Նորվեգացիները 1994 թվականին քվեարկել են ԵՄ-ին միանալու դեմ: Հիմա ժամանակն է նրանց կրկին հարցնել, ասել է երկրի պահպանողական ընդդիմադիր կուսակցության առաջնորդը։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Նորվեգիան պետք է կրկին դիմի Եվրամիությանը անդամակցելու համար՝ հաշվի առնելով նրանց ընդհանուր անվտանգության մարտահրավերները, մասնավորապես՝ Ռուսաստանը, ասել է երկրի պահպանողական ընդդիմադիր կուսակցության առաջնորդը։
Նավթով հարուստ սկանդինավյան երկիրը ԵՄ-ին միանալու դիմում է ներկայացրել 1992 թվականին, սակայն երկու տարի անց հանրաքվեի ժամանակ մերժվել է։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Նորվեգիան Եվրոպական տնտեսական գոտու անդամ է, ինչը նշանակում է, որ այն ընդունում է ԵՄ կանոններից և կարգավորումներից շատերը, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի անդամ է։
Սակայն պատերազմների և աշխարհում աճող սպառնալիքների պատճառով Բրյուսելի և Օսլոյի միջև անզիջում հարաբերությունները այլևս նպատակահարմար չեն, պնդում է Ինե Էրիկսեն Սյորեյդեն, ով անցյալ ամիս ընտրվել է Նորվեգիայի պահպանողական կուսակցության առաջնորդ։
«Իմ և իմ կուսակցության կարծիքով, մեզ համար լավագույնը կլինի ԵՄ-ի լիիրավ անդամ լինելը», – ասել է նա հինգշաբթի օրը տված հարցազրույցում, երբ ԵՄ առաջնորդները հավաքվում էին Բրյուսելում կայանալիք գագաթնաժողովի համար։
«Ես մշտապես խոսել եմ այսօրվա ԵՄ-ի վրա հիմնված կառուցողական քննարկման անհրաժեշտության մասին, այլ ոչ թե 1994 թվականին եղածի վրա… և շատ հստակ ու բարձրաձայն ասել եմ», որ Նորվեգիայի շահերը գտնվում են 27 անդամներից բաղկացած դաշինքի ներսում, հավելել է Սյորեյդեն, որը 2013-2017 թվականներին եղել է պաշտպանության նախարար, իսկ 2017-2021 թվականներին՝ արտաքին գործերի նախարար։
Օսլոյի և Բրյուսելի միջև վերջերս տեղի ունեցած վեճը ֆերոհամահալվածքների (պողպատե արտադրության մեջ հավելանյութեր) շուրջ ընդգծեց միությունից դուրս գտնվելու թերությունները, ասել է Սյորեյդեն։
Վեճը, որի ընթացքում ԵՄ-ն սահմանափակումներ է սահմանել Նորվեգիայից ներմուծման վրա, «շատ հստակ ցույց տվեց, որ մենք [ԵՄ] ներքին շուկայի մաս ենք կազմում… բայց դա չի օգնում, եթե ինչ-որ բան գալիս է դրսից, ինչպես այս պաշտպանիչ միջոցառումները»։
Իսլանդիայի ԵՄ-ին միանալու հավանական հայտը ևս մեկ խթան է Օսլոյի համար՝ դաշինքին անդամակցելու համար։
«Եթե Իսլանդիան հանրաքվեի միջոցով որոշի վերսկսել բանակցությունները, դա բոլորովին այլ խաղ է», – ասաց նա։ «Ես չեմ ենթադրում, որ Իսլանդիայի գործողությունները ինքնին կփոխեն նորվեգացիների տեսակետը, բայց դա կարող է հանգեցնել որոշակի ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների և նաև ԵՄ-ի համար մի տեսակ այլ մոտեցման, ինչը մեզ համար ավելի դժվար կդարձնի ԵՄ-ից դուրս լինելը»։
Առևտրի ոլորտում առավելություններից բացի, Սյորեյդեն պաշտպանության, տիեզերքի, առողջապահության և Արկտիկայի անվտանգության ոլորտները թվարկեց որպես այն ոլորտներ, որտեղ Օսլոն կշահի ԵՄ-ին լիիրավ անդամակցությունից։ Այն փաստը, որ Նորվեգիան ԵՄ-ի մաս չէ, բայց այնուամենայնիվ կիրառում է իր օրենքները, նշանակում է, որ երկիրը «բաց է թողնում շատ ոլորտներում», – ասաց նա։
