Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական e-draft.am կայքում հանրային քննարկման է ներկայացվել «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու մասին» օրենքի և հարակից օրենքների նախագծերի փաթեթը։ Փաթեթը մշակել է Արդարադատության նախարարությունը, իսկ հանրային քննարկումը կտևի մինչև 2026 թվականի հուլիսի 22-ը։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, փաթեթով առաջարկվում է փոփոխություններ և լրացումներ կատարել Քրեական օրենսգրքում, «Պրոբացիայի մասին» օրենքում և Քրեակատարողական օրենսգրքում։ Փոփոխությունները վերաբերում են հիվանդության հիմքով պատժից ազատելու և պատժի նշանակումը հետաձգելու ինստիտուտներին, ինչպես նաև կոռուպցիոն գործերով դատական ակտերի կատարման փուլում ծագող հարցերի ընդդատությանը։
Ինչու՞ է առաջացել փոփոխությունների անհրաժեշտությունը
Քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածը կարգավորում է այն դեպքերը, երբ հանցանք կատարած անձի մոտ ի հայտ է եկել հոգեկան առողջության խնդիր կամ այլ ծանր հիվանդություն, որն անհնարին է դարձնում պատիժ նշանակելը կամ կատարելը։ Գործող կարգավորմամբ նման դեպքերում պատժի նշանակումը հետաձգելու կամ պատժից ազատելու հարցը լուծվում է դատահոգեբուժական կամ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հիման վրա։
Սակայն Վճռաբեկ դատարանը Սերգեյ Գրիգորյանի վերաբերյալ 2025 թվականի օգոստոսի 5-ի թիվ ԵԴ1/0288/13/23 որոշմամբ արձանագրել է, որ դատական ակտի կատարման փուլը դուրս է քրեական վարույթի շրջանակից, ուստի այդ փուլում փորձաքննություն նշանակելու քրեադատավարական կանոնները կիրառելի չեն։ Ըստ Վճռաբեկ դատարանի՝ հիվանդության հետևանքով պատժից ազատելու կարգի նկատմամբ կիրառելի են քրեակատարողական օրենսդրությամբ սահմանված՝ միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովի եզրակացությունը ստանալու վերաբերյալ կարգավորումները։
Հենց այս իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ էլ առաջարկվում է Քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածում «դատահոգեբուժական փորձաքննության» բառերը փոխարինել «հոգեբուժական հանձնաժողովի», իսկ «դատաբժշկական փորձաքննության» բառերը՝ «բժշկական հանձնաժողովի եզրակացության» բառերով։
Հսկողություն և 6 ամիսը մեկ ներկայանալու պարտականություն
Նախագծի կարևոր նորամուծություններից է Քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածը 5.1-ին մասով լրացնելը։ Դրանով սահմանվում է, որ պատժից ազատելու կամ պատժի նշանակումը հետաձգելու մասին որոշում կայացվելու դեպքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված՝ 6 ամիսը մեկ պարբերականությամբ բժշկական կամ հոգեբուժական հանձնաժողովին ներկայանալու պարտականությունը։
Հիմնավորման համաձայն՝ թեև գործող օրենսգիրքն արդեն նախատեսում է, որ անձի առողջական վիճակի փոփոխության հարցը հանձնաժողովը քննության է առնում վեց ամիսը մեկ, գործնականում հստակ չէ, թե ինչպես պետք է կատարվի այդ պահանջը, արդյոք ներկայանալը դատապարտյալի պարտականությունն է, որ մարմինը պետք է վերահսկի նման անձանց վարքագիծը, և ինչ արձագանք պետք է լինի, երբ անձը չի ներկայանում քննության։
Ի՞նչ է փոխվում «Պրոբացիայի մասին» օրենքում
«Պրոբացիայի մասին» օրենքում առաջարկվող փոփոխություններով հստակեցվում է, որ Պրոբացիայի ծառայությունը վերահսկողություն է իրականացնում ոչ միայն հիվանդության հիմքով պատժի նշանակումը հետաձգված, այլ նաև նույն հիմքով պատժից ազատված անձանց նկատմամբ։
Նախագծով, մասնավորապես, նախատեսվում է՝
- դատական ակտն ստանալուց հետո պրոբացիայի ծառայողը երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում պարզում է շահառուի գտնվելու վայրը, կապ է հաստատում նրա հետ և կազմում անձնական գործ,
- հիվանդության հետևանքով պատժից ազատելու կամ պատժի նշանակումը հետաձգելու մասին դատական ակտն ստանալուց ոչ ուշ, քան եռօրյա ժամկետում ծառայողը շահառուին հաշվառման վերցնելու մասին տեղեկացնում է նրա բնակության վայրը սպասարկող բժշկական հաստատությանը,
- բժշկական հաստատությունը շահառուի առողջական վիճակի կայունացման կամ բարելավման դեպքում ոչ ուշ, քան երկօրյա ժամկետում տեղեկացնում է պրոբացիայի ծառայողին,
- համապատասխան բժշկական կամ հոգեբուժական եզրակացությունն ստանալուց հետո ծառայողը հինգ օրվա ընթացքում դատարան է ներկայացնում պատժի նշանակման հետաձգումը վերացնելու և պատիժ նշանակելու կամ պատժից ազատումը վերացնելու և պատիժը կատարելու մասին միջնորդություն,
