Աղետների ռիսկի կառավարման ոլորտում գործող օրենքը փոխարինվում է նորով, և դրանով կազմակերպությունների համար սահմանվում է պարտականությունների ծավալուն ցանկ՝ պլան մշակելուց մինչև ազդարարման համակարգ ստեղծելը և աշխատողների ուսուցումը։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net–ը, կարգավորումները սահմանված են «Աղետների ռիսկի կառավարման և բնակչության պաշտպանության մասին» 2025 թվականի ապրիլի 18-ի ՀՕ-89-Ն օրենքի 27-29-րդ հոդվածներով։ Օրենքի 40-րդ հոդվածով այն ուժի մեջ է մտնում 2027 թվականի հունվարի 1-ից, և այդ պահից ուժը կորցնում է «Արտակարգ իրավիճակներում բնակչության պաշտպանության մասին» 1998 թվականի դեկտեմբերի 2-ի ՀՕ-265 օրենքը։
Ո՞ւմ վրա են տարածվում պահանջները
Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 35-րդ կետով կազմակերպություններ են համարվում բարձր ռիսկայնության, կարևորագույն նշանակության և վտանգավոր օբյեկտ շահագործողները, ինչպես նաև ոլորտին առնչվող այլ կազմակերպությունները, որոնք օրենքով սահմանված կարգով իրականացնում են համապատասխան միջոցառումներ։
Առանձին ուշադրության է արժանի բարձր ռիսկայնության օբյեկտի սահմանումը։ Նույն հոդվածի 28-րդ կետով դա մարդկային կուտակումներով օբյեկտն է, այդ թվում՝ առևտրի կենտրոնները, կինոթատրոնները, առողջապահական և ուսումնական հաստատությունները, ժամանցային վայրերը, ինչպես նաև այն օբյեկտները, որտեղ պահվում են մշակութային արժեքներ և փաստաթղթեր՝ ազգային արխիվ, թանգարաններ և գրադարաններ։
Այսինքն՝ պահանջները չեն տարածվում բոլոր իրավաբանական անձանց վրա անխտիր, այլ վերաբերում են օրենքով սահմանված այս շրջանակին։
Պլան մշակելու պարտականությունը
Օրենքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով կազմակերպությունները մշակում, լիազոր մարմնի հետ համաձայնեցնում, հաստատում և Կառավարության սահմանած կարգով լիազոր մարմին են ներկայացնում արտակարգ իրավիճակներում գործելու իրենց պլանը՝ ներառելով հանրապետական պլաններով իրենց վերապահված գործողությունները, և ապահովում դրա կիրարկումը։
Բարձր ռիսկայնության օբյեկտների համար պահանջն այլ է. նույն մասի 6-րդ կետով նրանք մշակում և ներկայացնում են արդեն աղետների ռիսկի կառավարման պլան։
Աղետների ռիսկի գնահատում և տարեկան հաշվետվողականություն
27-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով կազմակերպությունները, իրենց գործունեության առանձնահատկություններից ելնելով, իրականացնում են աղետների ռիսկի, ներառյալ կլիմայի փոփոխության գնահատում։
3-րդ կետով նրանք իրականացնում են աղետների ռիսկի կառավարման և բնակչության պաշտպանության վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրում և այդ տեղեկությունները տարին առնվազն մեկ անգամ տրամադրում են տեղական ինքնակառավարման մարմնին և լիազոր մարմնին։
Իսկ 4-րդ կետով աղետների ռիսկի կառավարման և կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության միջոցառումները պետք է ներառվեն զարգացման ծրագրերում՝ լիազոր մարմնի հետ նախապես համաձայնեցված։
Ազդարարման համակարգ, ուսուցում և ցուցանակներ
27-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետով կազմակերպությունները ստեղծում են ազդարարման համակարգեր և ապահովում դրանց անխափան աշխատանքը։ 11-րդ կետով նման համակարգեր են ստեղծվում նաև ռիսկային գոտում գտնվող համայնքների ազդակիր բնակավայրերում։
13-րդ կետով պարտադիր են աշխատողների ուսուցումը, իրազեկումը և ուսումնավարժությունների անցկացումը, իսկ 15-րդ կետով կազմակերպությանը պատկանող շենքերում և շինություններում պետք է տեղադրվեն արտակարգ իրավիճակներում գործողություններ նախատեսող կողմնորոշիչ ցուցանակներ։
19-րդ կետով կազմակերպությունները, իրենց գործունեության առանձնահատկություններից ելնելով, ստեղծում են արձագանքման ուժեր ու միջոցներ և ապահովում դրանց մշտական պատրաստվածությունը։
