Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net–ը՝ ուսուցչի աշխատանքը միայն դասավանդմամբ չի սահմանափակվում․ օրենքը սահմանում է նաև, թե ով կարող է զբաղեցնել ուսուցչի պաշտոնը, ինչ դեպքերում է ուսուցիչը վերապատրաստվում և ատեստավորվում, ինչպես է իրականացվում կամավոր ատեստավորումը, և ինչ հետևանք կարող է ունենալ ատեստավորման արդյունքը։
«Հանրակրթության մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածը մանրամասն կարգավորում է ուսուցչի, նրա վերապատրաստման, ատեստավորման և տարակարգի շնորհման հետ կապված հարաբերությունները։
Ո՞վ կարող է աշխատել որպես ուսուցիչ
Օրենքի համաձայն՝ ուսումնական հաստատության ուսուցիչ կարող է լինել այն անձը, որն ունի բարձրագույն կրթությամբ մանկավարժական համապատասխան որակավորում։
Ուսուցիչ կարող է դառնալ նաև բարձրագույն կրթություն ունեցող այն անձը, որն ունի վերջին 10 տարվա ընթացքում տվյալ առարկայի մանկավարժական, ուսուցչական կամ գիտամանկավարժական գործունեության առնվազն 5 տարվա աշխատանքային ստաժ։
Միաժամանակ, օրենքը նախատեսում է նաև այլ անձանց կողմից ուսուցչի թափուր պաշտոնի զբաղեցման հնարավորություն, եթե առնվազն մեկ անգամ հայտարարված մրցույթով համապատասխան թեկնածու չի գտնվել։
Օրինակ՝ հաջորդ մրցույթին կարող է դիմել տվյալ առարկայի մասնագիտական ոլորտում բարձրագույն կրթություն ունեցող անձը, որը համապատասխան դասընթացների միջոցով հավաքել է առնվազն 30 կրեդիտ՝ մանկավարժահոգեբանական և ուսումնամեթոդական հմտությունների ուղղությամբ։
ԲՏՃՄ մասնագետները կարող են դպրոցում աշխատել նաև հատուկ պայմանով
Բնագիտության, տեղեկատվական հաղորդակցական տեխնոլոգիաների, ճարտարագիտության և մաթեմատիկայի՝ ԲՏՃՄ, մասնագիտական ոլորտներում բարձրագույն կրթություն ունեցող անձը նույնպես կարող է դիմել ուսուցչի թափուր տեղի համար։
Այս դեպքում նախատեսվում է, որ աշխատանքի ընդունվելուց հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում, նա պետք է համապատասխան մոդուլներով իրականացվող դասընթացի միջոցով հավաքի առնվազն 30 կրեդիտ։
Եթե անհրաժեշտ կրեդիտները չեն հավաքվում, աշխատանքի ընդունվելուց մեկ տարի անց՝ հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում, ուսուցչի հետ կնքված աշխատանքային պայմանագիրը լուծվում է։
Գյուղական դպրոցում կարող է դասավանդել նաև ավարտական կուրսի ուսանողը
Օրենքը հնարավորություն է տալիս ուսուցչի որակավորում շնորհող բուհի առնվազն բակալավրի կրթական ծրագրով ավարտական կուրսի ուսանողին աշխատել գյուղական բնակավայրի ուսումնական հաստատությունում։
Այս դեպքում աշխատանքային պայմանագրով նախատեսված ժամանակահատվածը հաշվարկվում է որպես աշխատանքային ստաժ։
Ի՞նչ է ատեստավորումը
Ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման նպատակով իրականացվում է մասնագիտական զարգացման կարիքի գնահատում, որի հիման վրա կազմակերպվում է վերապատրաստում։
Օրենքով նախատեսվում է, որ վերապատրաստման արդյունքով ուսուցիչն ատեստավորվում է։
Եթե ուսուցչի մասնագիտական զարգացման գնահատված կարիքը համապատասխանում է վերապատրաստման տարրական մակարդակին, նա նույն ուսումնական տարում պարտադիր մասնակցում է վերապատրաստման և ատեստավորման՝ կամավոր ատեստավորման եղանակով։
Ո՞վ պարտադիր չի ենթարկվում հերթական ատեստավորման
Օրենքը որոշ ուսուցիչների համար բացառություն է նախատեսում։
Հերթական ատեստավորման ենթակա չէ՝
- տվյալ պաշտոնը մեկ տարուց պակաս զբաղեցնող ուսուցիչը,
- հղի ուսուցիչը,
- մինչև 3 տարեկան երեխայի խնամքի համար արձակուրդում գտնվող ուսուցիչը, եթե նա ինքնուրույն չի ներկայացրել ատեստավորվելու հայտ։
Հղիության կամ երեխայի խնամքի արձակուրդից վերադարձած ուսուցիչը հերթական ատեստավորման ենթակա է ոչ շուտ, քան արձակուրդից վերադառնալուց մեկ տարի հետո, եթե ավելի վաղ ատեստավորվելու հայտ չի ներկայացրել։
Կարո՞ղ է ատեստավորումը հանգեցնել աշխատանքից ազատման
Այո։
