ԵՊՀ Հայոց լեզվի պատմության ամբիոնի դոցենտ Նարինե Դիլբարյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Եղիշեն ասում է. «Տգիտութիւն զրկի ի կատարեալ կենաց»։ Քանիցս անդրադարձել ենք Հայաստանում տարփողված կրթական հեղափոխիչ «բարեփոխումների» չարադեմ բացասական հետևանքների մասին, և ձայն բարբառոյ յանապատի էր։ Այժմ ունենք միջազգային հեղինակավոր ծրագրի գնահատականները, որոնք հաստատեցին ՀՀ կրթական համակարգի փաստացի անապատացումը։
Սեպտեմբերի 8-ին հրապարակված OECD-ի PISA 2025 միջազգային կրթական գնահատման ծրագրի պաշտոնական տվյալները բացահայտեցին կրթական բարեփոխումներ կոչվածի իրական չարափոխումը։ PISA-ն, հանրակրթության ոլորտի ամենահեղինակավոր միջազգային ծրագիրն է․ ստուգում է 15 տարեկան աշակերտների՝ մաթեմատիկա, ընթերցանություն, բնագիտություն առարկաներից ստացած գիտելիքները իրական կյանքում կիրառելու կարողությունը։ Գնահատմանը մասնակցել 15-ամյա աշակերտների մոտ 80 տոկոսը։
և ուրեմն
• Մաթեմատիկա — կարողանո՞ւմ է աշակերտը մաթեմատիկական գիտելիքը կիրառել իրական խնդիրների լուծման համար։
• Ընթերցանություն — կարո՞ղ է հասկանալ, վերլուծել և գնահատել տարբեր տեքստերից ստացված տեղեկությունը։
• Բնագիտություն — կարո՞ղ է գիտական գիտելիքը կիրառել երևույթներ բացատրելու և խնդիրներ վերլուծելու համար։
Հայաստանիս արդյունքներն ահազարհուր ապագա են կանխորոշում։ Ընթերցանությունից Հայաստանի 15-ամյա աշակերտների միայն 19 տոկոսն է հասել այն նվազագույն մակարդակին, որը PISA-ն անհրաժեշտ է համարում տեքստը հասկանալու, հիմնական միտքը գտնելու և պարզ եզրակացություններ անելու համար։
Մաթեմատիկայից 15-տարեկանների միայն 28 տոկոսն է հասել նվազագույն պահանջվող մակարդակին– կարողանալ կիրառել հիմնական մաթեմատիկական գիտելիքները պարզ խնդիրներ լուծելիս։ Նույն է պատկերը նաև բնագիտության ոլորտում՝ 26 տոկոս։
Վրաստանը և Ադրբեջանը երեք հիմնական ոլորտներում էլ Հայաստանից առաջ են նվազագույն հմտությունների մակարդակի հասնող աշակերտների բաժնով։ Հատկապես մեծ է տարբերությունը ընթերցանության մեջ՝ Հայաստանի 19%-ի դիմաց Վրաստանում 39% է, Ադրբեջանում՝ 35%։
Հայաստանի կրթական համակարգի PISA չափումը միջազգային չափանիշի կիրառմամբ լալահառաչ արդյունք է ի ցույց բերում, և բոլոր երեք հիմնական ուղղություններով տարածաշրջանում, ներառյալ Թուրքիան, ամենացածր ցուցանիշն է ի հայտ ոերում։
Սա վկայությունն է «նոր, իրական» դարձած Հայաստանում կրթական հեղափոխական քաղաքականության ցավագին ձախողման մասին։
Իսկ պամտոնական վիճակագրությամբ՝ վերջին հինգ տարիներին՝ 2021–2025թթ․, կրթության ֆինանսավորումը դրամային արտահայտությամբ արագ աճ է ունեցել։ ՀՀ Ֆինանսների նախարարության տվյալներով՝ կրթության ոլորտի ծախսերը եղել են մոտավորապես՝ 149 մլրդ դրամ (2021), 167 մլրդ (2022), 192 մլրդ (2023), 288 մլրդ (2024) և 300 մլրդ (2025)։
Եվ այսպես՝ յո՞ երթամք, դեպի տգիտության անդո՞ւնդ….. բյուջեի գումարների աճով և ծախսերով»։