- եթե շահառուն խախտում է 6 ամիսը մեկ հանձնաժողովին ներկայանալու պարտականությունը, բժշկական հաստատությունը պարտավոր է ոչ ուշ, քան երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում այդ մասին հայտնել Պրոբացիայի ծառայությանը, որը միջոցներ է ձեռնարկում պարտականության կատարումն ապահովելու ուղղությամբ։
Կոռուպցիոն գործերով հարցերը՝ Հակակոռուպցիոն դատարանին
Փաթեթի մյուս ուղղությունը վերաբերում է Քրեակատարողական օրենսգրքի 121-րդ և 155-րդ հոդվածներին, որոնք սահմանում են պատիժ կատարող մարմինների պաշտոնատար անձանց գործողությունների բողոքարկման և դատական ակտերի կատարման հետ կապված հարցերի ընդդատությունը։
Վճռաբեկ դատարանն Առուշ Առուշանյանի վերաբերյալ 2026 թվականի ապրիլի 8-ի թիվ ՍԴ3/0015/13/24 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել, որ կոռուպցիոն հանցանքների վերաբերյալ վարույթներով կայացված դատական ակտերի կատարման հետ կապված հարցերը պետք է լուծի մասնագիտացված՝ Հակակոռուպցիոն դատարանը։ Այս դիրքորոշման հաշվառմամբ առաջարկվում է նշված հոդվածներում կատարել լրացումներ՝ ընդդատության շրջանակում ներառելով նաև Հակակոռուպցիոն դատարանը։
Նոր ընթացակարգ՝ պատժից ազատումը կամ հետաձգումը վերացնելու համար
Քրեակատարողական օրենսգիրքն առաջարկվում է լրացնել նոր՝ 161.1-ին հոդվածով, որը սահմանում է հիվանդության հիմքով պատժից ազատումը կամ պատժի նշանակման հետաձգումը վերացնելու դատական ընթացակարգը։
Ըստ նախագծի՝ դատարանը հարցը քննում է վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդության հիման վրա՝ դատական վարույթ հարուցելու պահից 10 օրվա ընթացքում։ Միջնորդության հետ միաժամանակ ներկայացվում են բժշկական կամ հոգեբուժական հանձնաժողովի եզրակացությունը և դատապարտյալի անձնական գործը։
Հարցի քննությանը պարտադիր մասնակցում են դատախազը, դատապարտյալը (նրա օրինական ներկայացուցիչը և փաստաբանը, եթե այդպիսիք ունի), վերահսկողություն իրականացնող մարմնի և հանձնաժողովի ներկայացուցիչները։ Քննությանը կարող է մասնակցել նաև տուժողը, սակայն պատշաճ ծանուցված տուժողի չներկայանալն արգելք չէ հարցի քննության համար։
Քննության արդյունքում դատարանը կարող է որոշում կայացնել պատժի նշանակման հետաձգումը վերացնելու և պատիժ նշանակելու, պատժից ազատումը վերացնելու և կիրառված պատիժը կատարելու կամ միջնորդությունը մերժելու մասին։
Հաճախ տրվող հարցեր
– Ո՞վ է վերահսկելու հիվանդության հիմքով պատժից ազատված անձանց։
– Նախագծի համաձայն՝ վերահսկողությունն իրականացնելու է Պրոբացիայի ծառայությունը, իսկ զինծառայողի դեպքում՝ նրա զորամասի հրամանատարությունը։
– Պարտավո՞ր է անձը ներկայանալ հանձնաժողովի քննությանը։
– Այո։ Առաջարկվող 5.1-ին մասի համաձայն՝ անձը պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված՝ 6 ամիսը մեկ պարբերականությամբ բժշկական կամ հոգեբուժական հանձնաժողովին ներկայանալու պարտականությունը։
– Ի՞նչ է լինում, եթե անձն ապաքինվում է։
– Բժշկական կամ հոգեբուժական եզրակացությունն ստանալուց հետո պրոբացիայի ծառայողը հինգ օրվա ընթացքում դատարան է ներկայացնում միջնորդություն, և դատարանը լուծում է պատիժ նշանակելու կամ նշանակված պատիժը կատարելու հարցը։
– Ինչու՞ է փորձաքննությունը փոխարինվում հանձնաժողովի եզրակացությամբ։
– Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշման համաձայն՝ դատական ակտի կատարման փուլը դուրս է քրեական վարույթի շրջանակից, ուստի այդ փուլում կիրառելի են ոչ թե փորձաքննություն նշանակելու քրեադատավարական կանոնները, այլ միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովի եզրակացության վերաբերյալ քրեակատարողական կարգավորումները։
– Մինչև ե՞րբ կարելի է առաջարկներ ներկայացնել։
– Նախագծերի հանրային քննարկումը e-draft.am հարթակում կտևի մինչև 2026 թվականի հուլիսի 22-ը. առաջարկները կարող են ներկայացվել հարթակի միջոցով կամ էլեկտրոնային փոստով։
Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ նախագծերի ընդունմամբ Քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածը կհամապատասխանեցվի Քրեակատարողական և Քրեական դատավարության օրենսգրքերի կարգավորման առարկաների տարանջատման տրամաբանությանը, կհստակեցվեն հիվանդության հիմքով պատժից ազատված անձանց նկատմամբ վերահսկողության կանոնները, իսկ կոռուպցիոն գործերով դատական ակտերի կատարման փուլում ծագող հարցերն ընդդատյա կդառնան Հակակոռուպցիոն դատարանին, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն:
