Կիրակի, 22 մարտին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան որոշած էր շրջիլ Երեւանի մէջ եւ Երեւանի բնակիչներուն տրամադրութիւնները շօշափել` նախընտրական արշաւի ծիրին մէջ: Սակայն ամէն ինչ այդքան ալ պարզ ու դիւրին չընթացաւ, ինչպէս ան կը կարծէր: Արդարեւ, «Իրական Հայաստան»-ի քարտէսը անցորդներուն բաժնող Փաշինեան մեթրոյին մէջ իր հաւասարակշռութիւնը կորսնցուց եւ ցոյց տուաւ Արցախի վերաբերող որեւէ մատնանշում ու յիշեցում մերժողի, չհանդուրժողի իր խանգարուած ու խելագարութեան մօտեցող դիմագիծը:
Ան հոգեբանական բռնութեան ենթարկեց անչափահաս երեխան ու անոր մայրը, որոնք պարզապէս մեթրոյով կը փոխադրուէին: Փաշինեանն էր, որ նախայարձակ եղաւ, իսկ մօր ջանքերը` զրոյց չունենալու անոր հետ, ի զուր անցան: Ան ոչ միայն իր տհաճ ներկայութիւնը պարտադրեց արցախցի մօրն ու զաւակին, այլ անվայել կեցուածք դրսեւորեց եւ անարգական խօսքեր ուղղեց:
Արդարեւ, մեթրոյին մէջ ցոյց տալով իր ձեռքին եղած քարտէսով կրծքանշանը` իր մօր կողքին նստած տղեկի մը ըսաւ. «Եղբա՛յր, կարելի՞ է մի հատ քեզ նուիրեմ սրանից»: Երեխայի մայրը արձագանգեց. «Չէ՛, մենք Արցախից ենք, մենք ուրիշ քարտէս ունենք»: «Բայց ձեր տղան այս քարտէսում է ապրելու. էդ հաշուի առէք: Մենք չենք թողնելու ձեր այդ գաղափարաբանութիւնը», նշեց Փաշինեանը, որուն արձագանգեց արցախցի կինը. «Դուք չէք թողել արդէն, որ մենք մեր Արցախում ապրենք, բայց չէք կարող մեզ զրկել մեր Արցախում ապրելու յոյսից»: Փաշինեան ինքզինք կորսնցուց, սկսեց բարձրաձայն բղաւել ու մատ թափ տալ. «Մենք ամէն ինչ արել ենք, որ դուք Արցախում` Ղարաբաղում ապրէք: 2023-ին դուք էիք մեղադրում ինձ, որ ճանապարհը փակել եմ, որ Ղարաբաղից ժողովուրդը չգայ Հայաստան, հիմա եկել էք այստեղ եւ ասում էք` բա մենք ուզում էինք վերադառնայինք… Մենք ՀՀ քաղաքացիների աշխատած միլիառներ ենք ծախսել, որ դուք էնտեղ մնաք, ինչի՞ չէք մնացել»: Կինը ըսաւ Փաշինեանին, որ իրեն հետ այդպիսի բարձր ձայնով չխօսի: «Կը խօսեմ, միւս անգամ փախածներով չփորձէք ասել, որ ես Ղարաբաղ եմ տուել…», շարունակեց Փաշինեան:
Կինը, որուն երեսին գոռաց Փաշինեան եւ սպառնական ոճով խօսեցաւ, այդ ալ` փոքր տղեկին ներկայութեան, 1993-ին արցախեան ազատամարտին զոհուած դաշտային հրամանատար Մերուժան Մոսիեանի դուստրը` Արմինէ Մոսիեանն էր: Մերուժան Մոսիեանը եղած է Մարտունիի 26-րդ մոթոհրաձգային գումարտակի հրամանատար, ՀՅԴ Արցախի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ: Ան յետմահու պարգեւատրուած է «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշանով:
Ընկերային ցանցերու վրայ մեծ ընդվզումի ալիք բարձրացաւ Փաշինեանի այս անյարգալից արարքին պատճառով, յատկապէս` արցախցիներուն մօտ:
Նշենք, որ օր մը առաջ եւս կրկին Արցախի նիւթով եւ իր յանձնուողական քաղաքականութեան վերաբերող քաղաքացի կնոջ մը մատնանշումներուն պատճառով ջղագարութիւն ապրեցաւ Փաշինեան եւ կոպիտ վերաբերում ցուցաբերեց քաղաքացիի մը նկատմամբ:
Յայտնենք նաեւ, որ օտար մամուլը, յատկապէս` ռուսական անդրադարձան այս դէպքին:
Արձագանգներ
ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինի անդամ, Հայաստանի Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցութեան պատգամաւոր Գեղամ Մանուկեան արձագանգեց.
