Նիկոլ Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հաղթանակը հունիսի 7-ին Հայաստանում կայացած խորհրդարանական ընտրություններում կոշտ արձագանք է առաջացրել Մոսկվայում: «Ցարգրադ»-ի հիմնադիր Կոնստանտին Մալոֆեևը պնդում է տնտեսական հարաբերությունների լիակատար խզման վրա. «Չեղարկել Ռուսաստանի քաղաքացիությունը բոլոր երկքաղաքացիների համար: Հավաքել 100 միլիոն դոլարի պարտքը, կրճատել բոլոր ներդրումային նախագծերը և չեղարկել Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում գործող բոլոր արտոնությունները», գրում է runews24.ru–ն:
Բայց ի՞նչ է թաքնված այդ վերջնագրի հետևում, և ի՞նչ է իրականում ռիսկի դիմում Ռուսաստանը:
Ռուսական ներդրումները Հայաստանում չափվում են միլիարդներով: Եվրասիական տնտեսական միության բանկի տվյալներով Հայաստանում կուտակային ներդրումները հասնում են 4.9 միլիարդ դոլարի, որից 86%-ը ռուսական ծագում ունեն, մայիսի 29-ին ընդգծել է նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հավելելով, որ իրական մասնաբաժինն ավելի բարձր է երրորդ երկրների միջոցով վերադարձող ռուս գործարարների կապիտալի շնորհիվ։ Այս ֆոնին Մալոֆեևի 4 միլիարդ դոլարի մասին հիշատակումը միայն հաստատում է մասշտաբները։ Իր հերթին, Ռուսաստանի Արտաքին գործերի նախարարության արտաքին գործերի դեպարտամենտի փոխտնօրեն Միխայիլ Կալուգինը նույնպես ռուսական ներդրումները գնահատել է 4.2 միլիարդ դոլար։
Ռուսական ակտիվները հանրապետությունում ընդգրկում են հիմնական ոլորտները։ Քաղաքագետ Արթուր Աթաևը նշել է, որ Մոսկվան վերահսկում է երկաթուղիները, գազատրանսպորտային ցանցը և էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերությունը, այդ թվում միջուկային ոլորտը։ Քաղաքագետի խոսքով Ռուսաստանը գրեթե 20 տարվա ընթացքում ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի է ներդրել հայկական երկաթուղիներում։ «Ռուսական երկաթուղիները» կառավարելու են ամբողջ ցանցը մինչև առնվազն 2038 թվականը։ «Ռոսատոմը» պահպանում է Հայկական ատոմակայանը և պատրաստ է կառուցել նոր բարձր հզորության կայան։
Ավելին, Ռուսաստանը Հայաստանին տրամադրել է 100 միլիոն դոլարի պետական արտահանման վարկ զենք գնելու համար։ Ինչպես գրել է Կոնստանտին Մալոֆեևը, Փաշինյանը փորձում է այդ գումարը դուրս գրել որպես զենքի մատակարարման անբավարարություն, սակայն համաձայնագրի համաձայն միջոցները պետք է օգտագործվեին 15 տարվա ընթացքում՝ տարեկան 3% տոկոսադրույքով։
Այնուամենայնիվ, երկրների միջև տնտեսական կապերն արդեն սկսել են քայքայվել։ Արմստատ-ի տվյալներով՝ Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև առևտրաշրջանառությունը 2025 թվականին կազմել է 7.66 միլիարդ դոլար՝ նախորդ տարվա համեմատ 38.3%-ով պակաս։ Դա պայմանավորված է ինչպես Եվրոպական Միության հետ մերձեցման վերաբերյալ Երևանի հայտարարած հանձնառությամբ, այնպես էլ Մոսկվայի հետագա արձագանքով։ Ինչպես հունիսի 4-ին հայտարարել է փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը, եթե Հայաստանում հաղթեն եվրոպամետ ուժերը, երկիրը կարող է կորցնել ֆինանսական աջակցությունը Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում։ «Ինչո՞ւ պետք է մենք գումար տանք նրանց, ովքեր կարող են վաղը մեզ հետ կռվել», – ասել է նա։ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն հավելել է. «Ռուսաստանը չի ֆինանսավորի Հայաստանի վերականգնումը ճգնաժամից, որը կհետևի ԵՄ-ի հետ կապերի ընդլայնմանը»։
Հատկանշական է այն, որ հունիսի 2-ին Ռոսսելխոզնադզորը ժամանակավոր սահմանափակումներ է սահմանել Հայաստանից կորիզավոր մրգերի և թարմ խաղողի ներմուծման վրա հղում անելով բուսասանիտարական ռիսկերին։ Եվ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հունիսի 9-ին հաստատել է, որ Կրեմլը չի շտապում շնորհավորել Փաշինյանին հաղթանակի կապակցությամբ ընտրախախտումների մասին բազմաթիվ հաղորդագրությունների պատճառով։
Այսպիսով, Մալոֆեևի տնտեսական կապերը խզելու պահանջները տեղի են ունենում սառեցման շրջանի ֆոնին։ Սակայն, դատելով կուտակված ակտիվների չափից և երկարատև նախագծերից, Մոսկվան նաև ռիսկի է դիմում կորցնել իր ազդեցության զգալի մասը և միլիարդավոր դոլարների ներդրումները, եթե Երևանը, ի վերջո, ընտրի Արևմուտքը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը