Հողամաս վարձակալելու դեպքում անձը ձեռք է բերում ոչ թե հողի սեփականության, այլ այն որոշակի ժամկետով օգտագործելու իրավունք։ Օրենսդրությունը միաժամանակ սահմանում է, թե ինչ ժամկետով կարող է հողամասը վարձակալության տրամադրվել, երբ այն կարող է ենթավարձակալության հանձնվել, ինչպես նաև ինչ դեպքերում վարձակալն ունի նախապատվության իրավունք։
Iravaban.net-ը, ՀՀ հողային օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի հիման վրա, ներկայացնում է՝ ինչ պետք է իմանալ հողամասի վարձակալության մասին։
Ի՞նչ է հողամասի վարձակալության իրավունքը
Հողամասի վարձակալության իրավունքը վարձակալության պայմանագրի պայմաններով վճարի դիմաց հողամասը որոշակի ժամկետով օգտագործելու իրավունքն է։
Այսինքն՝ վարձակալը հողամասի սեփականատեր չի դառնում, այլ պայմանագրով սահմանված ժամկետում ստանում է այն օգտագործելու իրավունք։
Հողամասի սեփականատերը պայմանագրով կարող է վարձակալին տրամադրել նաև ենթավարձակալության և գրավ դնելու իրավունք։
Ո՞վ կարող է հողամասը վարձակալության հանձնել
Վարձակալության կարող են հանձնվել՝
- պետության սեփականության ներքո գտնվող հողամասերը,
- համայնքի սեփականության հողամասերը,
- իրավաբանական անձանց սեփականության հողամասերը,
- քաղաքացիների սեփականության հողամասերը։
Միաժամանակ, վարձակալած հողամասի նկատմամբ վարձակալության իրավունքը, վարձատուի համաձայնությամբ, կարող է որպես ավանդ ներդրվել իրավաբանական անձի կանոնադրական կապիտալում կամ տրամադրվել ենթավարձակալության։
Որքա՞ն ժամանակով կարելի է վարձակալել հողամասը
Պետության և համայնքների սեփականության հողամասերի վարձակալության ժամկետը, որպես ընդհանուր կանոն, չի կարող գերազանցել 99 տարին։
Սակայն գյուղատնտեսական նշանակության հողերի համար նախատեսված է այլ սահմանափակում․ դրանց վարձակալության ժամկետը սահմանվում է մինչև 25 տարի։
Օրենսգիրքը միաժամանակ վարձակալի համար նախատեսում է նախապատվության իրավունք․ եթե վարձակալության պայմանագիրը կրկին կնքվում է նախկին կամ այլ հավասար պայմաններով, վարձակալը նախապատվության իրավունք ունի։
Նույն նախապատվության իրավունքը նախատեսվում է նաև այն դեպքում, երբ տվյալ հողամասը հետագայում օտարվում է և վարձակալը ցանկանում է այն ձեռք բերել։
Արոտավայրերի դեպքում ժամկետը կարող է երկարաձգվել
Օրենսգիրքը հատուկ կարգավորում է նախատեսում գյուղատնտեսական նշանակության հողերից արոտավայրերի համար։
Եթե արոտավայրն օգտագործվում է սոցիալական կամ բարեգործական, ինչպես նաև կառավարության հավանությանն արժանացած ներդրումային ծրագրի իրականացման նպատակով, վարձակալության ժամկետը կարող է երկարաձգվել մինչև 25 տարի ժամկետով։
Այդ թվում՝ խոսքը կարող է վերաբերել «Պետություն-մասնավոր գործընկերության մասին» օրենքով նախատեսված ՊՄԳ ծրագրերին։
Այս դեպքում վարձակալը պարտավոր է արոտավայրն օգտագործել ըստ դրա նպատակային և գործառնական նշանակության։
Պետական կամ համայնքային հողը ինչպե՞ս է տրվում վարձակալության
Պետության և համայնքների սեփականության հողերից հողամասերի վարձակալության իրավունքը տրամադրվում է մրցույթով՝ հրապարակային սակարկությունների միջոցով։
Միաժամանակ օրենքը նախատեսում է, որ առանց մրցույթի հողամաս տրամադրելու դեպքերը սահմանում է Կառավարությունը։
Կարո՞ղ է վարձակալը հրաժարվել հողամասից կամ փոխանակել այն
Այո։ Այն քաղաքացիները և իրավաբանական անձինք, որոնց պետական կառավարման կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինները վարձակալության պայմաններով հողամաս են տրամադրել, կարող են այդ հողամասը փոխանակել կամ կամովին հրաժարվել դրանից, սակայն դա կարող են անել համապատասխան մարմինների համաձայնությամբ։
Ի՞նչ է տեղի ունենում, եթե փոխվում է հողամասի սեփականատերը
Հողամասի վարձատուի փոփոխությունը ինքնին չի նշանակում, որ վարձակալության պայմանագիրը պետք է դադարեցվի։
Օրենսգրքի համաձայն՝ վարձատուի փոփոխության դեպքում վարձակալության պայմանագիրը կարող է դադարել միայն Քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված դեպքերում և կարգով։
Այսինքն՝ միայն սեփականատիրոջ փոփոխությունը բավարար հիմք չէ վարձակալության պայմանագիրը դադարեցնելու համար։
Վարձակալի նախապատվության իրավունքը կարող է փոխանցվել իրավահաջորդին
Եթե վարձակալության պայմանագիրը կրկին կնքելու ժամանակ վարձակալն ունի նախապատվության իրավունք, ապա այդ իրավունքը վարձակալության ժամկետի ընթացքում իրավահաջորդության կարգով փոխանցվում է իրավահաջորդին, եթե օրենքով կամ պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։
Այսպիսով՝ հողամասի վարձակալությունը պարզապես հողն օգտագործելու պայմանավորվածություն չէ․ օրենքը վարձակալի համար նախատեսում է մի շարք իրավունքներ, այդ թվում՝ որոշ դեպքերում ենթավարձակալության, գրավադրման, պայմանագիրը կրկին կնքելու և հողամասը ձեռք բերելու նախապատվության իրավունքներ։ Միաժամանակ վարձակալը պարտավոր է պահպանել պայմանագրով և օրենքով սահմանված օգտագործման նպատակն ու պայմանները։