Լրացուցիչ պահանջներ վտանգավոր օբյեկտների համար
27-րդ հոդվածի 2-րդ մասով վտանգավոր օբյեկտներ շահագործող անձինք Կառավարության հաստատած կարգերով մշակում և հաստատում են անվտանգության անձնագիր՝ արտադրական վտանգավոր օբյեկտների համար, անվտանգության վկայագիր՝ վտանգավոր արդյունաբերական օբյեկտի, կամ անվտանգության հայտարարագիր՝ հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների համար, և ներկայացնում լիազոր մարմնի տարածքային ստորաբաժանում։
3-րդ մասով վտանգավոր օբյեկտի և տեղական ինքնակառավարման կամ տարածքային կառավարման մարմնի կամ Կառավարության միջև կնքվում է պայմանագիր՝ ուղղված արտակարգ իրավիճակի հետևանքների վերացման ուղղությամբ համագործակցությանը և աջակցությանը։
Ի՞նչ պահանջներ են գործում արտակարգ իրավիճակի ժամանակ
Օրենքի 28-րդ հոդվածով կազմակերպություններն արտակարգ իրավիճակներում իրականացնում են իրենց աշխատողների պաշտպանությունը, ազդարարումն ու իրազեկումը, անհատական պաշտպանության միջոցների տրամադրումը, տարահանումը և պատսպարումը, մասնակցում փրկարարական, վթարավերականգնողական և անհետաձգելի արձագանքման աշխատանքներին, ինչպես նաև տեղեկացնում լիազոր մարմնին հնարավոր սպառնալիքի մասին։
Առանձին պահանջ է սահմանված վտանգավոր օբյեկտների համար. 3-րդ կետով նրանք իրականացնում են հնարավոր վտանգավոր ազդեցության գոտում բնակվող բնակչության անհապաղ ազդարարումը և պաշտպանությունը, իսկ 4-րդ կետով միմյանց մոտ տեղակայված վտանգավոր օբյեկտները պետք է պլանավորեն տեղեկատվության փոխանակումը և բնակչության իրազեկումը, այդ թվում՝ հարևան կազմակերպությունների հետ, որոնք կարող են տուժել։
14-րդ կետով կազմակերպությունները պետք է իրականացնեն նաև իրենց կայուն գործունեության և աշխատանքների անընդհատության ու շարունակականության ապահովման աշխատանքներ։
Ի՞նչ պատասխանատվություն է նախատեսված
Օրենքի 39-րդ հոդվածի 3-րդ մասով կազմակերպությունները պարտավոր են չխոչընդոտել լիազոր մարմնի իրականացվող համալիր գնահատմանն ու ոչ պլանավորված ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև տեսչական մարմնի վերահսկողությանը։
Նույն հոդվածի 4-րդ մասով օրենքի պահանջների խախտումներն առաջացնում են պատասխանատվություն՝ համաձայն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի։
Հաճախ տրվող հարցեր
Բոլո՞ր կազմակերպությունների վրա են տարածվում այս պահանջները։
Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 35-րդ կետով կազմակերպություն են համարվում բարձր ռիսկայնության, կարևորագույն նշանակության և վտանգավոր օբյեկտ շահագործողները, ինչպես նաև ոլորտին առնչվող այլ կազմակերպությունները, որոնք օրենքով սահմանված կարգով իրականացնում են համապատասխան միջոցառումներ։
Ե՞րբ պետք է պատրաստ լինեն ենթաօրենսդրական ակտերը։
40-րդ հոդվածի 3-րդ մասով օրենքից բխող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերն ընդունվում են մինչև 2027 թվականի հունվարի 1-ը։
Ամփոփելով՝ «Աղետների ռիսկի կառավարման և բնակչության պաշտպանության մասին» ՀՕ-89-Ն օրենքի 27-րդ հոդվածով 2027 թվականի հունվարի 1-ից կազմակերպությունները պարտավոր են մշակել, լիազոր մարմնի հետ համաձայնեցնել և ներկայացնել արտակարգ իրավիճակներում գործելու պլան, իսկ բարձր ռիսկայնության օբյեկտները՝ աղետների ռիսկի կառավարման պլան, իրականացնել աղետների ռիսկի գնահատում և տարին առնվազն մեկ անգամ տեղեկություններ տրամադրել տեղական ինքնակառավարման և լիազոր մարմիններին, ստեղծել ազդարարման համակարգեր, անցկացնել աշխատողների ուսուցում և ուսումնավարժություններ, տեղադրել կողմնորոշիչ ցուցանակներ և ստեղծել արձագանքման ուժեր, իսկ օրենքի պահանջների խախտումներն առաջացնում են պատասխանատվություն Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքով, – տեղեկացնում է Iravaban.net–ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։