Պետական սոցիալական բնակարանային ֆոնդից կացարան ստանալու կանոնները վերանայվել են ամբողջությամբ։ Փոխվել են շահառուների խմբերը, դիմելու եղանակը, պայմանագրերի ժամկետները, իսկ ամենակարևորը՝ հայտնվել է կանոն, ըստ որի առաջարկված կացարանից մեկ անգամ հրաժարվելը զրկում է հերթից և կացարանով ապահովման իրավունքից։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, կարգը սահմանված է կառավարության 2026 թվականի հուլիսի 9-ի N 1029-Ն որոշմամբ, որը պաշտոնապես հրապարակվել է հուլիսի 15-ին և ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հուլիսի 16-ից։ Որոշման 10-րդ կետով ուժը կորցրած է ճանաչվել 2014 թվականի մայիսի 22-ի N 539-Ն որոշումը, ինչպես նաև 2015 թվականի սեպտեմբերի 10-ի N 1069-Ն որոշման 1-ին կետի 1-ին, 2-րդ, 5-րդ և 6-րդ ենթակետերը և NN 1, 2, 5, 6 հավելվածները։
Ո՞վ կարող է դիմել
Կարգի 1-ին կետով կացարանով ապահովման հարաբերությունները տարածվում են յոթ շրջանակի վրա՝ առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների թվին պատկանող անձինք, միայնակ կենսաթոշակառուներ, անօթևաններ, Հայաստանում փախստական ճանաչված անձինք և ընտանիքներ, ընտանեկան և կենցաղային բռնության ենթարկված անձինք, հրատապ արձագանք պահանջող իրավիճակներում հայտնվածներ, ինչպես նաև Ղարաբաղից տեղահանված առանձին խմբեր՝ կառավարության 2025 թվականի դեկտեմբերի 25-ի N 1959-Լ որոշման պայմաններով։
Յուրաքանչյուր խմբի պայմաններն առանձին են։ Ամենալայն կիրառություն ունեցող երկուսը՝
Անօթևաններ (կարգի 7-րդ կետ). ընտանիքի բոլոր անդամները Հայաստանում չունեն սեփականության՝ ներառյալ բաժնային կամ համատեղ, կամ օգտագործման իրավունքով բնակելի տարածություն, վերջին երեք տարիների ընթացքում ընտանիքի որևէ անդամ չի օտարել իրեն պատկանող բնակելի տարածությունը, ընտանիքը հաշվառված է անապահովության գնահատման համակարգում և միավորը բարձր է 0.00-ից, կամ մեկ հաշվարկային անդամի ամսական եկամուտը ցածր է անապահովության նպաստի սահմանային շեմի 160 տոկոսից, և ընտանիքը դասվում է հետևյալներից մեկին՝ միածնող ընտանիք է, կամ բարձր կամ առավելագույն խոցելիություն ունի, կամ միջին խոցելիություն ունի և կազմում ընդգրկված է մեկ չափահաս անձ, կամ ընտանիքում կա փախստական ճանաչված անդամ։
Միայնակ կենսաթոշակառուներ (կարգի 6-րդ կետ). նույն երկու գույքային պայմանները և նույն 160 տոկոսի շեմը։ Անապահովության պայմանը պարտադիր չէ, եթե միայնակ կենսաթոշակառուն շուրջօրյա խնամք է ստանում որևէ կազմակերպությունում, բայց այդ դեպքում նա պետք է ունենա ինքնասպասարկման ունակություն՝ ըստ այդ կազմակերպության տեղեկանքի։ Կարգի 3-րդ կետով միայնակ կենսաթոշակառու է տարիքային աշխատանքային կենսաթոշակ կամ ծերության նպաստ կամ հաշմանդամության կենսաթոշակ կամ նպաստ ստացող անձը, ով չունի զավակ, խնամակալ կամ հոգաբարձու, ծնող, ամուսին, կամ ունի միայն նույն տեսակի կենսաթոշակի կամ նպաստի իրավունք ունեցող զավակ, ծնող, ամուսին։
Ինչպե՞ս դիմել
Կարգի 13-րդ կետով դիմումը ներկայացվում է առցանց՝ «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված անհատական օգտահաշվի միջոցով, իսկ դրա բացակայության դեպքում անձն ինքն է բացում օգտահաշիվը։ Ընտանիքի մյուս չափահաս անդամներն իրենց համաձայնությունը տալիս են իրենց սեփական օգտահաշիվների միջոցով։
