Եվրոպական մի շարք երկրների հայկական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ ստորագրել են Europeans For Artsakh հարթակի հայտարարության տակ, որով քննադատել են Սփյուռքի և համահայկական շահերը պաշտպանող կազմակերպությունների վերաբերյալ Հայաստանի իշխանության հայտարարությունները։
Հայտարարությանը նախորդել էր «Քաղաքացիական պայմանագրի» պատգամավոր Արման Եղոյանի հայտարարությունը, որ «որքան ուժեղ է Սփյուռքը, այնքան ուժեղ է Հայաստանը և հակառակը» թեզը միֆ է»։
Հայտարարության հեղինակները մտահոգություն են հայտնել և դատապարտել իշխող խմբակցության ներկայացուցչի վերջին հայտարարությունները՝ ընդգծելով, որ Սփյուռքը Հայաստանի Հանրապետության մրցակիցը կամ հայկական պետության համար սպառնալիք չէ։
«Սփյուռքը հայ ժողովրդի հավաքական ազգային ներուժի անբաժանելի մասն է՝ իր կազմակերպություններով, համայնքներով, մտավորականներով, բարերարներով և տասնամյակների քաղաքական ու դիվանագիտական գործունեությամբ»,- ասվում է հայտարարության մեջ։
Europeans For Artsakh-ը «վտանգավոր սխալ ընկալում» և «խորապես պառակտող մոտեցում» է համարել Սփյուռքի ուժեղացման և Հայաստանի թուլացման միջև կապ տեսնելը՝ նշելով, որ այդ կերպ միմյանց են հակադրվում հայ ժողովրդի երկու անբաժանելի հատվածները։
Հարթակն անընդունելի է համարել նաև համահայկական շահերը պաշտպանող կազմակերպությունների գործունեությունը Հայաստանի պետական շահերին հակասող ներկայացնելը։ Հայտարարության մեջ նշվում է, որ տասնամյակներ շարունակ այդ կազմակերպությունների գործունեությունը՝ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումից մինչև Արցախի հայերի իրավունքների պաշտպանություն, ծառայել է հայ ժողովրդի արժանապատվությանը, իրավունքներին և հավաքական ազգային շահերին։
Europeans For Artsakh-ը քննադատել է նաև Հայոց ցեղասպանության նկատմամբ Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների մոտեցումը՝ այն որակելով որպես «վտանգավոր խուսափողական»։ Հարթակի համոզմամբ՝ այդ մոտեցումը նվազեցնում է հայ ժողովրդի պատմական հիշողության և արդարության պահանջի կարևորությունը։
«Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման և դատապարտման համար պայքարը քաղաքական հարց չէ, որը կարող է բանակցությունների կամ փոխզիջումների առարկա դառնալ։ Այն հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, արժանապատվության և իրավունքների անբաժանելի մասն է»,- նշվում է հայտարարության մեջ։
Հայտարարության հեղինակները նշել են, որ Արցախի հայ բնակչության բռնի տեղահանման և Արցախի հայկական մշակութային ժառանգությանը սպառնացող վտանգների պայմաններում Հայաստանի պետական ներկայացուցիչներից ակնկալում էին ազգային համերաշխության խրախուսում և Արցախի հարցի արդարացի լուծման համար համատեղ ջանքերի համախմբում, այլ ոչ թե Սփյուռքի դեմ հարձակումներ։
«Ուժեղ Հայաստանն ու ուժեղ Սփյուռքը չեն հակասում միմյանց։ Դրանք մեկ ազգային ուժի՝ միմյանց լրացնող երկու հենասյուներն են»,- ասվում է հայտարարության մեջ։
Փաստաթուղթը ստորագրել են Բելգիայի, Բուլղարիայի, Չեխիայի, Կիպրոսի, Հունաստանի, Իտալիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Նիդեռլանդների, Ռումինիայի, Իսպանիայի, Մեծ Բրիտանիայի, ինչպես նաև Սկանդինավյան երկրների հայկական կազմակերպությունների և համայնքների ներկայացուցիչներ։
Europeans For Artsakh-ը հայտարարել է, որ եվրոպական երկրներում բնակվող Հայաստանի քաղաքացիները՝ Հայաստանի եվրոպացի բարեկամների հետ, շարունակելու են պաշտպանել հայ ժողովրդի իրավունքները, Արցախի հայերի վերադարձի իրավունքը, հայկական մշակութային ժառանգության պահպանումը և համահայկական շահերը պաշտպանող կազմակերպությունների օրինական պահանջները։
«Հայաստանի և Սփյուռքի ուժը նրանց միասնության մեջ է»,- եզրափակել է հարթակը։
Սփյուռքի դերի շուրջ բանավեճը
Հայաստանի կյանքում Սփյուռքի դերը վերջին շրջանում իշխանության և ընդդիմության միջև քաղաքական բանավեճի թեմա է դարձել։ Իշխանության ներկայացուցիչները քննադատել են «Ուժեղ Սփյուռք՝ ուժեղ Հայաստան» թեզը, մինչդեռ ընդդիմությունը շեշտում է Հայաստանի զարգացման գործում Սփյուռքի ավանդական դերակատարությունը։
Սփյուռքի նկատմամբ պետական քաղաքականության ձևաչափը սկսել է փոխվել 2019 թվականից, երբ Սփյուռքի նախարարությունը լուծարվեց, իսկ դրա գործառույթները փոխանցվեցին Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակին։ Հետագա տարիներին փոփոխություններն անդրադարձել են նաև Սփյուռքի ներկայացուցիչների՝ Հայաստանի քաղաքական կյանքին մասնակցության և երկրի հետ իրավական կապերի վրա։
2026 թվականի ընտրություններից հետո փոփոխվել են ընտրական կանոնները, ինչի հետևանքով առնվազն մեկ տարի Հայաստանում մշտապես չբնակված քաղաքացիները զրկվել են խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու հնարավորությունից։ Իշխանությունները նաև առաջարկում են վերանայել քաղաքացիություն տրամադրելու կարգը՝ խստացնելով ազգությամբ հայերի համար այն ստանալու պայմանները։
Կառավարության առաջիկա հինգ տարիների ծրագրով բազմամիլիոնանոց Սփյուռքի հետ համագործակցությունը նախատեսվում է կառուցել առաջին հերթին մասնագիտական և երիտասարդական խմբերի միջոցով։ Իշխանությունները նախատեսում են նաև անցկացնել Հայաստան-Սփյուռք համաժողով և դրա արդյունքներով հաստատել հետագա համագործակցության ծրագիրը։
Միաժամանակ, փոխգործակցության նոր մոդելում Հայ Առաքելական եկեղեցին իշխանությունների կողմից չի դիտարկվում որպես հիմնական գործընկեր, թեև բազմաթիվ երկրներում հայկական համայնքներն ու դպրոցները ձևավորվել են եկեղեցական կառույցների շուրջ։
«Իրենք են թուլացնում սփյուռքը», «Ուժեղ Սփյուռք՝ թույլ ՀՀ՝ իրենց տրյուկն է». հարցում
