«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Սումոն մարտարվեստի տեսակ է, որը ծագել է Ճապոնիայում: Կա սումոյի ծագման մի քանի տարբերակ: Դրանցից մեկը հակված է կարծելու, որ այն կարող էր ծագել ժամանակակից Մոնղոլիայի տարածքում 2000 տարի առաջ: Մեկ այլ տարբերակի համաձայն, այդ մարտարվեստի արմատները հենց Ճապոնիայում են, որտեղ հայտնաբերվել է այս տեսակի մարտարվեստի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը: Ճապոնիայի ամենահին գրավոր հուշարձանը՝ «Կոջիկի» գիրքը, պարունակում է մի լեգենդ, որում սումո ըմբշամարտը նկարագրվում է որպես աստվածների ամենահին մրցում:
642 թվականին Ճապոնիայի կայսեր արքունիքում կորեացի դեսպանի պատվին անցկացվել է ըմբշամարտի մրցախաղ: Այդ ժամանակվանից ի վեր ամեն տարի անցկացվել են մրցաշարեր, որոնք համընկնում են գյուղատնտեսական աշխատանքների ավարտի տոնի հետ: Մրցումները կրոնական բնույթի էին: Դրանք ներառում էին պարեր, աղոթքներ և թատերական տեսարաններ՝ աստվածների պատվին: Այդ ժամանակվա սումոյի տեխնիկան բավականին պարզ էր: Այն բռնցքամարտի, ըմբշամարտի և նետումների համադրություն էր:
Սումոյի կանոնների ցանկը կազմվել է 8րդ և 12րդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում: Սումո ըմբիշներին արգելվել է միմյանց մազերից բռնել, ոտքով կամ բռունցքներով հարվածել։ Հագուստի պարտադիր տարր է դարձել գոտկատեղի ծածկոցը։ Ներդրվել է մրցավարության համակարգ։ Կամակուրայի և Մուրոմաչիի դարաշրջաններում Սումոն գործնականում դադարել է կրոնական ատրիբուտների տարր լինելուց։ Հին ըմբշամարտի տեխնիկան ներմուծվել է զինվորների մարզման համակարգ, որպեսզի դրանք հետագայում կարողանան օգտագործվել մարտերում։
17րդ դարի սկզբից, երբ ներքին հակամարտություններով պատառոտված Ճապոնիայում տիրեց խաղաղություն, անհրաժեշտ էր վառ զվարճանք։ Եվ սումո ըմբշամարտը իդեալական էր այդ նպատակի համար։ Սահմանվեց ծեսը, հայտնվեցին նոր կանոններ և կատարելագործվեցին հները, որոնք մինչ այդ օգտագործվում էին։
Սումոյում ամեն ինչ մտածված է մինչև ամենափոքր մանրուքը, կանոնները և սովորույթները խստորեն պահպանվում են։ Ըմբիշների կոչումները և ձեռքբերումները կարող են ճշգրիտ որոշվել նրանց հանդերձանքով։ Սա վերաբերում է նաև առօրյա հագուստին։ Օրինակ՝ գլխի վերին մասում մազերը հավաքվում են կապոցի մեջ, որը պատահական չէ. սանրվածքը գլուխը պաշտպանում է վնասվածքներից։ Ըմբիշի հատուկ գոտին՝ «մավաշին», ունի ավանդական չափսեր և կապելու եղանակներ։ Առաջացել է նաև չեմպիոնի տիտղոսը՝ յոկոձունան։ Ըմբիշները մարզվում են որոշակի կանոնների համաձայն։ Ամբողջ առօրյան մարզումների և մտածված սննդակարգի միջոցով ուղղված է քաշի ավելացմանը, մկանային զանգվածի աճին։ 18րդ դարից սկսած Ճապոնիայում ավելի ու ավելի հաճախ են սկսել անցկացվել Սումոյի նման փողոցային խաղեր, որոնք հաճախ վերածվում էին զանգվածային կռիվների։ Արդյունքում, փողոցային սումոն արգելվել է։
1980 թվականին անցկացվել է սումոյի առաջին սիրողական առաջնությունը, որին մասնակցել են նաև օտարերկրյա ըմբիշներ։ Ընդ որում, տարեցտարի այլ երկրների ներկայացուցիչների թիվը միայն ավելացել է։ 1983 թվականին հիմնադրվել է Սումոյի միջազգային ֆեդերացիան, որը կազմակերպվել է Ճապոնիայի և Բրազիլիայի կողմից։ 1985 թվականին անցկացվել է աշխարհի առաջին առաջնությունը, որին մասնակցել է 25 երկրի 73 մարզիկ։ Այնուամենայնիվ, Ճապոնիան է մնում սումոյի կենտրոնը, որտեղ անցկացվում են պրոֆեսիոնալ մրցումներ։ Սիրողական մրցաշարեր անցկացվում են նաև այլ երկրներում։
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում