Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, ՀՀ կառավարության 2026 թվականի հուլիսի 9-ի նիստում հաստատվել է նախագիծ, որով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել «Հայաստանի Հանրապետության 2026 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքում և ՀՀ կառավարության 2025 թվականի դեկտեմբերի 25-ի N 1910-Ն որոշման մեջ՝ Մարդու իրավունքների պաշտպանի՝ որպես կանխարգելման ազգային մեխանիզմի գործունեության շարունակական բարելավումն ապահովելու նպատակով։ Նախագիծը մշակվել է ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի կողմից:
Ի՞նչ է առաջարկվում
Կառավարությունն առաջարկում է փոփոխություններ կատարել 2026 թվականի պետական բյուջեում՝ ապահովելու Մարդու իրավունքների պաշտպանի՝ որպես Խոշտանգումների կանխարգելման ազգային մեխանիզմի գործունեության հետագա զարգացումը։
Ի՞նչ է Խոշտանգումների կանխարգելման ազգային մեխանիզմը
Դա Մարդու իրավունքների պաշտպանի հատուկ գործառույթն է, որով նա մշտադիտարկում է ազատությունից զրկման վայրերը՝ կանխելու խոշտանգումները և վատ վերաբերմունքը։
Որտե՞ղ է ՄԻՊ-ը կարող այցելել
Պաշտպանն իրավունք ունի պարբերաբար և անհրաժեշտության դեպքում այցելել.
- քրեակատարողական հիմնարկներ,
- ձերբակալվածների պահման վայրեր,
- հոգեբուժական կազմակերպություններ,
- կայազորային կարգապահական մեկուսարաններ,
- ազատությունից զրկված անձանց տեղափոխող տրանսպորտային միջոցներ և այլ փակ հաստատություններ։
Ի՞նչ դրամաշնորհ է ստացել Հայաստանը
Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը ՄԱԿ-ի OPCAT Special Fund-ից ստացել է 20 026 ԱՄՆ դոլարի դրամաշնորհ, որը կիրականացվի 2026 թվականին։
Ի՞նչ նպատակ ունի ծրագիրը
Ծրագրով նախատեսվում է.
- ամրապնդել Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի կարողությունները,
- վերապատրաստել ՄԻՊ-ի աշխատակիցներին և պետական մարմինների ներկայացուցիչներին,
- բարելավել ազատազրկման վայրերի մշտադիտարկման մեթոդաբանությունը,
- բարձրացնել հանրության իրազեկվածությունը ՄԻՊ-ի մանդատի վերաբերյալ,
- մշակել Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի ստանդարտ գործառնական ընթացակարգեր։
Ի՞նչ արդյունք է ակնկալվում
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ ծրագիրը կնպաստի.
- խոշտանգումների կանխարգելման համակարգի ուժեղացմանը,
- մարդու իրավունքների պաշտպանության ավելի թափանցիկ և հաշվետու համակարգի ձևավորմանը,
- միջազգային չափանիշների առավել արդյունավետ կիրառմանը,
- ՄԱԿ-ի համապատասխան հանձնարարականների կատարմանը Հայաստանում։
- Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի, մասնավորապես Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի ներկայացուցիչների և փորձագետների կարողությունների ամրապնդում,
- Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի մանդատի և դերի, ինչպես նաև ոլորտի առկա խնդիրների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացում,
- Ազատազրկման վայրերի ներկայացուցիչների գիտելիքների և կարողությունների ընդլայնում՝ ՄԱԿ-ի խոշտանգումների դեմ կոնվենցիայի, ԵԽ Խոշտանգումների կանխարգելման կոմիտեի և միջազգային համապատասխան այլ չափանիշների վերաբերյալ,
- Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի տեխնիկական վերազինում,
- Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի թափանցիկության և հաշվետվողականության բարձրացում։
Ի՞նչ խնդիրներ են արձանագրվել
Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ վերապատրաստել ՄԻՊ-ի աշխատակիցներին։
2025 թվականին Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի ստորաբաժանումում համալրվել են նոր աշխատակիցներ և փորձագետներ, որոնք կարիք ունեն մասնագիտական վերապատրաստման՝ միջազգային և ազգային չափանիշներին համապատասխան աշխատելու համար։
Ինչո՞ւ է շեշտվում քրեակատարողական հիմնարկների թեման։
Նախագծում նշվում է, որ 2025 թվականին քրեակատարողական հիմնարկներում էականորեն աճել են մահվան, ինքնասպանության և ինքնավնասման դեպքերը, ինչի պատճառով անհրաժեշտ է ներդնել կանխարգելման ավելի արդյունավետ գործիքներ և իրականացնել մասնագիտացված վերապատրաստումներ։
Ի՞նչ նոր գիտելիքներ պետք է ստանան մասնագետները։