«Արցախցիների «չկռուելու» ու «փախնելու» այսօրուայ հերթական զառանցանքի պատասխանն այս ցանկն է… Արցախի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան բանակի ծառայողների, աշխարհազօրի նահատակների անունները, որոնք ինձ տրամադրել էր ՀՀ պաշտպանութեան նախարարութիւնը, գաղտնի գրութեամբ, որ չհրապարակեմ: Յետոյ հնարաւոր եղաւ այլ աղբիւրներից էլ հայթայթել, ու դեռ 2024-ին եմ ցանկը հրապարակել: Աղօթէք նրանց հոգու հանգստութեան համար…»: Եւ ան հրապարակեց մեծաթիւ նահատակներուն անուանացանկը:
Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցութեան պատգամաւոր Ասպրամ Կրպէեան իր կարգին կը գրէ.
«Ասել, որ զարմացած եմ ու չէի սպասում այսօր Երեւանի մետրոպոլիտենում տեղի ունեցածին` կը նշանակի ստել: Ի վերջոյ սա այն նոյն մարդն է, որ նոյն ոգեւորութեամբ ու վճռակամութեամբ 2020 թուականի մարտի 6-ին սահմանադրական փոփոխութիւնների հանրաքուէի «Այո՛»-ի պուքլեթներ էր բաժանում նոյն տեղում: Դէ, իսկ պուքլեթն անձնագրի տեսք ունէր, որի վրայ պատկերուած էր Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի Հանրապետութեան միասնական ուրուագիծը` «ՀՀ հպարտ քաղաքացու անձնագիր» վերտառութեամբ: Վեց տարի անց նոյն մարդն արդէն իր քաղաքական որոշումների պատճառով խեղուած Հայաստանի Հանրապետութեան քարտէսի ուրուագիծն է բաժանում ու Արցախի կորստի համար յանիրաւի յանդիմանում 1993 թուականին զոհուած, «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանակիր, առասպելական հրամանատար Մերուժան Մոսիեանի դստերը` իմ սիրելի համադասարանցի Արմինէ Մոսիեանին:
«Յ. Գ. Արմինէ խտտումում, կը ներես վեր ստիպուած ըս իլալ ստի ապրումներաւ անց կենաս»:
Արցախի Մարդու իրաւունքներու պաշտպան Գեղամ Ստեփանեան կը գրէ.
