Երեխայի նկատմամբ բռնությունն ու բուլինգն օրենքով արգելված են։ Երեխան ունի ինչպես բռնությունից, այնպես էլ բուլինգից պաշտպանված լինելու իրավունք, իսկ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները պարտավոր են համապատասխան միջոցներ ձեռնարկել նման դեպքերը կանխելու, բացահայտելու և երեխային պաշտպանելու համար։
Iravaban.net–ի փոխանցմամբ՝ ՀՀ «Երեխայի իրավունքների և երեխայի պաշտպանության համակարգի մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածը սահմանում է երեխայի՝ բռնությունից պաշտպանության իրավունքը, իսկ 8-րդ հոդվածը՝ բուլինգից պաշտպանության իրավունքը։
Բռնությունից պաշտպանված լինելը երեխայի իրավունք է
Օրենքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր երեխա ունի բռնությունից պաշտպանված լինելու իրավունք։
Այս դրույթը նշանակում է, որ երեխայի նկատմամբ բռնության ցանկացած դրսևորում պետք է դիտարկվի նրա իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից՝ անկախ նրանից, թե ով է բռնություն գործադրել։
«Դաստիարակելու համար» երեխային պատժել չի կարելի
Օրենքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասը հստակ արգելում է երեխային ենթարկել բռնության, ֆիզիկական (մարմնական) պատժի կամ նրա արժանապատվությունը նվաստացնող այլ վերաբերմունքի։
Արգելքը վերաբերում է ցանկացած անձի, այդ թվում՝ ծնողներին և երեխայի այլ օրինական ներկայացուցիչներին։
Միևնույն ժամանակ օրենքն արգելում է երեխայի նկատմամբ ֆիզիկական կամ հոգեկան ներգործությունն օգտագործել դաստիարակչական նպատակով։
Այսինքն՝ երեխային հարվածելը, ֆիզիկական պատժի ենթարկելը, նվաստացնելը կամ հոգեբանական ճնշում գործադրելը չի կարող արդարացվել «դաստիարակելու» անհրաժեշտությամբ։
Արգելքը գործում է ոչ միայն ընտանիքում
Օրենքի 7-րդ հոդվածի 3-րդ մասով երեխաների նկատմամբ ֆիզիկական պատիժը, իրավունքների չարաշահումը, դաժան, արժանապատվությունը նվաստացնող կամ անմարդկային վերաբերմունքն արգելվում է ոչ միայն ընտանիքում։
Այդ արգելքը տարածվում է նաև՝
- ուսումնական հաստատությունների,
- այլընտրանքային խնամքի,
- բժշկական և հոգեբուժական կազմակերպությունների,
- քրեակատարողական հիմնարկների,
- ինչպես նաև ցանկացած այլ վայրերի վրա։
Այսպիսով, երեխայի գտնվելու վայրը չի փոխում նրա՝ բռնությունից պաշտպանված լինելու իրավունքը։
Բռնության դեպքի մասին ոստիկանությանը պետք է հայտնել
Օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասը հատուկ պարտավորություն է սահմանում մի շարք պետական և մասնավոր կառույցների համար։
Եթե պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինները, դրանց կազմակերպությունները կամ պաշտոնատար անձինք, ինչպես նաև բժշկական, ուսումնական, մարզական կամ խնամք տրամադրող հաստատությունները տեղեկանում են երեխայի նկատմամբ բռնության դեպքի մասին, նրանք պարտավոր են այդ տեղեկատվությունը փոխանցել ՀՀ ներքին գործերի նախարարության ոստիկանություն։
Տեղեկությունը պետք է փոխանցվի անհապաղ, բայց ոչ ուշ, քան 12 ժամվա ընթացքում։
Այսինքն՝ նման դեպքի մասին տեղեկություն ստացած համապատասխան կառույցը չի կարող պարզապես անտեսել այն կամ հետաձգել հաղորդումը։
Բռնության ենթարկված երեխան ունի պաշտպանության և աջակցության իրավունք
Նույն՝ 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասով ամրագրված է, որ բռնության ենթարկված երեխան ունի պետական պաշտպանության և աջակցության կարիք և իրավունք։
Իսկ 7-րդ հոդվածի 5-րդ մասը նախատեսում է, որ Կառավարությունը սահմանում է բռնության ենթարկված երեխայի հայտնաբերման, նրան համապատասխան մարմիններ ուղղորդելու, ինչպես նաև աջակցության ձևերն ու տրամադրման կարգը։
