Առաջին հայացքից սա հանրային առողջության խնդիր է։ Իրականում՝ պետական անվտանգության խնդիր նույնպես, որովհետև ջուրը սահման չի ճանաչում։
Ծավի մերձակայքով հոսող Բասուտան անցնում է Ադրբեջան, և ադրբեջանական լրատվամիջոցներն արդեն հայկական պաշտոնական տեղեկությունը վերածում են այլ պատմության՝ հայտարարելով, թե Հայաստանից Ադրբեջան հոսող գետում սնդիկ է հայտնաբերվել։ Որոշ հրապարակումներ Ծավը նույնիսկ ներկայացնում են որպես «Արևմտյան Զանգեզուրի հին ադրբեջանական գյուղ»։
Այստեղ սկսվում է խնդրի երկրորդ՝ արտաքին քաղաքական շերտը։
Գանձասարի շուրջ «աղվանական» պատմությունը նոր չէ։ Ադրբեջանում այն տասնամյակներ շարունակ կրկնվել է։ Շատ ավելի օպերատիվ քաղաքական նյութ կարող է դառնալ մի աղտոտում, որը հնարավոր է ներկայացնել ոչ թե որպես պատմության շուրջ վեճ, այլ որպես անդրսահմանային բնապահպանական սպառնալիք։
Սա արդեն ուրիշ լեզու է։ Այն հասկանալի է միջազգային կազմակերպություններին, բնապահպանական կառույցներին և հարևան պետություններին։ Եվ հենց այդ պատճառով Հայաստանի պատասխանը չի կարող սահմանափակվել հաղորդագրությամբ, թե բնակիչներին շշալցված ջուր է տրամադրվել։
Նախ պետք է պարզել ամենակարևորը՝ որտեղի՞ց է սնդիկը։ Ջրաղբյուրի՞ց, ջրամատակարարման համակարգի՞ց, հողի՞ց, արդյունաբերական կամ հանքարդյունաբերական գործունեությունի՞ց, թե՞ այլ աղբյուրից։ Երկրորդ՝ Ծավի խմելու ջրում հայտնաբերված աղտոտումը հասե՞լ է Բասուտա գետ, թե՞ ոչ։ Այս պահին հրապարակված հայկական տվյալները հաստատում են առաջինը, բայց դեռ չեն հաստատում երկրորդը։ Այդ տարբերությունը պետք է գիտականորեն և հրապարակայնորեն արձանագրել։
Շրջակա միջավայրի վերահսկողությունը նույնպես ինքնիշխանության գործառույթ է։ Սյունիքում դա հատկապես կարևոր է։
Այստեղ հանքարդյունաբերությունը, ջրային համակարգերը, սահմանային անվտանգությունը և տարածաշրջանային քաղաքականությունը գտնվում են նույն փոքր աշխարհագրության մեջ։ Մեկ լաբորատոր ցուցանիշը կարող է միաժամանակ դառնալ առողջապահական ճգնաժամ գյուղի համար, բնապահպանական հարց Հայաստանի համար և քարոզչական գործիք Բաքվի ձեռքում։
Ծավի դեպքը պահանջում է համակարգային պետական արձագանք՝ աղտոտման աղբյուրի անհապաղ և անկախ բացահայտում, ամբողջ ջրային ավազանի շարունակական վերահսկողություն, սահմանային գետերի մշտադիտարկում և արդյունքների հրապարակում միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան։ Ծավի դեպքը պետք է դիտարկել որպես պետական անվտանգության համակարգային խնդիր՝ ճշգրիտ պարզել աղտոտման աղբյուրն ու տարածման սահմանները, մշտական վերահսկողության տակ վերցնել ամբողջ ջրային ավազանը և միջազգային չափորոշիչներով փաստագրել ու հրապարակել յուրաքանչյուր արդյունք։
Ծավի բնակիչը պետք է վստահ լինի իր խմած ջրի անվտանգության մեջ, իսկ պետությունը՝ իր տարածքով հոսող ջրի որակի, աղբյուրի և սահմանը հատելու պահին դրա վիճակի մասին ունեցած տվյալների անառարկելիության մեջ, որովհետև սահմանային գետը միաժամանակ բնական պաշար է, մարդկանց առողջություն և արտաքին հարաբերությունների գործոն։ Այստեղ բնապահպանական անվտանգությունը դառնում է ազգային անվտանգություն։
Լուսանկարը՝ «Հետք»-ի
Կարդացել են
3 անգամ