«Այսօրուայ միջադէպը «քոյրեր եւ եղբայրներ» հռետորաբանութեան լիակատար մերկացումն էր. մի կողմից ստեղծւում է հոգատարութեան շղարշ, իսկ միւս կողմից` համակարգուած կերպով թիրախաւորւում եւ պիտակաւորւում են տեղահանուած մարդիկ` նրանց կարծիքը, նրանց զգացումները, ցաւն ու արժանապատուութիւնը: Ի հարկէ, երբեք էլ գաղտնիք չի եղել, թէ որոն՛ք են կանգնած այդ ատելութեան բուրգի գագաթին` իրենց իրական կամ ֆէյքային էջերով, վերահսկուող մետիա հարթակներով, այդ ամէնի նկատմամբ անգործութիւն ցուցաբերող իրաւապահ համակարգով: Իրաւապաշտպանական տեսանկիւնից այստեղ խօսելու նիւթը չափազանց շատ է: Ասուել եւ ասուելու է, բայց նոյնիսկ այս ամէնը ասելուց յետոյ մնում է ծանր լռութիւն. որովհետեւ, երբ մարդկային ցաւը չի ընկալւում, երբ կատաղի ու անբարոյ պայքար է տարւում մարդու յիշողութեան եւ բնական ձգտումների դէմ, բառերը յաճախ կորցնում են իրենց ազդեցութիւնը:
«Յ. Գ. 1. Հայաստանում ապրող հարիւր հազարաւոր մարդկանց համար տեղահանուած արցախցիներն իսկապէս քոյրեր ու եղբայրներ են, եւ նրանք դա ոչ թէ ամէն օր սահմանուած օրակարգով մի քանի անգամ կրկնում են, այլ իրենց վերաբերմունքով են ցոյց տալիս:
«Յ Գ. 2. Այդ քարտէսը բոլորիս քարտէսն է: Պէտք չէ այն վերածել ձեռնածութեան գործիքի: Բայց մարդկանց սրտերում եւ ձգտումներում կայ մէկ այլ քարտէս, ոչ թէ` պատրանք, այլ բնական եւ արդար ձգտում` վերադառնալու այնտեղ, այն հայրենիք, որտեղ ծնուել են, ապրել ու արարել»:
Սրբազան պայքարի առաջնորդ, քաղաքական բանտարկեալ Բագրատ սրբազան բանտէն, հետեւեալ նամակը յղեց Արմինէ Մոսիեանին.
«Ամբողջ սրտով եւ սիրով իմ զօրակցութիւնը, օրհնութիւնը, գնահատանքը եւ շնորհակալութիւնն եմ յայտնում ձեզ, որ արցախեան ուղղամտութեանն ու համարձակութեանը յատուկ, այսօր ուղղակիօրէն վերստին մերկացրել էք չարիքին եւ իր էութիւնը: Աստծոյ կամօք թէ՛ ձեր զաւակը եւ թէ՛ մենք բոլորս կը վերադառնանք Արցախ` մեր հարազատ եւ անկրկնելի Տուն-հայրենիքը:
«Ձեր այսօրուայ պահուածքը եւ կեցուածքը թող դառնայ Հայաստան աշխարհիս ազատագրութեան սկզբի ազդարարումներից մէկը:
«Բիւր օրհնութիւն ձեզ, իմ հրաշալի արցախահամ, արցախաբոյր, արցախացած քոյր:
«Չե՛մ մոռանալու յանուն քեզ, Հայաստան, չե՛մ ներելու յանուն քեզ, Արցախ… Յաղթանակն այլընտրանք չունի… Սիրով եւ աղօթքով` հայրենիքի կալանաւոր Բագրատ արք. Գալստանեան»:
***
Մենք չենք փախել:
Մենք մեր տան դուռը փակել ենք` առանց իմանալու` կը վերադառնա՞նք, թէ՞ ոչ:
Մենք չենք փախել, մենք տարհանուել ենք…
Ստիպուած…
Մենք հեռացել ենք ցեղասպանութիւնից փրկուելու համար…
Մենք չենք փախել:
Մենք հեռացել ենք ոչ թէ յանձնուելու, այլ` գոյատեւելու:
Մենք տարհանուել ենք` ցաւը սրտում,
յիշողութիւնները` աչքերում,
եւ տունը` մեր ներսում պահած:
Երբ ասում են «փախստական», «փախած»,
ես լռում եմ…
Որովհետեւ այդ բառը մեզ չի պատկանում:
Մենք չենք փախել:
Մենք բռունցքներս սեղմած, խոնաւ աչքերով, բայց բարձր ճակատով ստիպուած ենք եղել լքել մեր տները:
Որովհետեւ փախստականը նա է, որ փախչում է` առանց յետ նայելու:
Իսկ մենք…
մինչեւ հիմա յետ ենք նայում:
Ամէն օր:
Ամէն վայրկեան:
Մենք չենք փախել:
Մենք ժամանակաւորապէս հեռացել ենք`
նորից վերադառնալու հաւատով:
Ու մենք անպայման վերադառնալու ենք:
Ոչ որպէս հիւր, այլ` որպէս ՏՈՒՆ վերադարձող ՏԱՆ տէր:
ԼԵՆԱ ԳԱԲՐԻԷԼԵԱՆ