Երբ Բոբ Դիլանն ու Լեոնարդ Կոհենը հնչում են հայերեն. Պերճ Թյուրաբյանի նոր համերգային նախագիծը․ «Երաժշտական եռանկյունի»

Պերճ Թյուրաբյանի անունը հայ հեղինակային երգի պատմության մեջ առանձնանում է իր բազմակողմանի գործունեությամբ․ նա բանասեր է, թարգմանիչ, երաժիշտ և երգահան, որի ստեղծագործական ճանապարհը ձևավորվել է գրականության, լեզուների և երաժշտության սերտ փոխազդեցության պայմաններում։

Ծնվելով Կահիրեում՝ նա դեռ պատանեկության տարիներին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Հայաստան, կրթություն ստացել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, հետագայում դասավանդել ֆրանսերեն և ֆրանսիական գրականություն։ 1960-ականների վերջին նա Հայաստանում ձևավորվող հեղինակային երգի շարժման մասնակիցներից էր, իսկ 1980-ականներին տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ շարունակել է իր կրթությունն ու մշակութային գործունեությունը։

Թյուրաբյանի ստեղծագործական գործունեության կարևոր առանձնահատկություններից մեկը տարբեր մշակույթների և լեզուների միջև կամուրջ ստեղծելու ձգտումն է։ Նրա համար թարգմանությունը պարզապես բառերի փոխադրում չէ․ այն նաև երաժշտական և բանաստեղծական մտածողության փոխանցում է մի լեզվից մյուսը։ Այս մոտեցումն արտահայտվել է հատկապես ֆրանսիական շանսոնի ներկայացուցիչների՝ Ժակ Բրելի, Ժորժ Բրասենսի, Լեո Ֆերեի, ինչպես նաև Շառլ Ազնավուրի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանություններում և կատարումներում։ Նա միաժամանակ երաժշտության է վերածել հայ բանաստեղծների ստեղծագործությունները՝ անդրադառնալով Եղիշե Չարենցի, Վահան Թեքեյանի, Զահրատի, Զարեհ Խրախունու և այլ հեղինակների պոեզիային։

Այս ստեղծագործական ճանապարհի շարունակությունն է Թյուրաբյանի նոր համերգային ծրագիրը, որն այս անգամ անդրադառնում է ամերիկյան երգարվեստի երկու խոշոր անունների՝ Բոբ Դիլանին և Լեոնարդ Կոհենին։

Ծրագրում ընդգրկված են նրանց ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանություններն ու կատարումները։ Այս ընտրությունը պատահական չէ․ Դիլանի և Կոհենի երգերում երաժշտությունը մշտապես կապված է բառի, պոետական կերպարի և մարդկային ներաշխարհի հետ, ուստի դրանց հայերեն հնչեցումը Թյուրաբյանի համար բնականորեն շարունակում է այն մշակութային աշխատանքը, որը նա տասնամյակներ շարունակ իրականացրել է տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների միջոցով։

Հատկանշական է, որ Թյուրաբյանի նախորդ ծրագրերում նույնպես առաջնային է եղել օտարալեզու երգի հայերեն ներկայացման գաղափարը։ Նրա «Aznavour in Armenian» նախագծերը, ինչպես նաև ֆրանսիական շանսոնի հեղինակների ստեղծագործությունների հայերեն կատարումները ցույց են տվել, որ համաշխարհային երգարվեստի արժեքավոր գործերը կարող են նոր կյանք ստանալ հայերենում՝ առանց կորցնելու իրենց հիմնական բանաստեղծական բնույթը։ Նույն սկզբունքն է շարունակվում Դիլանի և Կոհենի ստեղծագործությունների դեպքում։

Այս առումով նոր ծրագիրը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես հերթական համերգային նախագիծ, այլև որպես Թյուրաբյանի երկարամյա մշակութային գործունեության տրամաբանական շարունակություն։

Նրա աշխատանքում մշտապես հանդիպում են նույն առանցքային գաղափարները՝ գրականությունը երգի վերածելը, տարբեր մշակույթների միջև երկխոսություն ստեղծելը և հայերեն լեզվի հնարավորությունները ժամանակակից համաշխարհային երգարվեստի համատեքստում բացահայտելը։

Դիլանի և Կոհենի երգերի հայերեն տարբերակները այս ճանապարհին նոր ուղղություն են՝ ամերիկյան հեղինակային երգի երկու կարևոր ներկայացուցիչների պոետական աշխարհը հայ ունկնդրին ներկայացնելու փորձ։

Պերճ Թյուրաբյանի գործունեության արժեքը հենց այս շարունակականության մեջ է․ նրա համար երգը միայն երաժշտական կատարում չէ, այլ գրականության, լեզվի և անհատական մեկնաբանության միասնություն։ Նրա նոր համերգային ծրագիրը ևս այդ սկզբունքի դրսևորումն է՝ երկու մեծ հեղինակների երգերը տեղափոխելով հայերեն միջավայր և հնարավորություն տալով ունկնդրին դրանք ընկալել ոչ միայն որպես համաշխարհային երգարվեստի հայտնի ստեղծագործություններ, այլև որպես հայերեն հնչող, նոր լեզվական ու երաժշտական կյանք ստացած երգեր։

Leave a Comment