Նախատեսվում է զարգացնել նրանց հմտությունները՝ ազատազրկման վայրերի, հոգեբուժական հաստատությունների, սոցիալական խնամքի կենտրոնների, դատարանների խցերի և ազատությունից զրկված անձանց տեղափոխման պայմանների մոնիթորինգի ոլորտում։
Ի՞նչ է փոխվելու տեխնիկական առումով։
Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի աշխատանքը նախատեսվում է թվայնացնել։ Այդ նպատակով ձեռք կբերվեն դյուրակիր համակարգիչներ և պլանշետներ, որոնք կօգտագործվեն մշտադիտարկումների ընթացքում տվյալների հավաքագրման և վերլուծության համար։
Ինչո՞ւ է մշակվում հաղորդակցման ռազմավարություն։
Այն նպատակ ունի բարձրացնել Մարդու իրավունքների պաշտպանի՝ որպես Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի գործունեության թափանցիկությունը, հանրային իրազեկվածությունը և համագործակցությունը քաղաքացիական հասարակության հետ։
Ի՞նչ այլ քայլեր են նախատեսվում։
Կշարունակվեն քննարկումները, հանրային միջոցառումները և համագործակցությունը քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ՝ խոշտանգումների և վատ վերաբերմունքի կանխարգելման ոլորտում։
Տվյալ բնագավառում իրականացվող քաղաքականությունը
Նախագիծը չի նախատեսում տվյալ բնագավառում իրականացվող գործող քաղաքականության փոփոխություն:
Ովքե՞ր են նախագծի շահառուները
- Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմ, փորձագետներ, ներառյալ Կանխարգելման ազգային մեխանիզմ և վերջինիս փորձագետներ
- Պետական պաշտոնատար անձինք,
- Հասարակական կազմակերպություններ
- Ազատությունից զրկված անձինք
- Ազատությունից զրկման վայրերի ներկայացուցիչներ (քրեակատարողական հիմնարկներ, հոգեբուժական հաստատություններ, ձերբակալվածների պահման վայրեր և այլն)։
Ի՞նչ փոփոխություններ են առաջարկվում
Նախագծով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել 2026 թվականի պետական բյուջեի մասին օրենքում և դրա կատարումն ապահովող կառավարության որոշման մի շարք հավելվածներում՝ Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի կողմից իրականացվելիք ծրագրի ֆինանսավորումն ապահովելու նպատակով։
Ի՞նչ առանձնահատկություն ունի ֆինանսավորումը
Նախագծում ընդգծվում է, որ ծրագրի ֆինանսավորումը կատարվում է արտաքին պաշտոնական դրամաշնորհի հաշվին։ Դա նշանակում է, որ ծրագրի իրականացման ընթացքում, եթե առաջանան չօգտագործված միջոցներ (տնտեսումներ), դրանք ամբողջությամբ կվերադարձվեն դրամաշնորհ տրամադրած ֆինանսավորող կողմին և չեն օգտագործվի այլ նպատակներով։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր
Այս դրույթը նշանակում է, որ դրամաշնորհային միջոցները կարող են ծախսվել միայն ծրագրով նախատեսված գործողությունների իրականացման համար, իսկ դրանց խնայողությունները չեն կարող ուղղվել պետական այլ ծախսերի։
Նախագիծը համապատասխանում է ՀՀ կառավարության 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի «ՀՀ կառավարության 2021–2026 թվականների ծրագիր» N 1363-Ա որոշման հավելվածի 5.2 կետով սահմանված «Մարդու իրավունքների պաշտպանություն» ռազմավարության պահանջներին։ Մասնավորապես՝ Կառավարությունը վճռականորեն շարունակելու է իր քաղաքականությունը՝ ուղղված խոշտանգման, անմարդկային ու արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կանխարգելմանն ու հետապնդմանը։
Նախագիծը համապատասխանում է ՀՀ կառավարության 2021–2026 թվականների ծրագրի այն առաջնահերթություններին, որոնք վերաբերում են մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգի կատարելագործմանը, պետական ինստիտուտների կարողությունների զարգացմանը, միջազգային չափանիշների ներդրմանը և հանրային կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։
Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի, մասնավորապես Կանխարգելման ազգային մեխանիզմի ներկայացուցիչների և փորձագետների, ինչպես նաև պետական մարմինների ներկայացուցիչների կարողությունների ամրապնդումը կնպաստի խոշտանգումների և վատ վերաբերմունքի կանխարգելման ազգային համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը, ազատությունից զրկման վայրերի մշտադիտարկման որակի բարելավմանը, ինչպես նաև Հայաստանի կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների, այդ թվում՝ Խոշտանգումների դեմ ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրության (OPCAT) պահանջների առավել արդյունավետ իրականացմանը։
Մանրամասները՝ այստեղ։