Հայաստանում նախատեսվում է ստեղծել արհեստական բանականության և բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների ոլորտում մասնագիտացված տվյալների մշակման խոշոր կենտրոն։ Ծրագիրն իրականացվելու է Կոտայքի մարզում, իսկ ներդրումային ծրագրի շրջանակում ներմուծվող ապրանքների ընդհանուր արժեքը կկազմի շուրջ 30.4 մլրդ դրամ։
Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է ՀՀ կառավարության 2026 թվականի ապրիլի 30-ի N 577-Ա որոշման մեջ փոփոխություն կատարելու մասին ներկայացված նախագիծը, որով առաջարկվում է ընդլայնել «ՖԱՅՐԲԸՐԴ ԷՅԱՅ» փակ բաժնետիրական ընկերության համար սահմանված մաքսային արտոնության շրջանակը։
Ի՞նչ ծրագիր է իրականացվելու Հայաստանում
«ՖԱՅՐԲԸՐԴ ԷՅԱՅ» ՓԲԸ-ն Հայաստանում նախատեսում է հիմնել տարածաշրջանի ամենահզոր սուպերհամակարգչային և տվյալների մշակման կենտրոններից մեկը։
Կենտրոնը մասնագիտանալու է՝
- արհեստական բանականության լուծումների,
- բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների,
- տվյալների մշակման,
- սերվերային տիրույթի տրամադրման,
- ամպային ենթակառուցվածքների սպասարկման ոլորտներում։
Ընկերությունը հիմնադրվել է 2025 թվականին, իսկ ներդրումային ծրագիրն իրականացվելու է Կոտայքի մարզում։
Այսինքն՝ նախատեսվում է ստեղծել ոչ թե պարզապես տվյալների պահպանման սերվերային ենթակառուցվածք, այլ բարձր տեխնոլոգիական կենտրոն, որը կարող է օգտագործվել մեծածավալ հաշվարկների, արհեստական բանականության և ամպային ծառայությունների համար։
Ինչո՞ւ է կրկին փոփոխվում մաքսատուրքից ազատման ցանկը
2026 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ ընկերության ներկայացրած հայտը արդեն իսկ բավարարվել էր։
Այդ որոշմամբ գերակա ոլորտում իրականացվող ներդրումային ծրագրի շրջանակում ներմուծվող տեխնոլոգիական սարքավորումները, դրանց բաղկացուցիչ և համալրող մասերը, հումքն ու նյութերը ազատվել էին ներմուծման մաքսատուրքից։
Սակայն ներդրումային ծրագրի իրականացման ընթացքում պարզվել է, որ նախկինում հաստատված ցանկում ներառված չեն բոլոր այն ապրանքները, որոնք անհրաժեշտ են ծրագրի անխափան իրականացման համար։
Այդ պատճառով առաջարկվում է ցանկը լրացնել նոր ապրանքատեսակներով՝ շուրջ 3.5 մլրդ դրամ ընդհանուր արժեքով։
Բացի այդ, արդեն հաստատված ցանկում հայտնաբերվել են քանակների և արժեքների հետ կապված վրիպակներ։
Քանի որ փոփոխությունները բազմաթիվ են, առաջարկվում է հավելվածը ամբողջությամբ շարադրել նոր խմբագրությամբ։
Որքա՞ն է լինելու մաքսատուրքի արտոնության չափը
Նախագծով փոփոխությունից հետո ներմուծվող ապրանքների ընդհանուր արժեքը կկազմի 30.4 մլրդ դրամ։
Դրանց ներմուծման մաքսատուրքից ազատման արտոնության չափը գնահատվում է շուրջ 2.9 մլրդ դրամ։
Այսինքն՝ պետությունը ներդրումային ծրագրի շրջանակում ընկերությանը տրամադրում է մաքսային արտոնություն, որի արդյունքում ներմուծվող տեխնոլոգիական սարքավորումների և այլ ապրանքների համար ընկերությունը չի վճարի մոտ 2.9 մլրդ դրամի մաքսատուրք։
Ի՞նչ է ստանալու պետությունը
