմիերային ներկա էին բազմաթիվ պետական պաշտոնյաներ և Ադրբեջանի խորհրդարանի անդամներ: Հայտարարվել էր, որ արտադրության վրա աշխատել է ավելի քան 100 մարդ, որը նաև հեռարձակվել է դեկտեմբերի վերջին՝ պետական ֆինանսավորմամբ գործող AnewZ հեռուստաալիքով։ Ֆիլմում ներկայացված են հարցազրույցներ արտասահմանյան փորձագետների, հայտնի հետաքննող լրագրողների և հայ հասարակական գործիչների հետ։ Հետաքննական վավերագրական ֆիլմը խիստ բացասական երանգներով ներկայացնում է ռուսաստանաբնակ հայ գործարար Ռուբեն Վարդանյանին, գրում է Factor.am-ը OC Media-ի վրա հղումով:
OC Media-ն խոսել է այն անձանց հետ, ովքեր հայտնվել են Վարդանյանի մասին ադրբեջանական ֆիլմում: Նրանցից ոչ մեկը չի ասել, որ տեղյակ է եղել, որ ֆիլմը նկարահանվում է ադրբեջանական պետական լրատվամիջոցների համար
OC Media-ի կողմից անցկացված հետաքննությունը ենթադրում է, որ «The Oligarch’s Design» ֆիլմի համար հարցազրույց տված անձանցից շատերը, ինչպես նաև ֆիլմի վրա աշխատող ենթակապալառուները, հնարավոր է, մոլորության մեջ են ընկել վավերագրական ֆիլմի բնույթի և այն մասին, թե ում համար է այն նկարահանվել։
Հեռարձակման պահին վավերագրական ֆիլմը չի ներառել որևէ հեղինակային իրավունքի ցանկ։ Սակայն OC Media-ի կողմից ձեռք բերված փաստաթղթերը, այդ թվում՝ ներքին աշխատանքային նյութերը և անձնակազմի ցուցակները, ցույց են տալիս, որ արտադրության կենտրոնում է եղել Ադրբեջանի հետ սերտ մասնագիտական կապեր ունեցող թուրքական լրատվամիջոցների աշխատակիցների թիմը։
OC Media-ի հետ զրուցած բոլոր ենթակապալառուներն ու ոչ հայ փորձագետները նշել են, որ իրենց ասել են, թե վավերագրական ֆիլմը կկենտրոնանա «Տրոյկա լվացքատան» վրա՝ ռուսական բանկային ցանցերում կոռուպցիայի վերաբերյալ լայնածավալ հետաքննության, որում, ըստ փաստաթղթերի, ներգրավված էր նաև Ռուբեն Վարդանյանը։
Եվ չնայած պատրաստի արտադրանքին՝ OC Media-ի կողմից վերանայված արտադրության վերաբերյալ փորձագետների դերում հանդես եկող անհատներին ուղարկված փաստաթղթերում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը որևէ հղում չկար։ Նրանք նաև որևէ հիշատակում չեն արել ադրբեջանական պետական լրատվամիջոցների ներգրավվածության մասին։ Դրա փոխարեն նրանք, որպես արտադրական ընկերություն, խոսել են TPTM Media Spain-ի մասին։
Նրանք նաև ենթադրել են, որ բանակցություններ են վարում խոշոր միջազգային հոսքային ծառայությունների հետ՝ պատրաստի արտադրանքը հեռարձակելու համար։
Վավերագրական ֆիլմում հայտնված զրուցակիցներից մեկը Լիտվայի խորհրդարանի կոռուպցիայի դեմ պայքարի հանձնաժողովի անդամ Վիտալիուս Գայլիուսն էր, որը հարցազրույց է տվել 2025 թվականի ամռանը։
«Քանի որ իմ մասնակցությունը հիմնված էր բացառապես իրավական և կոռուպցիայի կանխարգելման գնահատման վրա, այլ ոչ թե քաղաքական կամ ազգային շահերի, կարծում եմ, որ հեղինակները պետք է ապահովեն, որ ֆիլմը լինի օբյեկտիվ, ճշգրիտ և փաստերի վրա հիմնված։ Բովանդակությունը պետք է համապատասխանի իրավական և էթիկական չափանիշներին՝ խուսափելով ցանկացած մոլորեցնող կամ աղավաղված իրավական մեկնաբանություններից»,- OC Media-ին ասել է Գայլիուսը։
