Սեփականության իրավունքը կարող է առաջանալ տարբեր եղանակներով։ Անձը կարող է գույք ստեղծել, գնել, ստանալ նվիրատվությամբ, ժառանգել կամ օրենքով նախատեսված այլ հիմքով ձեռք բերել դրա նկատմամբ սեփականության իրավունք։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի համաձայն՝ սեփականության իրավունքի ձեռքբերման հիմնական հիմքերը սահմանված են օրենսգրքի 172-րդ հոդվածով։ Iravaban.net-ը ստորև մանրամասն ներկայացնում է սեփականության իրավունքի ձեռքբերման հիմնական հիմքերը և նոր ստեղծված անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ծագման առանձնահատկությունները։
1. Անձը նոր գույք է ստեղծում
Եթե անձը օրենքի և այլ իրավական ակտերի պահանջների պահպանմամբ իր համար պատրաստում կամ ստեղծում է նոր գույք, ապա այդ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունք ձեռք է բերում հենց ինքը։
Օրինակ՝ անձը կարող է ստեղծել շարժական գույք կամ այլ գույք՝ պահպանելով օրենքով սահմանված պահանջները։
Միաժամանակ, գույքի օգտագործման արդյունքում ստացված պտուղների, արտադրանքի և եկամուտների նկատմամբ սեփականության իրավունքը ձեռք է բերվում Քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված հատուկ կանոններով։
2. Գույքը ձեռք է բերվում գործարքի միջոցով
Սեփականատեր ունեցող գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը կարող է անցնել մեկ այլ անձի՝
- առուվաճառքի,
- փոխանակության,
- նվիրատվության,
- կամ գույքի օտարման այլ գործարքի հիման վրա։
Այսինքն՝ գույքի սեփականատերը կարող է փոխվել համապատասխան իրավական գործարքի արդյունքում։
3. Գույքը փոխանցվում է ժառանգությամբ
Քաղաքացու մահվան դեպքում նրան պատկանող գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը կարող է անցնել այլ անձանց։
Դա կատարվում է՝
- կտակի համաձայն, կամ
- օրենքով սահմանված ժառանգության կարգով։
Այսպիսով, ժառանգության դեպքում գույքի նկատմամբ իրավունքը փոխանցվում է ժառանգներին՝ օրենքով նախատեսված ընթացակարգով։
4. Սեփականության իրավունքը կարող է փոխանցվել իրավաբանական անձի վերակազմակերպման դեպքում
Եթե իրավաբանական անձը վերակազմակերպվում է, նրա գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը կարող է անցնել իրավահաջորդ իրավաբանական անձին կամ իրավաբանական անձանց։
Այս դեպքում գույքային իրավունքների փոխանցումը կապված է իրավաբանական անձի վերակազմակերպման իրավական գործընթացի հետ։
5. Որոշ դեպքերում սեփականության իրավունք կարելի է ձեռք բերել նաև սեփականատեր չունեցող գույքի նկատմամբ
Օրենքով նախատեսված դեպքերում անձը կարող է սեփականության իրավունք ձեռք բերել՝
- սեփականատեր չունեցող գույքի,
- այն գույքի նկատմամբ, որի սեփականատերն անհայտ է,
- գույքի նկատմամբ, որից սեփականատերը հրաժարվել է,
- կամ այն գույքի նկատմամբ, որի սեփականության իրավունքը սեփականատերը կորցրել է օրենքով նախատեսված այլ հիմքով։
Սակայն կարևոր է, որ նման գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը չի առաջանում ինքնաբերաբար․ անհրաժեշտ է պահպանել Քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված համապատասխան կարգը։
6. Կոոպերատիվի անդամը կարող է սեփականության իրավունք ձեռք բերել իր կողմից ամբողջությամբ վճարված գույքի նկատմամբ
Բնակարանային, ամառանոցային, ավտոտնակային կամ այլ կոոպերատիվի անդամը, ինչպես նաև փայակուտակման իրավունք ունեցող այլ անձը, եթե ամբողջությամբ մուծել է իր փայավճարը կոոպերատիվի կողմից իրեն տրամադրված բնակարանի, ամառանոցի, ավտոտնակի կամ այլ շինության համար, ձեռք է բերում այդ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունք։
Նոր ստեղծված անշարժ գույքի դեպքում կա կարևոր առանձնահատկություն
Օրենսգրքի 173-րդ հոդվածը հատուկ կարգավորում է նոր ստեղծված անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ծագումը։
Այն առաջանում է անշարժ գույքի պետական գրանցման պահից։
Այսինքն՝ նոր ստեղծված անշարժ գույքի դեպքում միայն այն փաստը, որ գույքը կառուցվել կամ ստեղծվել է, բավարար չէ սեփականության իրավունքի ծագման համար։ Անհրաժեշտ է նաև դրա պետական գրանցումը։
Սեփականության իրավունքը կարող է ձեռք բերվել՝
✔ նոր գույք ստեղծելու,
✔ առուվաճառքի կամ այլ գործարքի,
✔ ժառանգության,
✔ իրավաբանական անձի վերակազմակերպման,
✔ օրենքով նախատեսված հատուկ դեպքերի,
✔ ինչպես նաև կոոպերատիվի անդամի կողմից փայավճարի ամբողջական վճարման արդյունքում։
Իսկ նոր ստեղծված անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը ծագում է դրա պետական գրանցման պահից։