Այսինքն՝ երեխայի պաշտպանության գործընթացը չի սահմանափակվում միայն բռնության փաստի արձանագրմամբ․ նախատեսվում է նաև անհրաժեշտ աջակցության տրամադրում։
Պետությունը պետք է ոչ միայն արձագանքի, այլև կանխի բռնությունը
Օրենքի 7-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու դրանց կազմակերպությունները պետք է իրականացնեն ինչպես արձագանքող, այնպես էլ կանխարգելիչ միջոցառումներ։
Դրանք ներառում են, մասնավորապես, դրական ծնողավարմանն աջակցելը, երեխաների դաստիարակման ոչ բռնի եղանակների խրախուսումը, իրազեկման ծրագրերի իրականացումը և երեխաների հետ աշխատող մասնագետների վերապատրաստումը։
Բռնության համար նախատեսվում է պատասխանատվություն
Օրենքի 7-րդ հոդվածի 7-րդ մասը սահմանում է, որ երեխայի՝ բռնության բոլոր ձևերից պաշտպանված լինելու իրավունքը խախտող անձը պատասխանատվության է ենթարկվում օրենքով սահմանված կարգով։
Այսպիսով, երեխայի նկատմամբ բռնությունը օրենքով դիտարկվում է որպես երեխայի իրավունքի խախտում և կարող է առաջացնել իրավական հետևանքներ։
Բուլինգը ևս օրենքով արգելված է
Երեխայի իրավունքների պաշտպանության առանձին երաշխիք է սահմանված բուլինգի դեպքում։
Օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ երեխայի բուլինգն արգելված է։
Այսինքն՝ բուլինգը չի կարող դիտարկվել պարզապես որպես երեխաների միջև սովորական վեճ կամ հարաբերությունների խնդիր։ Օրենքը այն առանձնացնում է որպես երևույթ, որի կանխարգելման և բացահայտման համար պետք է գործեն համապատասխան մեխանիզմներ։
Պետք է կանխել և բացահայտել բուլինգը
Օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ու դրանց կազմակերպություններին պարտավորեցվում է ձեռնարկել արձագանքող և կանխարգելիչ միջոցառումներ։
Դրանք պետք է ուղղված լինեն՝
- բուլինգի կանխարգելմանը,
- բուլինգի բացահայտմանը,
- բուլինգի վտանգի տակ գտնվող երեխաների պաշտպանությանը,
- բուլինգի ենթարկված երեխաների պաշտպանությանը,
- ինչպես նաև նրանց վերականգնման համար անհրաժեշտ մեխանիզմների ստեղծմանը։
Այս դրույթից հետևում է, որ երեխայի պաշտպանության համար անհրաժեշտ է արձագանքել ոչ միայն արդեն տեղի ունեցած բուլինգին, այլև կանխել դրա առաջացումը և պաշտպանել այն երեխաներին, որոնք գտնվում են բուլինգի վտանգի տակ։
Բուլինգի ենթարկված երեխայի հետ աշխատանքը պետք է իրականացվի սահմանված կարգով
Օրենքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ Կառավարությունը պետք է սահմանի բուլինգի ենթարկված երեխաների հայտնաբերման, նրանց պաշտպանության և ուղղորդման, ինչպես նաև նրանց հետ աշխատանքների իրականացման կարգը։
Այսպիսով, օրենքը նախատեսում է համակարգային մոտեցում՝ երեխայի հայտնաբերումից և պաշտպանությունից մինչև անհրաժեշտ աջակցության և վերականգնման գործընթաց։
Ի՞նչ է կարևոր իմանալ
Օրենքի 7-րդ և 8-րդ հոդվածների համադրությամբ՝ երեխայի նկատմամբ բռնությունն ու բուլինգն արգելված են, իսկ երեխայի պաշտպանությունը միայն ընտանիքի կամ ուսումնական հաստատության խնդիր չէ։
Բռնության դեպքում համապատասխան պետական, համայնքային, բժշկական, ուսումնական, մարզական և խնամք տրամադրող կառույցների համար սահմանված է նաև ոստիկանությանը տեղեկացնելու պարտականություն՝ անհապաղ, բայց ոչ ուշ, քան 12 ժամվա ընթացքում։
Բուլինգի դեպքում օրենքը նախատեսում է կանխարգելման, բացահայտման, պաշտպանության և վերականգնման մեխանիզմների ստեղծում։
Իսկ երկու դեպքերում էլ առանցքային սկզբունքը մեկն է՝ երեխան ունի բռնությունից և բուլինգից պաշտպանված լինելու իրավունք։