Ուշադրություն. կարգի 14-րդ կետով, մինչև ֆոնդի կառավարման տեղեկատվական ենթահամակարգի ստեղծումը դիմումը ներկայացվում է Միասնական սոցիալական ծառայության՝ փաստացի բնակության վայրն սպասարկող տարածքային կենտրոն։ Որոշման 6-րդ կետով նախարարին հանձնարարվել է ենթահամակարգը ստեղծել որոշումն ուժի մեջ մտնելուց հետո ինն ամսվա ընթացքում։
Կարգի 27-րդ կետով դիմումը բավարարվում կամ մերժվում է 30 օրացուցային օրվա ընթացքում։ Փաստաթղթերի մեծ մասը ծառայությունն ինքն է ստանում հարցումներով՝ կադաստրի կոմիտեից, ՔԿԱԳ գործակալությունից, միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունից, մարզպետարաններից կամ Երևանի քաղաքապետարանից, ԿԳՄՍ նախարարությունից։ Կարգի 25-րդ կետով ենթահամակարգի ստեղծումից հետո տվյալների փոխանակումն ինքնաշխատ է, իսկ մինչ այդ հարցումներն ուղարկում է տարածքային կենտրոնը՝ դիմումից հետո երեք աշխատանքային օրում, և պատասխանները տրվում են հինգ աշխատանքային օրում, եթե օրենսդրությամբ այլ ժամկետ սահմանված չէ։
Առանձին ժամկետ առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների համար
Կարգի 15-րդ և 16-րդ կետերն այս խմբի համար սահմանում են տարիքային շրջանակ։ Օրինական ներկայացուցիչները դիմումը կարող են ներկայացնել մինչև երեխայի 18 տարին լրանալը, իսկ կացարանով ապահովման իրավունքը ծագում է 18 տարին լրանալու կամ էմանսիպացիայի օրը։ Ինքը՝ անձը, կարող է դիմել, եթե դիմումի պահին չի լրացել նրա 23 տարեկանը, իսկ առկա ուսուցմամբ սովորելու դեպքում՝ 26 տարեկանը։ Այս տարիքը լրանալը կարգի 46-րդ կետով կացարանի տրամադրման մերժման հիմք է, բացառությամբ նրանց, ովքեր որոշումն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ արդեն ներառված էին N 1069-Ն որոշման N 2 հավելվածով վարվող հերթացուցակում։
Ո՞ր դեպքերում կմերժեն
Կարգի 28-րդ կետով դիմումը կամ հաշվառումը մերժվում է տասը հիմքով, որոնցից ամենահաճախ հանդիպողներն են՝ անձը չի նույնականացվել բնակչության պետական ռեգիստրում, ընտանիքի առնվազն մեկ անդամը դիմումին նախորդող 3 տարվա ընթացքում օտարել է բնակելի տարածություն, անձն արդեն բնակվում է ֆոնդի կացարանում, տվյալները չեն բավարարում շահառուների խմբերի պայմաններին, չեն ներկայացվել դիմումը կամ պահանջվող փաստաթղթերը, ներկայացվածները կեղծ են կամ ոչ հավաստի, կամ անձն արդեն կացարանով ապահովման այլ ծրագրի շահառու է։
Կարևոր վերապահում. երեք տարվա օտարման կանոնը չի կիրառվում կարգի 8-11-րդ կետերով նախատեսված դեպքերում, այսինքն՝ փախստականների, ընտանեկան և կենցաղային բռնության ենթարկվածների, հրատապ արձագանք պահանջող իրավիճակներում հայտնվածների և Ղարաբաղից տեղահանված առանձին խմբերի դիմելիս։
Ահա ամենակարևոր կանոնը
Կարգի 49-րդ կետով որոշումն ստանալուց հետո 15 օրվա ընթացքում շահառուն ներկայանում է կազմակերպության համապատասխան ֆոնդ կամ հրաժարվում է առաջարկվող կացարանից։
Իսկ կարգի 50-րդ կետով շահառուին մեկ անգամ կացարան առաջարկելու և հրաժարման դեպքում՝ ներառյալ փաստացի գործողություններով կամ անգործությամբ, այսինքն՝ պարզապես չներկայանալով, շահառուն հանվում է հերթացուցակից և կորցնում է կացարանով ապահովման իր իրավունքը, իսկ կրկին հաշվառվելու համար դիմում է ընդհանուր հիմունքներով։
Ե՞րբ հրաժարվելը հերթից չի զրկում
Կարգի 54-րդ կետը թվարկում է հինգ բացառություն։ Դիմողը հաշվառումից չի հանվում, եթե հրաժարվելու պատճառ են հանդիսացել՝
- ընտանիքի անդամի մշտական աշխատանքի վայրի՝ առաջարկվող կացարանից30 կմ-ից ավելի հեռավորության վրա գտնվելը.
