Բնակարան, գրասենյակ, ավտոմեքենա կամ այլ գույք վարձակալելիս կողմերի պարտավորությունները չեն սահմանափակվում միայն վարձավճարը ժամանակին վճարելով։ Վարձատուն ևս ունի հստակ պարտականություններ․ նա պետք է գույքը հանձնի պայմանագրին համապատասխան վիճակում, անհրաժեշտ պարագաներով և փաստաթղթերով։
Գույքը պետք է հանձնել պատշաճ վիճակում
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, օրենսգրքի 613-րդ և 614-րդ հոդվածների համաձայն՝ վարձատուն պարտավոր է գույքը վարձակալին տրամադրել այնպիսի վիճակում, որը համապատասխանում է ինչպես վարձակալության պայմանագրի պայմաններին, այնպես էլ գույքի նշանակությանը։
Օրինակ՝ եթե վարձակալության է տրվում գրասենյակ, այն պետք է հնարավոր լինի օգտագործել որպես գրասենյակ։ Եթե պայմանագրով նախատեսված է, որ գույքը հանձնվում է որոշակի սարքավորումներով, ապա դրանք նույնպես պետք է հանձնվեն վարձակալին։
Գույքը, որպես կանոն, պետք է հանձնվի նաև իր բոլոր պատկանելիքներով և դրան վերաբերող փաստաթղթերով՝ օրինակ՝ տեխնիկական անձնագրով, որակի հավաստագրով և այլն, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։
Իսկ եթե անհրաժեշտ փաստաթղթերը կամ պարագաները չեն տրվել
Եթե գույքի որոշակի պարագաները կամ փաստաթղթերը չեն հանձնվել, և դրա պատճառով վարձակալը չի կարողանում գույքն օգտագործել նախատեսված նպատակով կամ էականորեն զրկվում է այն հնարավորությունից, որի վրա հույս ուներ պայմանագիրը կնքելիս, նա կարող է պահանջել՝
- տրամադրել անհրաժեշտ պարագաներն ու փաստաթղթերը,
- կամ լուծել պայմանագիրը և պահանջել իր կրած վնասների հատուցումը։
Այսինքն՝ «գույքը տվել եմ, մնացածը քեզ չի վերաբերում» մոտեցումը միշտ չէ, որ իրավաչափ է։
Իսկ եթե գույքն ընդհանրապես չեն հանձնում
Պատկերացնենք՝ վարձակալության պայմանագիրը կնքվել է, վարձակալը պատրաստ է օգտագործել գույքը, սակայն վարձատուն պայմանագրով նախատեսված ժամկետում այն չի տրամադրում։
Այս դեպքում վարձակալը կարող է պահանջել գույքը հանձնել և հատուցել ուշացման հետևանքով իրեն պատճառված վնասները։
Եթե պայմանագրով նախատեսված ժամկետ չկա, վարձատուն պետք է գույքը տրամադրի ողջամիտ ժամկետում։
Վարձակալը կարող է նաև պահանջել լուծել պայմանագիրը և հատուցել պայմանագիրը չկատարելու հետևանքով իրեն պատճառված վնասները։
Վարձակալած գույքը թերություններ ունի՞
Վարձատուի պատասխանատվությունը կարող է առաջանալ նաև այն դեպքում, երբ գույքն ունի այնպիսի թերություններ, որոնք ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն խոչընդոտում են դրա օգտագործմանը։
Ընդ որում, կարևոր է մեկ հանգամանք․ վարձատուն կարող է պատասխանատվություն կրել նույնիսկ այն դեպքում, երբ պայմանագիրը կնքելիս ինքը չի իմացել այդ թերությունների մասին։
Օրինակ՝ վարձակալած տարածքում պայմանագիրը կնքելուց հետո հայտնաբերվում է այնպիսի խնդիր, որի պատճառով տարածքը հնարավոր չէ լիարժեք օգտագործել։ Այդ դեպքում վարձակալը կարող է օրենքով նախատեսված միջոցներից ընտրել իրեն հարմարը։