Մեկ այլ անձ OC Media-ին ասել է, որ իր հարցազրույցն անցկացվել է 2019 թվականին՝ այլ համատեքստի և այլ արտադրության համար։ Նա ասել է, որ երբեք համաձայնություն չի տվել նյութն ադրբեջանական արտադրության մեջ օգտագործելու համար։
Մի տարբերակ հրապարակել է Սամվել Բաբայանը՝ Լեռնային Ղարաբաղի վարչակազմի նախկին պաշտոնյա, որը հայտնվել է վավերագրական ֆիլմում։ Բաբայանը գրել է, որ հարցազրույցը վարել է TPTM Media-ի Մարկեսը։ Նա մեջբերել է վավերագրական ֆիլմի ստեղծողների կողմից իրեն տրամադրված առաջարկը՝ ասելով, որ այն իրեն ներկայացվել է որպես «պատմական խաչմերուկում գտնվող Հայաստանի ուսումնասիրության նպատակ՝ խորը մշակութային արմատներով և համաշխարհային ձգտումներով», և առանց Վարդանյանի գործի հիշատակման։ Փաստագրական ֆիլմում հայտնված այլ հայեր, որոնց հետ OC Media-ն խոսել է, ասել են, որ իրենց հետ զրուցել են 2025 թվականի սեպտեմբերին։
Ֆիլմի վրա աշխատող իսպանական պրոդյուսերական ընկերությունը՝ TPTM Media-ն, Կարմեն Մարկեսի հետ միասին (որը բաց աղբյուրներում նշված է որպես ընկերության տնօրեն), կարծես թե լքել է արտադրությունը 2025 թվականի հոկտեմբերի վերջին՝ AnewZ-ում դրա պրեմիերայից մոտ երկու ամիս առաջ։
Հայեցակարգային փաստաթուղթը, որը, կարծես, օգտագործվել է ներքին պլանավորման համար 2025 թվականի ամռանից՝ Հայաստանում հարցազրույցներից մի քանի ամիս առաջ, ճշգրիտ արտացոլում է վերջնական արդյունքի կառուցվածքը, ներառյալ՝ հարցազրույց տվածների մեծամասնության տեսքը և փաստերի ներկայացումը, չնայած որոշ մանրամասներ տարբեր են։ Հայեցակարգը տարածվել է թուրքական լրատվամիջոցների թիմի, ինչպես նաև TPTM Media-ի կողմից:
Մինչ հայեցակարգի բացման բաժինը կենտրոնանում է «Տրոյկա լվացքատան» վրա, նկարագրության մեծ մասը կենտրոնանում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վրա՝ Ադրբեջանի կառավարության տեսանկյունից: Այն եզրակացնում է, որ Վարդանյանի դեմ դատավարությունը համապատասխանում է միջազգային իրավական չափանիշներին:
Մի քանի աղբյուրներ վերցված են EU Reporter-ից, որը մեղադրվում է որպես վճարովի պարբերական գործելու մեջ և բազմիցս դրական լուսաբանում է իրականացրել Ադրբեջանի հետ կապված։ Նախագծի մեկ նշանակալի փոփոխությունը վերաբերում էր վերնագրին. «Բաբայան 2025»-ի շնորհանդեսում ներկայացված վերնագիրը տարբերվում է կոնցեպտից և, ի վերջո, վերջնական արդյունքից։ Մարկեսը հրաժարվել է մեկնաբանել այս հարցը։
OC Media-ի կողմից եզրակացությունները ներկայացնելուց հետո Մեծ Բրիտանիայում գործող Էթիկական լրագրության ցանցի նախագահ Աիդան Ուայթը կասկածի տակ է դրել արտադրության էթիկական կողմը։
Քննադատները ենթադրում են, որ AnewZ-ը փորձ է ստեղծել RT-ի (նախկինում Russia Today) նման անգլիախոս միջազգային հարթակ։
Այս հետաքննության նախատեսված հրապարակումից մի քանի օր առաջ AnewZ-ը հեռարձակել է մեկ այլ վավերագրական ֆիլմ՝ այս անգամ կենտրոնանալով Ռուսաստանի պատժամիջոցներից խուսափելու գործում Հայաստանի ենթադրյալ դերի վրա։ OC Media-ն հաստատում է, որ այս վավերագրական ֆիլմում նույնպես մասամբ ներգրավված են նույն մեդիա թիմերը, ինչ «The Oligarch’s Design»-ում, և ինչպես դրա դեպքում՝ OC Media-ն կարողացել է նաև հաստատել, որ մեջբերված արտասահմանյան փորձագետներից մի քանիսը տեղյակ չեն եղել, որ այն նկարահանվել է AnewZ-ի համար։