- ընտանիքում դիալիզ ստացող անդամի առկայությունը, եթե համապատասխան բժշկական հաստատությունը գտնվում է առաջարկվող կացարանից 30 կմ-ից ավելի հեռավորության վրա.
- ընտանիքի անդամն առաջին կամ երկրորդ խմբի հաշմանդամություն կամ ֆունկցիոնալության խորը կամ ծանր սահմանափակում և հենաշարժողական խնդիրներ ունեցող անձ է, իսկ առաջարկվող կացարանում առկա չեն տեղաշարժման համապատասխան հարմարեցումները.
- կացարանն առաջարկվել է կարգի 37-րդ կետի 4-րդ կամ 5-րդ ենթակետերի հիմքով, այսինքն՝ ազատ կացարանն ընտանիքի կազմի համար նախատեսվածից մեծ է և առաջարկվում է այլ դիմողի հետ համատեղ բնակվել, կամ, հակառակը, ընտանիքի անդամների թիվն ավելի է, քան տվյալ կացարանի համար սահմանված նորմը.
- խոսքը որոշման 9-րդ կետով նախատեսված Արտաշատի փորձնական ծրագրի մասին է։
Ի՞նչ սկզբունքով է հատկացվում կացարանը
Կարգի 37-րդ կետով երեք և ավելի սենյականոց կացարանները հատկացվում են հինգ և ավելի անդամ ունեցող ընտանիքներին, երկսենյականոցները՝ երեք կամ չորս անդամ ունեցողներին, մեկսենյականոցները՝ մինչև երեք անդամ ունեցողներին։ Եթե հերթը հասնելիս ազատ է ընտանիքի կազմից մեծ կացարան, դիմողը կարող է այլ դիմողի հետ համատեղ բնակվել այնտեղ կամ հրաժարվել՝ պահպանելով իր հերթը։ Իսկ եթե ընտանիքն ազատ կացարանի համար սահմանված նորմից մեծ է, դիմողը կարող է կա՛մ տեղավորվել, կա՛մ հրաժարվել՝ նույնպես պահպանելով հերթը։
Ի՞նչ ժամկետով է տրվում կացարանը
Կարգի 56-րդ կետով անհատույց հիմքով կացարանները հատկացվում են՝
- միայնակ կենսաթոշակառուին կամ միայն միայնակ կենսաթոշակառուներից բաղկացած ընտանիքին՝անժամկետ, իսկ եթե կազմում կա որոշակի ժամկետով հաշմանդամություն ունեցող անդամ՝ երեք տարի.
- առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների թվին պատկանող անձանց՝ մինչև 23, իսկ առկա ուսուցմամբ սովորելու դեպքում՝մինչև 26 տարեկանը.
- Ղարաբաղից տեղահանված առանձին խմբերին՝10 տարի.
- փախստական ճանաչված անձանց՝6 ամիս.
- մնացած բոլոր դեպքերում՝3 տարի։
Ի՞նչ պարտականություններ ունի բնակիչը
Կարգի 70-րդ կետով շահառուն պարտավոր է որոշումն ստանալուց հետո 15 օրվա ընթացքում ներկայանալ կացարան, կազմակերպություն ներկայանալուց հետո 7-օրյա ժամկետում հաշվառվել բնակչության պետական ռեգիստրում կացարանի հասցեով, պահպանել համակեցության կանոնները, ներառվել իր սոցիալական դեպքի վարման գործընթացում և իրականացնել միջամտության ծրագրով նախատեսված գործողությունները, վճարել կոմունալ ծառայությունները և ֆոնդի ընդհանուր տարածքների պարտադիր վճարները, իսկ պայմանագրի լուծմանը հաջորդող օրվանից դուրս գալ կացարանից։
Առանձին ուշադրության է արժանի նույն կետի 5-րդ ենթակետը. բնակության իրավունքի ժամանակահատվածի յուրաքանչյուր օրացուցային տարվա ընթացքում կացարանից 183 օրվանից ավելի բացակայելու դեպքում շահառուն երեք օրվա ընթացքում պարտավոր է այդ մասին հայտնել կազմակերպությանը, և կարգի 60-րդ կետով այդ ժամկետից ավելի բացակայելը պայմանագրի լուծման հիմք է։
Կարգի 68-րդ կետով շահառուն իրավունք ունի ամեն ամիս առավելագույնը 7 օր հյուրընկալելու այլ անձի, իսկ առողջական խնդիրներով պայմանավորված անընդմեջ հյուրընկալման ժամկետը չի կարող գերազանցել 30 օրացուցային օրը։
Ե՞րբ է դադարեցվում կացարանով ապահովումը