Ի՞նչ կարող է պահանջել վարձակալը
Թերություն հայտնաբերելու դեպքում վարձակալը կարող է պահանջել՝
1. Վերացնել թերությունն անվճար։
Վարձատուն պետք է իր հաշվին վերացնի գույքի թերությունը։
2. Նվազեցնել վարձավճարը։
Եթե գույքի թերությունը խոչընդոտում է դրա օգտագործմանը, վարձակալը կարող է պահանջել համաչափորեն նվազեցնել վարձավճարը։
3. Հատուցել թերությունը վերացնելու ծախսերը։
Եթե վարձակալն իր միջոցներով է վերացրել խնդիրը, կարող է պահանջել այդ ծախսերի հատուցումը։
4. Պահանջել վաղաժամկետ լուծել պայմանագիրը։
Որոշ դեպքերում խնդրի լուծումը կարող է լինել ոչ թե թերության վերացումը, այլ վարձակալության պայմանագրից հրաժարվելը՝ այն վաղաժամկետ լուծելու միջոցով։
Կարո՞ղ է վարձակալը ինքնուրույն ծախս անել և գումարը պահել վարձավճարից
Այո, օրենքը նման հնարավորություն նախատեսում է, սակայն կարևոր պայմանով՝ վարձատուին նախապես պետք է տեղեկացնել այդ մասին։
Վարձակալը կարող է իր կատարած ծախսերի գումարը պահել վարձավճարից՝ եթե այդ ծախսերը վերաբերում են գույքի համապատասխան թերությունների վերացմանը։
Հետևաբար, խնդրի առաջացման դեպքում ցանկալի է ոչ թե պարզապես վերանորոգել գույքը և հաջորդ ամիս քիչ վարձավճար վճարել, այլ նախապես պատշաճ կերպով տեղեկացնել վարձատուին և պահպանել կատարված ծախսերը հիմնավորող փաստաթղթերը։
Վարձատուն կարո՞ղ է ինքն առաջարկել լուծումը
Այո։ Եթե վարձատուն տեղեկացվել է վարձակալի պահանջի կամ իր հաշվին թերությունը վերացնելու մտադրության մասին, նա կարող է անհապաղ՝
- փոխարինել գույքը նույնանման, բայց պատշաճ վիճակում գտնվող գույքով,
- կամ անվճար վերացնել առկա թերությունները։
Իսկ եթե խնդրի պատճառով վնաս է առաջացել
Եթե վարձատուի կողմից թերությունը վերացնելը կամ վարձավճարի նվազեցումը ամբողջությամբ չի ծածկում վարձակալին պատճառված վնասը, վարձակալը կարող է պահանջել նաև վնասի չծածկված մասի հատուցումը։
Բայց վարձատուն միշտ չէ, որ պատասխանատու է
Օրենքը նաև սահմանում է դեպքեր, երբ վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում գույքի թերությունների համար։
Դա վերաբերում է այն թերություններին, որոնք՝
- վարձատուն նշել է պայմանագիրը կնքելիս,
- նախապես հայտնի են եղել վարձակալին,
- կամ վարձակալը պետք է հայտնաբերեր գույքը զննելիս, պայմանագիրը կնքելիս կամ գույքը հանձնելիս դրա սարքինությունը ստուգելիս։
Այսինքն՝ գույքն ընդունելուց առաջ այն զննելը և առկա խնդիրները պայմանագրում արձանագրելը կարող է էական նշանակություն ունենալ հետագա վեճերից խուսափելու համար։
Կարևոր խորհուրդ վարձակալներին․ գույքը ստանալիս ցանկալի է մանրամասն ստուգել դրա վիճակը, կազմել հանձնման-ընդունման ակտ, արձանագրել առկա թերությունները, իսկ անհրաժեշտ փաստաթղթերը չստանալու դեպքում՝ գրավոր դիմել վարձատուին։ Այդպիսի փաստաթղթերը հետագայում կարող են կարևոր ապացույց լինել վեճի դեպքում։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։