Երաշխավոր դառնալն ընկալվում է որպես բարեկամական ժեստ, մինչև որ բանկը զանգում է։ Իրականում Քաղաքացիական օրենսգիրքը երաշխավորի համար սահմանում է հստակ սահմաններ, ժամկետներ և մի քանի պաշտպանություն, որոնց մասին սովորաբար չեն խոսում պայմանագիր ստորագրելիս։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, հարցը կարգավորվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով։
Ի՞նչ պետք է անպայման գրված լինի պայմանագրում
Երաշխավորության պայմանագիրը պետք է կնքվի գրավոր, և գրավոր ձևը չպահպանելը հանգեցնում է դրա անվավերության։ Երբ վարկատուն բանկ կամ վարկային կազմակերպություն է, իսկ երաշխավորը՝ անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձ, օրենսգիրքը պահանջում է, որ պայմանագրում պարտադիր նշված լինեն երաշխավորի պատասխանատվության առավելագույն ծավալը՝ գումարային արտահայտմամբ, և այն ժամկետը, որով տրամադրվել է երաշխավորությունը։ Այս պաշտպանությունը, ինչպես նաև ստորև նկարագրվող մի շարք այլ կանոններ, գործում են հենց բանկային վարկի դեպքում. մասնավոր անձի փոխառությունը երաշխավորելիս դրանք չեն կիրառվում։
Առաջինը ո՞ւմ է դիմում բանկը
Ընդհանուր կանոնով երաշխավորը կրում է սուբսիդիար պատասխանատվություն, այսինքն՝ պարտատերը նախ պետք է դիմի պարտապանին։ Համապարտ պատասխանատվություն առաջանում է միայն այն դեպքում, երբ դա նախատեսված է օրենքով կամ պայմանագրով։
Բանկային վարկի դեպքում ֆիզիկական անձ երաշխավորի համար կանոնն ավելի խիստ է. նա համապարտ պատասխանատվություն կրում է միայն այն դեպքում, երբ դա նախատեսված է պայմանագրով և միաժամանակ պայմանագրի կնքման պահին առկա է չորս պայմանից առնվազն մեկը։ Այդ պայմաններն են՝ երաշխավորն ու պարտապանը նույն ընտանիքի անդամներ են, երաշխավորը պարտապան իրավաբանական անձի գործադիր մարմնի անդամ, մասնակից կամ բաժնետեր է, երաշխավորը պարտապանի իրական շահառուն է, կամ երաշխավորն ու պարտապանն ունեն համատեղ գործունեության պայմանագիր, և միջոցներն այդ գործունեության համար են։ Ընտանիքի անդամների շրջանակն օրենսգրքում սպառիչ թվարկված է՝ ամուսին, ծնողներ, պապ, տատ, 18 տարին լրացած թոռ, 18 տարին լրացած զավակն ու նրա ամուսինը, 18 տարին լրացած քույրը, եղբայրն ու նրանց ամուսինները և նրանց 18 տարին լրացած զավակները։
Ի՞նչ ծավալով և ի՞նչ ժամկետներում
Երաշխավորը պատասխանատվություն է կրում նույն ծավալով, ինչ պարտապանը՝ ներառյալ տոկոսների վճարումը, պարտավորությունը չկատարելու հետևանքով առաջացող տույժերն ու տուգանքները, պարտքը բռնագանձելու դատական ծախսերը և պարտատիրոջ այլ վնասների հատուցումը, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։ Եթե պարտապանի պարտավորության ծավալը որևէ հիմքով նվազում է կամ դադարում է աճել, համապատասխան ծավալով նվազում է կամ դադարում է աճել նաև երաշխավորի պատասխանատվությունը։
Բանկային վարկի դեպքում գործում են երկու ժամկետ, որոնք արժե հիշել։ Պարտապանի կողմից պարտավորությունը չկատարվելու դեպքում պարտատերը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում պարտավոր է ծանուցել երաշխավորին՝ նշելով խախտման ժամկետը և պարտավորության չափը։ Եթե չի ծանուցում, ապա իրավունք չունի երաշխավորից պահանջելու այն տոկոսները, տույժերն ու տուգանքները, որոնք առաջացել են խախտման օրվանից մինչև ծանուցելը։ Իսկ պահանջ ստանալուց հետո երաշխավորը պարտավոր է կատարել իր պարտավորությունը յոթ աշխատանքային օրվա ընթացքում, եթե պայմանագրով կամ պահանջով ավելի երկար ժամկետ նախատեսված չէ։
Առանձին կանոն է համատեղ երաշխավորությունը. դրա դեպքում երաշխավորները պարտատիրոջ առջև պատասխանատվություն են կրում համապարտ, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։
Ի՞նչ իրավունք ունեք վճարելուց առաջ և հետո