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ մաքսային արտոնության տրամադրումը պետք է խթանի նոր ներդրումային ծրագրերի իրականացումը և բարձր տեխնոլոգիական ոլորտի զարգացումը։
Կառավարության ակնկալվող արդյունքների թվում են՝
- նոր ներդրումների ներգրավումը,
- բարձր տեխնոլոգիական ոլորտում նոր աշխատատեղերի ստեղծումը,
- տեղական արտադրության խթանումը,
- արտահանման հնարավորությունների ընդլայնումը,
- արհեստական բանականության և բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների ոլորտների զարգացումը։
Սակայն այստեղ բնական հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք 2.9 մլրդ դրամի մաքսային արտոնությունը համարժեք արդյունք կստեղծի տնտեսության և տեխնոլոգիական ոլորտի համար։
Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ արտոնության առկայությունը պետք է լուրջ խթան հանդիսանա նոր ներդրումային ծրագրերի իրականացման և բարձր տեխնոլոգիական ոլորտում նոր աշխատատեղերի ստեղծման համար։
Ինչո՞ւ է ծրագիրը կարևոր արհեստական բանականության զարգացման տեսանկյունից
Արհեստական բանականության համակարգերի և բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների համար անհրաժեշտ են մեծ հզորությամբ հաշվողական ռեսուրսներ։
Այդպիսի ենթակառուցվածքները հնարավորություն են տալիս մշակել մեծածավալ տվյալներ, գործարկել բարդ հաշվարկային համակարգեր և ապահովել արհեստական բանականության լուծումների համար անհրաժեշտ տեխնիկական հզորություններ։
Այս համատեքստում Հայաստանում նման կենտրոնի ստեղծումը կարող է նշանակել, որ երկիրը փորձում է ոչ միայն օգտագործել արտերկրում ստեղծված տեխնոլոգիական լուծումները, այլ նաև զարգացնել դրանց համար անհրաժեշտ հաշվարկային ենթակառուցվածքները։
Կպահանջվի՞ պետական բյուջեից լրացուցիչ գումար
Նախագծի ընդունման կապակցությամբ պետական բյուջեի ծախսերի կամ եկամուտների ավելացում կամ նվազում չի նախատեսվում։
Միաժամանակ, պետության համար ֆինանսական ազդեցությունն արտահայտվում է ներմուծման մաքսատուրքի չգանձմամբ, որը գնահատվում է շուրջ 2.9 մլրդ դրամ։
Ի՞նչ է առաջարկվում
Նախագծով առաջարկվում է փոփոխել ՀՀ կառավարության 2026 թվականի ապրիլի 30-ի N 577-Ա որոշման հավելվածը՝ այն շարադրելով նոր խմբագրությամբ։
Արդյունքում «ՖԱՅՐԲԸՐԴ ԷՅԱՅ» ՓԲԸ-ի ներդրումային ծրագրի շրջանակում ներմուծվող տեխնոլոգիական սարքավորումների, դրանց բաղկացուցիչ և համալրող մասերի, հումքի ու նյութերի ցանկը կթարմացվի և կընդլայնվի։
Այսպիսով, նախագիծը միաժամանակ երկու խնդիր է լուծում՝
- լրացնում է ներդրումային ծրագրի իրականացման համար անհրաժեշտ նոր ապրանքների ցանկը,
- ուղղում է նախկինում հաստատված ցանկում առկա քանակական և արժեքային վրիպակները։
Նախագծի ընդունման դեպքում ընկերության ներմուծվող ապրանքների ընդհանուր արժեքը կկազմի շուրջ 30.4 մլրդ դրամ, իսկ դրանց մաքսատուրքից ազատման արտոնության չափը՝ մոտ 2.9 մլրդ դրամ։
Ծրագիրն իրականացվելու է Կոտայքի մարզում և ուղղված է Հայաստանում արհեստական բանականության, բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների և տվյալների մշակման ենթակառուցվածքների զարգացմանը։