Օրենքի 26-րդ հոդվածը նախատեսում է, որ հերթական ատեստավորման արդյունքով զբաղեցրած պաշտոնին չհամապատասխանող ուսուցչի հետ աշխատանքային պայմանագիրը կարող է լուծվել Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքի համապատասխան դրույթի հիմքով։
Նույնպիսի հետևանք կարող է առաջանալ նաև կամավոր ատեստավորման դեպքում։
Եթե ուսուցիչը կամավոր ատեստավորման նվազագույն շեմը չի հաղթահարում, նա մեկ տարվա ընթացքում ենթակա է պարտադիր վերապատրաստման և ատեստավորման։
Եթե հաջորդ ատեստավորման ժամանակ նույնպես չի հաղթահարում նվազագույն շեմը կամ սահմանված ժամկետում չի մասնակցում ատեստավորմանը, նրա հետ աշխատանքային պայմանագիրը կարող է լուծվել։
Միևնույն ժամանակ, աշխատանքային պայմանագրի լուծումը չի նշանակում, որ անձը զրկվում է մանկավարժական գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից։
Ի՞նչ է տալիս կամավոր ատեստավորումը
Կամավոր ատեստավորումը կարող է ունենալ նաև ֆինանսական հետևանք։
Օրենքի համաձայն՝ ատեստավորման ընթացքում ուսուցչի ցուցաբերած համապատասխան արդյունքը կարող է հիմք հանդիսանալ նրա դրույքաչափի փոփոխության և 5 տարի ժամկետով հավելավճարի սահմանման համար։
Այսինքն՝ կամավոր ատեստավորումը կարող է ոչ միայն գնահատել ուսուցչի մասնագիտական համապատասխանությունը, այլև ազդել նրա վարձատրության վրա։
Իսկ ի՞նչ է ուսուցչի տարակարգը
Ատեստավորված ուսուցիչը սեփական նախաձեռնությամբ կարող է մասնակցել տարակարգի շնորհման գործընթացին։
Ուսուցչի տարակարգը քառաստիճան է և շնորհվում է նրա մասնագիտական չափանիշներին համապատասխան։
Տարակարգի գնահատման ժամանակ հաշվի են առնվում, մասնավորապես՝
- ուսուցչի գիտելիքները,
- մանկավարժական հմտություններն ու ունակությունները,
- ստեղծագործական և հետազոտական գործունեության արդյունավետությունը,
- մասնագիտական աշխատանքային ստաժը,
- մասնագիտական կատարելագործմանն ուղղված վերապատրաստումները,
- մրցույթներին մասնակցությունը,
- պարգևատրումները և մասնագիտական գործունեության այլ որակական ցուցանիշներ։
Տարակարգ ստացած ուսուցչին սահմանվում է համապատասխան հավելավճար՝ 5 տարի ժամկետով։
Կարո՞ղ է ուսուցիչը բողոքարկել ատեստավորման արդյունքը
Այո։
Օրենքը նախատեսում է, որ կամավոր կամ հերթական ատեստավորման արդյունքները կարող են բողոքարկվել կառավարության սահմանած կարգով։
Բողոքարկման դեպքում ուսուցչի ազատումը զբաղեցրած պաշտոնից հետաձգվում է մինչև բողոքարկման արդյունքում վերջնական որոշման կայացումը։
Տարակարգի շնորհման հետ կապված Հանրապետական հանձնաժողովի որոշումները նույնպես կարող են բողոքարկվել՝ կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմին կամ դատական կարգով։
Տարակարգն ու հավելավճարը պահպանվո՞ւմ են այլ դպրոց տեղափոխվելու դեպքում
Այո։
Եթե ուսուցիչը տեղափոխվում է մեկ ուսումնական հաստատությունից մյուսը, նրա տարակարգը, ինչպես նաև կամավոր ատեստավորման արդյունքով սահմանված դրույքաչափն ու հավելավճարը պահպանվում են։
Ամփոփ՝ ինչ պետք է իմանա ուսուցիչը
«Հանրակրթության մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածը ուսուցչի համար սահմանում է մի քանի կարևոր կանոններ․
✔ ուսուցիչը պետք է ունենա օրենքով նախատեսված կրթություն կամ մասնագիտական ստաժ,
✔ որոշ դեպքերում այլ մասնագետներ նույնպես կարող են դիմել ուսուցչի թափուր պաշտոնի համար,
✔ ուսուցիչները ենթարկվում են վերապատրաստման և ատեստավորման,
✔ կամավոր ատեստավորումը կարող է հանգեցնել դրույքաչափի փոփոխության և 5 տարվա հավելավճարի,
✔ ատեստավորման նվազագույն շեմը չհաղթահարելու դեպքում օրենքը նախատեսում է վերապատրաստման և կրկնակի ատեստավորման հնարավորություն,
✔ որոշ դեպքերում ատեստավորման արդյունքը կարող է հանգեցնել աշխատանքային պայմանագրի լուծման,
✔ տարակարգը քառաստիճան է և նույնպես կարող է հիմք լինել հավելավճարի համար,
✔ ատեստավորման և տարակարգի որոշումները կարող են բողոքարկվել։