Սահմանադրագետ, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ Գոհար Մելոյանը հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունների վերաբերյալ Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) վերջնական զեկույցն անվանել է մի շարք բողոքների հաստատում, որոնք ընդդիմությունը նախկինում ներկայացրել էր Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին (ԿԸՀ) և Սահմանադրական դատարանին։ Դրանց թվում նա առանձնացրել է ընդդիմության՝ ընտրովի քրեական հետապնդումը, վարչական ռեսուրսի օգտագործումը, քարոզարշավի անհավասար լուսաբանումը և երեք տեղամասերի արդյունքները չեղարկելու ԿԸՀ-ի որոշումը։
Armenia Today-ի հարցերին պատասխանելով՝ Մելոյանը հայտարարել է, որ արձանագրված խախտումները կարող էին լայնածավալ ազդեցություն ունենալ ընտրությունների արդյունքների և քաղաքացիների կամարտահայտության վրա։
Հայաստանի ընտրությունների վերաբերյալ ԵԽԽՎ վերջնական զեկույցը հրապարակվել է սեպտեմբերի 22-ին և ներառվել վեհաժողովի աշնանային նստաշրջանի օրակարգում, որը մեկնարկել է սեպտեմբերի 28-ին։
Ընդհանուր առմամբ միջազգային դիտորդները եզրակացրել են, որ ընտրողներին տրամադրվել է իրական քաղաքական ընտրություն, և գործընթացը լավ է կազմակերպվել։ Միաժամանակ նրանք մատնանշել են քարոզարշավի անհավասար պայմանները, ընդդիմության ներկայացուցիչների նկատմամբ քրեական վարույթները, պետական հատվածի աշխատակիցների վրա ճնշումները, վարչական ռեսուրսի օգտագործումը, մեդիադաշտի խնդիրները և օտարերկրյա միջամտությունը։
Ընդդիմության ընտրովի հետապնդումը
«Այս զեկույցում հստակ արձանագրված է ընդդիմադիր գործիչների ընտրովի հետապնդումը»,- հայտարարել է Մելոյանը։
Նրա գնահատմամբ՝ իրավապահ մարմինները ընդդիմության ներկայացուցիչների նկատմամբ ավելի կոշտ միջոցներ են կիրառել նրանց քաղաքական հայացքների պատճառով։
Armenia Today-ի հետ զրույցում Մելոյանը հիշեցրել է, որ Սահմանադրական դատարանում «Ուժեղ Հայաստանը» ներկայացնելիս առաջարկել էր Հակակոռուպցիոն կոմիտեից պահանջել տվյալներ ընտրություններին մասնակցած քաղաքական ուժերից յուրաքանչյուրի նկատմամբ նախաձեռնված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների քանակի մասին։ Նրա խոսքով՝ միջնորդությունը մերժվել է։
Դիտորդները դեռ ընտրությունների արդյունքներով մատնանշում էին, որ ընդդիմության ներկայացուցիչների շրջանում ձերբակալությունների և քրեական հետապնդումների կենտրոնացումն արդարադատության ընտրովի կիրառման ընկալում էր ստեղծում։ Նրանք հայտնել էին նաև, որ ընդդիմադիր թեկնածուների և ակտիվիստների նկատմամբ քրեական վարույթները կարող էին ազդել քարոզարշավին նրանց մասնակցության վրա։
Մելոյանի խոսքով՝ «Ուժեղ Հայաստանն» ի սկզբանե կասկածի տակ էր դնում ընտրական գործընթացի լեգիտիմությունը, վիճարկել է արդյունքները ԿԸՀ-ում և Սահմանադրական դատարանում և պահանջել դրանց չեղարկումը։
Վարչական ռեսուրս և սոցիալական որոշումներ
Armenia Today-ի հարցին ի պատասխան Մելոյանը հայտարարել է նաև, որ դիտորդների եզրակացությունները հաստատում են վարչական ռեսուրսի օգտագործման վերաբերյալ ընդդիմության բողոքները։
Ընտրողների կամքի վրա ազդելու ընդունակ գործոնների թվում նա առանձնացրել է քվեարկությունից անմիջապես առաջ ընդունված սոցիալ-տնտեսական որոշումները։ Մելոյանն ընդգծել է, որ աջակցում է քաղաքացիների վիճակը բարելավող բարեփոխումներին, սակայն խնդրահարույց է համարում դրանց իրականացումն ընտրությունների նախաշեմին։
Որպես օրինակ նա բերել է թոշակների 10 հազար դրամով բարձրացումը, թեև նախկինում իշխանությունները հայտարարում էին, որ դա հնարավոր չէ։ Նրա գնահատմամբ՝ ընտրություններից առաջ նման որոշումներն ազդում են քաղաքացիների կամարտահայտության վրա։
Միջազգային դիտորդները նույնպես մատնանշել էին նոր ներդրված սոցիալ-տնտեսական միջոցառումները և պետական հատվածի աշխատակիցների վրա ճնշումները՝ իշխող կուսակցության միջոցառումներին նրանց մասնակցությունն ապահովելու նպատակով, որպես քարոզարշավի մասնակիցների հնարավորությունների հավասարության վերաբերյալ հարցեր առաջացնող գործոններ։
