Բրիտանական ֆոլկ-պրոգ․ հին բալլադներից մինչև պրոգրեսիվ ռոք․ «Երաժշտական եռանկյունի»

Բրիտանական ֆոլկ-պրոգը (British Folk Prog) 1960-ականների վերջի և 1970-ականների սկզբի երաժշտական ամենաինքնատիպ ուղղություններից մեկն է, որտեղ անգլիական, շոտլանդական և կելտական ժողովրդական երաժշտության ավանդույթները միահյուսվեցին պրոգրեսիվ ռոքի նորարարական մտածողության հետ։

Եթե դասական պրոգրեսիվ ռոքը ձգտում էր սիմֆոնիկ մասշտաբների, բարդ ռիթմերի և երկար կոմպոզիցիաների, ապա ֆոլկ-պրոգը պահպանեց ժողովրդական երաժշտության մեղեդային պարզությունը, ակուստիկ հնչողությունն ու միջնադարյան մթնոլորտը՝ դրանք հարստացնելով բազմաշերտ գործիքավորմամբ, անսովոր հարմոնիաներով և ստեղծագործական համարձակ լուծումներով։ Արդյունքում ծնվեց մի երաժշտական աշխարհ, որտեղ միմյանց լրացնելով կողք կողքի ապրում էին հին անգլիական բալլադների շունչը և ժամանակակից ռոքի ազատ մտածողությունը։

Այս ուղղության ամենահետաքրքիր ներկայացուցիչներից է Pentangle խումբը, որը ժողովրդական երաժշտությունը համադրեց ջազային իմպրովիզացիայի և բլյուզային արտահայտչամիջոցների հետ՝ ստեղծելով բացառիկ հնչողություն։ Մեկ այլ կարևոր անուն է Fotheringay-ը՝ լեգենդար Սենդի Դենիի գլխավորությամբ, որի ստեղծագործություններում անգլիական ազգային ավանդույթները միավորվեցին ռոքային արտահայտչականության և բարձրարվեստ երգարվեստի հետ։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում նաև Comus-ը՝ իր խորհրդավոր ու միստիկ երաժշտական աշխարհով, ինչպես նաև Gryphon-ը, որը համարձակորեն միավորեց միջնադարյան եվրոպական երաժշտությունն ու պրոգրեսիվ ռոքը՝ լայնորեն կիրառելով հին երաժշտական գործիքներ և ստեղծելով իր ժամանակի համար բացառիկ հնչողություն։

Ֆոլկ-պրոգի իսկական գոհարներից են նաև Mellow Candle և Fuchsia խմբերը, որոնց ստեղծագործություններն այսօր համարվում են ժանրի ամենանուրբ և գեղարվեստական նմուշներից։ Նրանց հարուստ վոկալ հյուսվածքները, ակուստիկ գործիքավորման նրբությունն ու կոմպոզիցիոն ինքնատիպությունը տարիների ընթացքում վերածվել են կուլտային ժառանգության։ Նույն շրջանի հետաքրքիր, թեև ավելի քիչ հայտնի կազմավորումներից էր նաև Murdoch խումբը, որի երաժշտությունը ևս արտացոլում էր ֆոլկ-ավանդույթների և պրոգրեսիվ մտածողության հաջող համադրությունը։

Թեև այս խմբերից շատերն իրենց ժամանակին լայն կոմերցիոն հաջողություն չունեցան, այսօր դրանք համարվում են բրիտանական ռոքի պատմության կարևորագույն էջերից։ Նրանց ձայնագրությունները դարձել են կոլեկցիոներների փնտրված նմուշներ, իսկ ստեղծագործական ժառանգությունը շարունակում է ներշնչել ժամանակակից երաժիշտներին՝ ապացուցելով, որ ժողովրդական երաժշտության արմատներն ու ստեղծագործական նորարարությունը կարող են ձևավորել ժամանակից անկախ արվեստ։

Բրիտանական ֆոլկ-պրոգի այս բացառիկ երաժշտական աշխարհին է նվիրված հայ պրոգրեսիվ երաժիշտ, բաս-կիթառահար և ստեղծագործող Վահագն Պապայանի երաժշտագիտական անդրադարձը, որի ընթացքում նա ներկայացնում է ժանրի ձևավորման պատմությունը, կարևորագույն ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև Mellow Candle, Pentangle, Fuchsia, Murdoch, Gryphon, Fotheringay և Comus խմբերի ստեղծագործական առանձնահատկություններն ու նրանց նշանակությունը համաշխարհային պրոգրեսիվ ռոքի զարգացման պատմության մեջ։

Leave a Comment