Բրիտանական The Guardian թերթը հայ ռեժիսոր Ալեքսիս Պազումյանի «Սև այգի» վավերագրական ֆիլմը անվանել է «հիշողության խորը ստեղծագործություն», որը փոխանցում է հայերի մի քանի սերունդների կողմից կրած տրավման։
Ֆիլմը նկարահանվել է երեք տարվա ընթացքում և ավարտվել 2023 թվականին։ Նույն թվականի սեպտեմբերին, Ադրբեջանի ռազմական գործողություններից հետո, Արցախի իշխանությունները, հետագա ռազմական ոչնչացման սպառնալիքի տակ, ստորագրել են հանրապետության դադարեցման մասին հրամանագիր։ Ֆիլմը պատմում է երկու դեռահաս տղաների՝ Սամվելի և Ավոյի մասին, որոնց կյանքն ու չափահաս դառնալը ծավալվում են տարիների հակամարտության և դրա հետևանքների ֆոնին։
Ֆիլմի սկզբում Սամվելն ու Ավոն անցնում են Թալիշ գյուղի դպրոցով, որը ավերվել է հրետակոծության հետևանքով, և գտնում են նախկին դասընկերների թողած տետրերը։ Դպրոցում երեխաները սովորում են զենքի հետ վարվել, իսկ ընտանեկան հավաքույթներին երգվում են ռազմական քաջության երգեր։ The Guardian-ը նշում է, որ զինվոր դառնալու հեռանկարը շրջապատի կողմից ընկալվում է որպես գործնականում կանխորոշված։
Միևնույն ժամանակ, Պազումյանը խուսափում է ազգայնական հռետորաբանությունից և կենտրոնանում է հակամարտության մարդկային արժեքի վրա։
Այդպիսի պատմություններից մեկը երիտասարդ հայ զինվոր Էրիկի ճակատագիրն է։ Ռեժիսորը սկզբում նրան ներկայացնում է որպես եռանդուն նորակոչիկ, ապա, ռազմաճակատից վերադառնալուց հետո, որպես վերականգնողական փուլում գտնվող ոտքը կորցրած։
The Guardian-ը նշում է նման տեսարանների հուզական ուժը և ֆիլմն անվանում է «հիշողության խորը ստեղծագործություն», մինչդեռ գրախոսը նշում է ֆիլմում հակամարտության ավելի լայն քաղաքական և սոցիալական համատեքստի ըմբռնման բացակայությունը։
«Սև այգին» հասանելի է True Story հարթակում սեպտեմբերի 4-ից։
Արցախի հայ բնակչությունը տարիներ շարունակ խրված է եղել հակամարտության և ռազմական գործողությունների մեջ, որոնք գագաթնակետին են հասել 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմով։
Պատերազմից հետո Բերձորի միջանցքը մնացել է Արցախի միակ ցամաքային կապը Հայաստանի հետ։ 2022 թվականի դեկտեմբերին Ադրբեջանը փակել է միջանցքը, ինչը հանգեցրել է գրեթե մեկ տարի տևած մարդասիրական շրջափակման և սննդի ու այլ անհրաժեշտ ապրանքների լուրջ պակասի։
2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը ռազմական գործողություններ է սկսել Արցախի դեմ։ Ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո սկսվել է հայ բնակչության զանգվածային արտագաղթը. մի քանի օրվա ընթացքում տասնյակ հազարավոր բնակիչներ լքել են Արցախը դեպի Հայաստան։ Հոկտեմբերի 6-ի դրությամբ ներքին տեղահանված անձանց թիվը հասել էր 100, 632-ի։