Քարոզարշավի լուսաբանումը
Մելոյանն առանձին անդրադարձել է Հանրային հեռուստաընկերության աշխատանքին։ Նրա խոսքով՝ քաղաքական ուժերի անհավասար լուսաբանումը և ընդդիմության բացասական ներկայացումը նույնպես կարող էին ազդել քաղաքացիների ընտրության վրա։
«Երբ վերլուծում ենք զեկույցը, զեկույցն այն մասին է, որ ընդդիմությունը հնարավորություն չի ունեցել համահավասար սկզբունքով մասնակցելու ընտրական գործընթացին»,- ասել է Մելոյանը։
Միջազգային դիտորդական առաքելությունը պարզել է, որ Հանրային հեռուստաընկերությունը կատարել է անվճար եթերաժամանակ տրամադրելու և բանավեճեր կազմակերպելու պահանջները, սակայն լրատվական հաղորդումներում արձանագրվել է իշխող կուսակցության և հիմնական ընդդիմադիր ուժերի լուսաբանման տոնայնության նկատելի տարբերություն։
ԿԸՀ-ի որոշումը երեք տեղամասերի վերաբերյալ Առավել էական դրվագներից մեկն, ըստ Մելոյանի, ԿԸՀ-ի կողմից երեք ընտրատեղամասերի արդյունքների չեղարկումն էր՝ առանց կրկնաքվեարկության։ «Բարգավաճ Հայաստանը» ստացել է ձայների 3,99%-ը՝ 4%-անոց անցողիկ շեմի պայմաններում։ ԵԽԽՎ զեկույցում բերված հաշվարկների համաձայն՝ այդ տեղամասերի արդյունքները հաշվի առնելը կարող էր թույլ տալ կուսակցությանը հաղթահարել շեմը։ Փաստաթղթի հեղինակները կրկնաքվեարկությունից հրաժարվելու ԿԸՀ-ի հիմնավորումն անվանել են «խիստ անբավարար» և մատնանշել որոշման հետևանքները խորհրդարանական ներկայացվածության համար։
Մելոյանը կարծում է, որ ԿԸՀ-ն պարտավոր էր կրկնաքվեարկություն անցկացնել, քանի որ արդյունքները կարող էին ազդել ինչպես «Բարգավաճ Հայաստանի» խորհրդարան անցնելու, այնպես էլ մանդատների հետագա բաշխման վրա։ Նրա գնահատմամբ՝ կրկնաքվեարկություն չանցկացնելը և կուսակցության խորհրդարան չանցնելն ի վերջո ազդել են այլ քաղաքական ուժերի ստացած տեղերի թվի վրա, այդ թվում՝ «Քաղաքացիական պայմանագրի»։
Մելոյանի կարծիքով՝ ԿԸՀ-ի որոշումը կոնկրետ քաղաքական նպատակ է հետապնդել։ Ընդ որում, ԵԽԽՎ զեկույցն արձանագրում է ԿԸՀ-ի որոշման հետևանքները խորհրդարանական ներկայացվածության համար, սակայն չի հաստատում հանձնաժողովի գործողությունների քաղաքական դրդապատճառը։
ԿԸՀ-ի անաչառության հարցը
Պատասխանելով Armenia Today-ի հարցին, թե ինչու ԿԸՀ-ն կամ իրավապահ մարմինները դիտորդների արձանագրած վարչական ռեսուրսի օգտագործման դեպքերին համապատասխան իրավական գնահատական չեն տվել, Մելոյանը կրկին հղում է արել զեկույցին։ Նրա խոսքով՝ փաստաթղթում բարձրացված է ԿԸՀ-ի անաչառության և իշխող կուսակցության հետ նրա կապերի հարցը։
Նա հայտնել է նաև, որ Սահմանադրական դատարանում «Ուժեղ Հայաստանի» բողոքի քննության ժամանակ փորձել է ստանալ ընտրություններին մասնակցած բոլոր քաղաքական ուժերի նկատմամբ իրավապահ մարմինների գործողությունների համեմատական տվյալներ, սակայն համապատասխան միջնորդությունը չի բավարարվել։
Փոփոխություններ ընտրություններից առաջ
Մելոյանն անդրադարձել է նաև ընտրություններից քիչ առաջ ընդունված ընտրական օրենսդրության փոփոխություններին։ Մասնավորապես, նա հիշատակել է դիտորդներին վերաբերող սահմանափակումները և ընտրական դաշինքների անվանումներում ֆիզիկական անձանց անուններ օգտագործելու արգելքը, որն առնչվել է «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի ի սկզբանե հայտարարված անվանմանը։
Նա հայտարարել է, որ օրենսդրական փոփոխությունների, վարչական ռեսուրսի կիրառման, քրեական վարույթների, մեդիաքաղաքականության և ԿԸՀ-ի որոշումների ամբողջությունը պետք է գնահատել ոչ թե որպես առանձին դրվագներ, այլ ընտրական գործընթացի վրա դրանց ընդհանուր ազդեցության տեսանկյունից։
Մելոյանը նաև հայտարարել է, որ ընտրողների մեծամասնությունն ընդհանուր առմամբ դեմ է քվեարկել իշխող ուժին, և կարծիք հայտնել, որ առանց իր նշած խախտումների գործող իշխանական կազմաձևը կարող էր այլ լինել։