Կարգի 60-րդ կետը սահմանում է դադարեցման տասնյոթ հիմք։ Դրանց թվում են ժամկետի լրանալը, հրաժարման դիմումը, բնակելի տարածություն սեփականության կամ օգտագործման իրավունքով ձեռք բերելը, ընթացիկ տարվա ընթացքում կազմակերպության կանոնները երկու անգամից ավելի խախտելը, սոցիալական միջամտության ծրագրով նախատեսված գործողությունը երկու անգամ անընդմեջ անհիմն չկատարելը, պայմանագիրը ստորագրելուց հրաժարվելը, ինչպես նաև այն դեպքը, երբ վերջին 12 ամսվա ընթացքում առնվազն վեց ամիս ընտանիքի անապահովության միավորը 0.00 է եղել կամ եկամուտը գերազանցել է սահմանային շեմի համապատասխան տոկոսը։
Իսկ եթե մերժել են
Կարգի 29-րդ կետով մերժման, հերթացուցակից հանելու և դադարեցման մասին բոլոր որոշումներում նշվում են ընդունման հիմքերը և բողոքարկելու կարգը, իսկ որոշումների ձևերով բողոքարկման ժամկետը սահմանված է 30 օր՝ վերադասության կարգով Միասնական սոցիալական ծառայություն կամ դատական կարգով Վարչական դատարան։ Կարգի 67-րդ կետով տարածքային կենտրոնի բոլոր որոշումները, գործողությունները և անգործությունը կարող են բողոքարկվել Միասնական սոցիալական ծառայություն կամ դատական կարգով, իսկ վարչական բողոքները քննվում են 30-օրյա ժամկետում։
Ուշադրություն նրանց, ովքեր արդեն հերթում են
Որոշման 2-րդ կետով N 1069-Ն որոշման կարգով հերթացուցակում արդեն հաշվառված անձինք պահպանում են իրենց հերթը և անհատույց հիմքով կացարան ստանալու իրավունքը։ Պայմանագրերը նրանց հետ կնքվում են՝ միայն 65 տարին լրացած անձից կամ անձանցից բաղկացած ընտանիքների դեպքում՝ անժամկետ, մնացած դեպքերում՝ 3 տարի ժամկետով, եթե պահպանվել է որոշման 3-րդ կետով սահմանված իրենց կարգավիճակը։ Իսկ արդեն կնքված պայմանագրերը շարունակում են գործել մինչև նոր կարգով դրանց լուծումը։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ 2026 թվականի հուլիսի 16-ից գործող N 1029-Ն որոշմամբ սոցիալական բնակարանային ֆոնդից կացարան կարող են ստանալ յոթ շահառուական խմբեր, ընդ որում անօթևանների և միայնակ կենսաթոշակառուների համար պահանջվում է, որ ընտանիքի բոլոր անդամները Հայաստանում չունենան սեփականության կամ օգտագործման իրավունքով բնակելի տարածություն և վերջին երեք տարիներին չօտարեն այդպիսին, իսկ եկամուտը չգերազանցի սահմանային շեմի 160 տոկոսը, դիմումը ներկայացվում է առցանց՝ անհատական օգտահաշվի միջոցով, իսկ մինչև ենթահամակարգի ստեղծումը՝ Միասնական սոցիալական ծառայության տարածքային կենտրոն, և բավարարվում կամ մերժվում է 30 օրացուցային օրում, կացարանն անհատույց տրվում է միայնակ կենսաթոշակառուին անժամկետ, փախստականին՝ 6 ամսով, Ղարաբաղից տեղահանված առանձին խմբերին՝ 10 տարով, մնացածին՝ 3 տարով, ընդ որում առաջարկված կացարանից մեկ անգամ հրաժարվելը, ներառյալ պարզապես չներկայանալը, զրկում է հերթից և կացարանով ապահովման իրավունքից՝ բացառությամբ կարգի 54-րդ կետով սահմանված հինգ դեպքի, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
«Անօթևան» հասկացության՝ օգոստոսի 3-ից գործող նոր սահմանման մասին կարդացեք այս նյութում։
Ծանուցում 1. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։
Ծանուցում 2. սույն նյութի պատկերը գեներացվել է արհեստական բանականության գործիքակազմի օգնությամբ։