Շատերը վստահ են, որ կտակում գրվածը վերջնական է, և եթե կտակարարն իր ամբողջ գույքը թողել է մեկ անձի, մյուսներն այլևս ոչինչ չեն ստանա: Իրականում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը սահմանում է ժառանգության պարտադիր բաժնի ինստիտուտը (հոդված 1194), որը կտակի ազատության միակ սահմանափակումն է: Ստորև Iravaban.net-ը ներկայացնում է հիմնական դրույթները՝ պարզ և հասկանալի լեզվով։
Ի՞նչ է պարտադիր բաժինը
Պարտադիր բաժինը ժառանգի իրավունքն է՝ անկախ կտակի բովանդակությունից, ժառանգելու այն բաժնի առնվազն կեսը, որը նրան կհասներ ըստ օրենքի ժառանգելու դեպքում:
Այլ կերպ ասած՝ եթե կտակ չլիներ, և ժառանգին ըստ օրենքի կհասներ, օրինակ, գույքի կեսը, ապա նույնիսկ ամենախիստ կտակի դեպքում նա իրավունք ունի ստանալու առնվազն գույքի մեկ քառորդը:
Ո՞վքեր ունեն պարտադիր բաժնի իրավունք
Օրենքը սպառիչ թվարկում է այն անձանց, ովքեր ժառանգության բացման ժամանակ ունեն պարտադիր բաժնի իրավունք: Դրանք են՝
– ժառանգատուի անչափահաս երեխաները,
– ժառանգատուի երեխաները, ամուսինը և ծնողները, եթե նրանք օրենքով սահմանված կարգով հաշմանդամություն ունեն, ճանաչված են անգործունակ կամ դարձել են 60 տարեկան:
Ուշադրություն դարձրեք՝ ցանկը փակ է: Չափահաս, աշխատունակ և 60 տարին չլրացած երեխան, ամուսինը կամ ծնողը պարտադիր բաժնի իրավունք չունեն. նրանց կտակարարը կարող է ժառանգությունից զրկել ամբողջությամբ:
Կարո՞ղ է կտակարարը զրկել պարտադիր բաժնի իրավունք ունեցող անձին
Ընդհանուր կանոնով կտակարարն իրավունք ունի առանց պատճառների բացատրության ժառանգությունից զրկել ըստ օրենքի ժառանգներից մեկին, մի քանիսին կամ բոլորին: Սակայն, եթե կտակարարը ժառանգությունից զրկել է այն անձին, որը ժառանգության բացման օրը պարտադիր բաժնի իրավունք ունի, ապա կտակը համապատասխան մասով համարվում է անվավեր:
Այսինքն՝ կտակի մնացած մասը շարունակում է գործել, բայց պարտադիր բաժնի իրավունք ունեցող ժառանգը միևնույն է ստանալու է իր օրինական բաժնի առնվազն կեսը:
Ինչպե՞ս է հաշվարկվում պարտադիր բաժինը
Պարտադիր բաժնի չափը որոշելիս հաշվի է առնվում այն ամենը, ինչ նման բաժնի իրավունք ունեցող ժառանգը որևէ հիմքով ստանում է ժառանգությունից, ներառյալ նրա օգտին սահմանված կտակային հանձնարարության արժեքը:
Օրինակ՝ եթե կտակով ժառանգին թողնված է որոշակի գույք, կամ նրա օգտին սահմանված է կտակային հանձնարարություն (ասենք՝ բնակարանից օգտվելու իրավունք), այդ ամենի արժեքը հաշվանցվում է պարտադիր բաժնի դիմաց:
Նոտարը պարտավոր է զգուշացնել
Օրենքն այս հարցում պաշտպանում է նաև հենց կտակարարին անակնկալներից. նոտարը, կտակը վավերացնելիս, պարտավոր է կտակարարին պարզաբանել ժառանգության պարտադիր բաժնի իրավունքը: Նույն պարտականությունը գործում է նաև փակ կտակի դեպքում, երբ նոտարը կտակի բովանդակությանը չի ծանոթանում:
Հաճախ տրվող հարցեր
Հայրս ամբողջ գույքը կտակել է եղբորս: Ես 62 տարեկան եմ: Ես ոչի՞նչ չեմ ստանա:
Կստանաք: Քանի որ Դուք ժառանգատուի 60 տարեկան դարձած երեխան եք, ունեք պարտադիր բաժնի իրավունք՝ անկախ կտակի բովանդակությունից: Դուք իրավունք ունեք ստանալու այն բաժնի առնվազն կեսը, որը Ձեզ կհասներ, եթե կտակ ընդհանրապես չլիներ:
Կտակում ուղղակի գրված է, որ ինձ զրկում են ժառանգությունից: Դա վերջնակա՞ն է:
Եթե ժառանգության բացման օրը Դուք ունեք պարտադիր բաժնի իրավունք (օրինակ՝ անչափահաս եք, հաշմանդամություն ունեք կամ 60 տարեկան եք դարձել), ապա կտակն այդ մասով համարվում է անվավեր, և Դուք ստանում եք Ձեր պարտադիր բաժինը: Եթե պարտադիր բաժնի իրավունք չունեք, ապա այո՝ կտակարարն իրավունք ուներ Ձեզ զրկել ժառանգությունից՝ առանց պատճառները բացատրելու:
Ես չափահաս, առողջ որդի եմ: Կարո՞ղ եմ պահանջել պարտադիր բաժին:
Ոչ: Չափահաս երեխաները պարտադիր բաժնի իրավունք ունեն միայն այն դեպքում, եթե օրենքով սահմանված կարգով հաշմանդամություն ունեն, ճանաչված են անգործունակ կամ դարձել են 60 տարեկան:
Պարտադիր բաժին ստացող ժառանգի վրա կարո՞ղ է դրվել կտակային հանձնարարություն:
Այո, սակայն օրենքը սահմանափակում է նման ժառանգի պարտականությունը: Եթե ժառանգը, ում վրա դրվել է կտակային հանձնարարության կատարումը, ունի պարտադիր բաժնի իրավունք, ապա նա այդ հանձնարարությունը կատարում է միայն իր պարտադիր բաժնի չափը գերազանցող՝ իրեն անցած ժառանգության արժեքի սահմաններում: Այսինքն՝ պարտադիր բաժինն անձեռնմխելի է մնում, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Կտակի, ժառանգության ընդունման կամ պարտադիր բաժնի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ զանգահարելով +374 99 970704 հեռախոսահամարին կամ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։
