Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական հարթակում հանրային քննարկման ներկայացված՝ ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից մշակված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։
ՀՀ գլխավոր դատախազությունն առաջարկում է լրացում կատարել ՀՀ քրեական օրենսգրքում, որով կսահմանվի ճանապարհային երթևեկության անվտանգության կանոնների խախտմամբ միջին ծանրության կամ ծանր վնաս պատճառելու դեպքերում քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու հատուկ հիմք։
Խոսքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի մասին է։ Ներկայում այդ հոդվածով քրեական պատասխանատվություն է նախատեսվում ավտոմեքենա կամ այլ մեխանիկական տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության պահանջը կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնը խախտելու համար, եթե դրա հետևանքով անզգուշությամբ մարդու առողջությանը պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս։
Ի՞նչ է առաջարկվում
Նախագծով նախատեսվում է 342-րդ հոդվածը լրացնել 5-րդ մասով։ Դրանով՝
- առաջին անգամ 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից,
- դրա համար անհրաժեշտ կլինի, որ նրա և տուժողի միջև լինի հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն,
- նույն անձը չի կարող նույն հիմքով մեկից ավելի անգամ ազատվել քրեական պատասխանատվությունից։
Այսինքն՝ միայն տուժողի հետ հաշտվելը բավարար կլինի քրեական պատասխանատվությունից ազատման համար, եթե միաժամանակ առկա են օրենքով նախատեսված մյուս պայմանները՝ մասնավորապես, հանցանքը պետք է առաջին անգամ կատարված լինի։
Ինչո՞ւ է փոփոխության անհրաժեշտություն առաջացել
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ գործող օրենսդրության շրջանակում այս հարցի վերաբերյալ իրավակիրառ պրակտիկայում խնդիր է առաջացել։
Մասնավորապես, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2025 թվականի հունիսի 19-ի որոշմամբ արձանագրել է, որ 342-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքն ունի երկու օբյեկտ։ Դրանցից մեկը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն է, իսկ մյուսը՝ մարդու կյանքն ու առողջությունը։
Դատարանի դիրքորոշմամբ՝ տուժողի հետ հաշտությունը կարող է վերաբերել նրան պատճառված վնասին, սակայն չի վերացնում ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ոլորտում առկա խախտումը։ Հետևաբար, միայն հաշտության փաստը բավարար չէ Քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով նախատեսված ընդհանուր հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար։
Նոր նախագծով առաջարկվում է այս իրավիճակի համար սահմանել առանձին՝ հատուկ խրախուսական հիմք։
Ի՞նչ տվյալներ են ներկայացվում հիմնավորման մեջ
Նախագծի հեղինակները նշում են, որ 2024 թվականին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է 3847 քրեական վարույթ։
Դրանցից 3781-ը կարճվել է, այդ թվում՝ 1420-ը՝ ոչ արդարացնող հիմքով։
Ըստ նախագծի հիմնավորման՝ այս վիճակագրությունը վկայում է քննարկվող հանցակազմով վարույթների զգալի մասում քրեական վարույթը ոչ արդարացնող հիմքով ավարտելու նախադրյալների առկայության մասին։
Առաջարկվող կարգավորումը, ըստ հեղինակների, թույլ կտա քրեական պատասխանատվության հարցում ավելի մեծ նշանակություն տալ ինչպես անձի՝ հանցագործությունից հետո դրսևորած վարքագծին, այնպես էլ տուժողի դիրքորոշմանը։
Միաժամանակ ընդգծվում է, որ հաշտության ինստիտուտի կիրառումը չի նշանակում ճանապարհային երթևեկության անվտանգության՝ որպես քրեաիրավական պաշտպանության օբյեկտի նշանակության վերացում։
Ո՞ւմ վրա կարող է տարածվել
Առաջարկվող փոփոխությունը կարող է վերաբերել այն անձանց, ովքեր՝
- խախտել են ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգության կանոնը,
- այդ խախտման հետևանքով անզգուշությամբ տուժողին պատճառել են միջին ծանրության կամ ծանր վնաս,
- նման հանցանք նախկինում չեն կատարել,
- և տուժողի հետ ինքնուրույն ու ազատ կամարտահայտությամբ հաշտության են եկել։
Նախագիծը մշակվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից։
Նախագծի ընդունման դեպքում այն ուժի մեջ կմտնի պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող տասներորդ օրը։
Նախագծին ամբողջությամբ կարող եք ծանոթանալ այստեղ։