2026 թվականի ապրիլի 14-ին Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանը որոշում է կայացրել մերժելու «Պաշտոնատար անձանց գործունեության ապահովման, սպասարկման և սոցիալական երաշխիքների մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի սահմանադրականության հարցով գործի քննությունը։ Խոսքը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության Վարչական դատարանի դիմումին, որով բարձրացվել էր տվյալ նորմի՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը։
Գործը ծագել է վարչական դատարանի վարույթում գտնվող կոնկրետ վեճից, որի շրջանակում առաջացել էր օրենքի հիշյալ դրույթի կիրառման խնդիր։ 2026 թվականի մարտի 18-ին վարչական դատարանը որոշել էր դիմել Սահմանադրական դատարան՝ հիմնավորելով, որ վիճարկվող նորմը բավարար չափով հստակ չէ և կարող է հանգեցնել տարբեր մեկնաբանությունների։ Մասնավորապես՝ դատարանը պնդել էր, որ ի տարբերություն նույն հոդվածի այլ կետերի, այս դրույթը չի սահմանում դատավորի պաշտոն զբաղեցրած անձանց համար կենսաթոշակի իրավունքի ընդհանուր հիմք՝ կախված ստաժից՝ անկախ լիազորությունների դադարեցման հիմքերից։ Այդ հանգամանքը, ըստ դիմողի, կարող է հանգեցնել տարբերակված մոտեցման դատավորների և այլ պաշտոնատար անձանց նկատմամբ և հակասել իրավական հավասարության ու որոշակիության սկզբունքներին։
Դիմումում վարչական դատարանը ներկայացրել էր նաև վիճարկվող նորմի բովանդակային վերլուծությունը՝ համադրելով այն նույն հոդվածի հաջորդ կետերի հետ, ինչպես նաև անդրադարձել էր կոնկրետ գործի փաստերին, այդ թվում՝ կենսաթոշակի հաշվարկման և վերահաշվարկման հետ կապված խնդիրներին։ Միաժամանակ, դատարանը վկայակոչել էր Սահմանադրության մի շարք հոդվածներ՝ պնդելով, որ վիճարկվող կարգավորումը դրանց չի համապատասխանում։
Սակայն Սահմանադրական դատարանը, նախքան գործի ըստ էության քննությանը անցնելը, գնահատել է ներկայացված դիմումը՝ դրա ընդունելիության տեսանկյունից։ Այս համատեքստում դատարանը վերահաստատել է իր նախորդ դիրքորոշումները, համաձայն որոնց՝ դատարանները կարող են դիմել Սահմանադրական դատարան միայն այն դեպքում, երբ ունեն վիճարկվող նորմի սահմանադրականության վերաբերյալ «հիմնավոր կասկած», և այդ կասկածը պետք է լինի պատշաճ կերպով հիմնավորված՝ սեփական իրավական վերլուծությամբ։
Ուսումնասիրելով ներկայացված դիմումը՝ Սահմանադրական դատարանը եկել է այն եզրակացության, որ վարչական դատարանը չի ներկայացրել բավարար և ամբողջական հիմնավորումներ։ Մասնավորապես՝ նշվել է, որ դիմողը չի ապացուցել, թե ինչու հնարավոր չէ վիճարկվող նորմը մեկնաբանել Սահմանադրությանը համապատասխան ձևով, ինչպես նաև չի ներկայացրել իր կողմից իրականացված իրավական մեկնաբանության արդյունքները։ Ընդհակառակը, դատարանը հիմնականում սահմանափակվել է համապատասխան նորմերի և գործի մասնակիցների դիրքորոշումների վկայակոչմամբ՝ առանց սեփական խորքային պատճառաբանությունների ձևավորման։
Այս պայմաններում Սահմանադրական դատարանը եզրահանգել է, որ տվյալ դեպքում բացակայում է Սահմանադրությամբ պահանջվող «հիմնավոր կասկածը», որը հանդիսանում է դատարանների կողմից սահմանադրական վերահսկողություն նախաձեռնելու անհրաժեշտ նախապայման։ Հետևաբար, դատարանը որոշել է մերժել գործի քննությունը՝ հիմք ընդունելով «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի համապատասխան դրույթները։
Արդյունքում՝ վիճարկվող նորմի սահմանադրականությունը չի քննվել ըստ էության, և այն շարունակում է գործել իր գործող խմբագրությամբ։ Միևնույն ժամանակ, այս որոշումը կարևոր ուղենիշ է ձևավորում դատարանների համար՝ հստակեցնելով, որ Սահմանադրական դատարան դիմելիս անհրաժեշտ է ներկայացնել ոչ միայն կասկածներ, այլև դրանց հիմնավորող լիարժեք և ինքնուրույն իրավական վերլուծություն։