Մինչև վճարելը երաշխավորն իրավունք ունի պարտատիրոջ պահանջի դեմ ներկայացնելու այնպիսի առարկություններ, որոնք կարող էր ներկայացնել պարտապանը, ընդ որում այդ իրավունքը չի կորցնում նույնիսկ այն դեպքում, երբ պարտապանն ինքը հրաժարվել է դրանցից կամ ընդունել է իր պարտքը։ Միաժամանակ երաշխավորը պարտավոր է մինչև պահանջը բավարարելը նախազգուշացնել պարտապանին, իսկ իր դեմ հայց հարուցվելու դեպքում՝ պարտապանին մասնակից դարձնել գործին։ Այս պարտականությունը չկատարելը թանկ է նստում. այդ դեպքում պարտապանն իրավունք է ստանում երաշխավորի հետադարձ պահանջի դեմ ներկայացնել այն առարկությունները, որոնք ուներ պարտատիրոջ դեմ։
Վճարելուց հետո երաշխավորին անցնում են այդ պարտավորությամբ պարտատիրոջ իրավունքները, ինչպես նաև պարտատիրոջ՝ որպես գրավառուի իրավունքներն այն ծավալով, որով նա բավարարել է պահանջը։ Երաշխավորն իրավունք ունի պարտապանից պահանջելու նաև վճարած գումարի տոկոսները և իր կրած այլ վնասների հատուցումը, իսկ պարտատերը պարտավոր է նրան հանձնել պարտապանի դեմ ունեցած պահանջը հավաստող փաստաթղթերը։
Ե՞րբ է երաշխավորությունը դադարում
Օրենսգիրքը սահմանում է չորս հիմք։
Առաջինը՝ ապահովված պարտավորության դադարումը, ինչպես նաև առանց երաշխավորի գրավոր համաձայնության պարտավորությունը փոփոխելը՝ միայն այն փոփոխված մասով, որը հանգեցրել է երաշխավորի պատասխանատվության մեծացմանը կամ նրա համար այլ անբարենպաստ հետևանքների։ Այստեղ է նյութի ամենակարևոր դրույթը. պայմանագրի այն պայմանը, որով երաշխավորը նախապես համաձայնություն է տալիս իր պարտավորությունը նման ձևով փոփոխելուն, առ ոչինչ է։ Բացառություն է այն դեպքը, երբ երաշխավորությունն ստանձնվել է այնպիսի պայմանագրով, որով ապագայում ծագելիք պարտավորության բոլոր էական պայմաններն արդեն սահմանված են։
Երկրորդը՝ պարտքն այլ անձի փոխանցելը, եթե երաշխավորը համաձայնություն չի տվել պատասխանատվություն կրել նոր պարտապանի համար։ Երրորդը՝ երբ պարտատերը հրաժարվել է ընդունել պարտապանի կամ երաշխավորի առաջարկած պատշաճ կատարումը։
Չորրորդը ժամկետային հիմքն է։ Երաշխավորությունը դադարում է պայմանագրում նշված ժամկետի ավարտով։ Եթե պայմանագրում ժամկետ նշված չէ, այն դադարում է, եթե պարտատերը հիմնական պարտավորության կատարման ժամկետը լրանալուց հետո մեկ տարվա ընթացքում երաշխավորի դեմ հայց չի հարուցել։ Իսկ եթե հիմնական պարտավորության կատարման ժամկետը նշված չէ, չի կարող որոշվել կամ որոշվել է պահանջի պահով, երաշխավորությունը դադարում է, եթե պարտատերը երկու տարվա ընթացքում պայմանագրի կնքման օրվանից հայց չի հարուցել։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ երաշխավորության պայմանագիրը կնքվում է գրավոր, բանկային վարկի դեպքում դրանում պարտադիր նշվում են պատասխանատվության առավելագույն գումարը և ժամկետը, պատասխանատվությունը լռելյայն սուբսիդիար է և համապարտ է դառնում միայն պայմանագրով և օրենսգրքով սահմանված չորս պայմաններից մեկի առկայությամբ, երաշխավորը պատասխանատու է պարտապանի հետ նույն ծավալով, պարտատերը խախտման մասին ծանուցում է երեք աշխատանքային օրում, իսկ երաշխավորը վճարում է յոթ աշխատանքային օրում, ընդ որում առանց երաշխավորի գրավոր համաձայնության պարտավորության ծանրացումը դադարեցնում է երաշխավորությունն այդ մասով, իսկ նախապես տրված համաձայնության պայմանն առ ոչինչ է, և եթե պայմանագրում ժամկետ չկա, երաշխավորությունը դադարում է մեկ տարի անց, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Վարկային պատմության և դրա ուղղման մասին կարդացեք այս նյութում։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Երաշխավորության, վարկային պարտավորությունների և բանկի հետ վեճերի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։