Հայաստանի անտառները մեր երկրի կենսաբազմազանության, կլիմայական հավասարակշռության և ջրային ռեսուրսների պահպանման հիմնասյուներից են։ Չնայած անտառածածկ տարածքները կազմում են հանրապետության տարածքի համեմատաբար փոքր տոկոսը, դրանց էկոլոգիական և սոցիալ-տնտեսական նշանակությունը անհամեմատ մեծ է։ Այս մասին հայտնել է «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը:
Անտառները պարզապես ծառերի համախումբ չեն, դրանք բարդ էկոհամակարգեր են, որոնք կարգավորում են միկրոկլիման, կանխում հողերի էրոզիան, ապահովում ածխածնի կլանումը և կենսաբազմազանության պահպանումը։ Լեռնային երկրներում, ինչպիսին Հայաստանն է, անտառների կայուն կառավարումը ազգային անվտանգության բաղադրիչ է։
Ինչո՞ւ է կարևոր անտառների մոնիթորինգը
Անտառների մոնիթորինգը համակարգված և շարունակական դիտարկման գործընթաց է, որի նպատակն է՝ գնահատել անտառային էկոհամակարգերի վիճակը, դինամիկան, քանակական և որակական փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում։ Սակայն ցանկացած մոնիթորինգի համակարգ պետք է ունենա հստակ չափման հիմք։ Այդ հիմքը հանդիսանում են անտառային փորձահրապարակները։
Ի՞նչ են փորձահրապարակները
Փորձահրապարակները հատուկ ընտրված և չափագրված անտառային տարածքներ են, որտեղ իրականացվում են պարբերական դաշտային չափումներ։ Դրանք կարող են լինել ժամանակավոր կամ մշտական (Permanent Sample Plots)։
Մշտական փորձահրապարակներում յուրաքանչյուր ծառ համարակալվում է և տարիների ընթացքում կրկնաչափվում, ինչը թույլ է տալիս հետևել աճի դինամիկային և կառուցվածքային փոփոխություններին։
Ի՞նչ տվյալներ են հավաքագրվում
Փորձահրապարակներում իրականացվում են հետևյալ դիտարկումները․
- Ծառերի տրամագծի և բարձրության չափումներ
- Փայտանյութի պաշարի հաշվարկ
- Ծառատեսակային կազմի վերլուծություն
- Բնական վերաճի գնահատում
- Հիվանդությունների և վնասատուների արձանագրում
- Կենսաբազմազանության ուսումնասիրություն
Այս տվյալները հանդիսանում են առաջնային քանակական տեղեկատվություն։
Փորձահրապարակները մոնիթորինգի ցիկլում
Անտառային մոնիթորինգի գործընթացը կարելի է ներկայացնել հետևյալ շղթայով․
ՉԱՓՈՒՄ → ՏՎՅԱԼՆԵՐԻ ՄՈՒՏՔԱԳՐՈՒՄ → ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ → ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ՆԱԽՈՐԴ ՏԱՐԻՆԵՐԻ ՀԵՏ → ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ
Այս շղթայում փորձահրապարակները հանդիսանում են առաջին և հիմնարար օղակը։ Առանց դրանց անհնար է ստանալ հուսալի և համադրելի երկարաժամկետ տվյալներ։
Ժամանակակից մոնիթորինգը հիմնվում է դաշտային չափումների, հեռահար զոնդավորման, արբանյակային պատկերների և GIS տեխնոլոգիաների համադրության վրա։ Այս գործիքակազմը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել առկա վիճակը, այլև կանխատեսել ռիսկերը։
Կայուն կառավարում՝ միջազգային չափանիշներով
Հայաստանում անտառների կառավարման և պահպանության քաղաքականությունը իրականացվում է պետական լիազոր մարմինների միջոցով: Անտառային ոլորտում բարեփոխումների գործընթացը համահունչ է միջազգային պարտավորություններին, մասնավորապես՝ ՄԱԿ շրջանակում ստանձնած կլիմայական և կենսաբազմազանության պահպանության նպատակներին։
Անտառների մոնիթորինգի արդյունավետ համակարգը թույլ է տալիս
- բարձրացնել թափանցիկությունը,
- նվազեցնել ապօրինի հատումների ռիսկերը,
- ապահովել հաշվետվողականություն,
- և երկարաժամկետ տեսլականով պլանավորել վերականգնողական ծրագրերը։
Մեր պատասխանատվությունը
Անտառների պահպանությունը միայն պետական մարմինների գործառույթ չէ։ Հանրային վերահսկողությունը, մասնագիտական համայնքի ներգրավվածությունը և հասարակության բնապահպանական կրթությունը նույնքան կարևոր են։
Մասնագիտական մոտեցմամբ իրականացվող մոնիթորինգը ոչ միայն վիճակագրություն է, այլ ապագա սերունդների հանդեպ պատասխանատվություն։
Անտառը տնտեսություն է, էկոլոգիա է, առողջություն է, և վերջապես՝ մշակութային ինքնություն։
Հայաստանի անտառները մեր բնական կապիտալն են
Դրանց պահպանությունը սկսվում է գիտակցված գնահատումից և շարունակական մոնիթորինգից։
Անտառը պարզապես կանաչ տարածք չէ, դա՝
- կլիմայական վահան է,
- ջրի աղբյուր,
- կենսաբազմազանության տուն,
- մեր ապագան։