Չնայած վերջին տարիներին Նորվեգիան ԵՄ-ից մոտ 14,000 իրավական ակտ է կիրառել ազգային օրենսդրության մեջ, այնուամենայնիվ, երկիրը ձայնի իրավունք չունի դաշինքի օրակարգը սահմանելու կամ դրա ռազմավարական կողմնորոշումները որոշելու հարցում։ Սյորեյդեն հավելեց, որ ֆերոմիալյուզի դեպքը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է Օսլոն դիտարկել որպես ակումբի «երկրորդ կարգի անդամ»։
Այսօր «ավելի բաց» է
Վերջին 30 տարիների ընթացքում Նորվեգիայի ԵՄ անդամակցության հարցը բազմիցս բարձրացվել է, և ընտրողները սովորաբար որոշում են չմիանալ դաշինքին։
Նորվեգիան ԵՄ անդամակցության դիմում է ներկայացրել 1992 թվականին Ֆինլանդիայի, Շվեդիայի և Ավստրիայի հետ միասին, բայց, ի վերջո, հանրաքվեի ժամանակ քվեարկել է անդամակցության դեմ՝ 52.2 տոկոս դեմ և 47.8 տոկոս կողմ, մինչդեռ մյուս երեք երկրները որոշել են միանալ։
Վերջին տարիներին հարցումները ցույց են տվել, որ մեծամասնությունը շարունակում է դեմ լինել դաշինքին միանալուն, քանի որ Նորվեգիայի հսկայական էներգետիկ հարստության պաշտպանության վերաբերյալ մտահոգությունները գերազանցում են անդամակցության առավելությունները։ Նորվեգիայի խորհրդարանի պատգամավորների մեծամասնությունը դեմ է անդամակցությանը։
Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ին միանալու աջակցությունը վերջին 18 ամիսների ընթացքում աճել է տրանսատլանտյան հարաբերություններում լարվածության և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից Գրենլանդիան բռնագրավելու սպառնալիքների ֆոնին։ Թրամփի և Նորվեգիայի վարչապետ Յոնաս Գահր Ստյորեի միջև արտահոսած լարված հաղորդագրությունների փոխանակումը, որի ընթացքում առաջինը քննադատում էր երկրորդին՝ իրեն Նոբելյան խաղաղության մրցանակ չշնորհելու համար, շատ նորվեգացիների մոտ մտավախություններ առաջացրեց տրանսատլանտյան հարաբերությունների վերաբերյալ։
ԵՄ անդամակցության հեռանկարի վերաբերյալ Սյորեյդեն ասաց, որ դա քիչ հավանական է, որ «անմիջապես» իրականանա։ Իրոք, Նորվեգիայի ներկայիս կառավարությունը հետաքրքրություն չի ցուցաբերել անդամակցության վերաբերյալ ազգային բանավեճ սկսելու հարցում, և հաջորդ խորհրդարանական ընտրությունները տեղի կունենան միայն 2029 թվականին։
Սակայն Սյորեյդեն ասաց, որ անդամակցության նկատմամբ վերաբերմունքը փոխվում է։ «Ես իսկապես զգում եմ… Նորվեգիայում այս հարցի նկատմամբ ավելի բաց մոտեցում կա», – ասաց նա։ «Հիմա, երբ լսում ես բանավեճեր ամեն ինչի միջև՝ սկսած բիզնես ոլորտից մինչև խոշոր մասնավոր հատվածի կազմակերպություններ և փողոցում գտնվող մարդիկ, տոնայնության տարբերություն կա»։
Պահպանողական կուսակցության առաջնորդը նաև քննադատեց Նորվեգիայի Լեյբորիստական կուսակցության փոքրամասնության կառավարությանը, որը աջակցվում է կենտրոն-ձախ կոալիցիայի կողմից, ԵՄ անդամակցության թեման տաբու դարձնելու համար։
«Ես շատ հիասթափված եմ և նաև բավականին զարմացած, որ կառավարությունը՝ Լեյբորիստական կառավարությունը, մի տեսակ հետաձգել է նույնիսկ բանավեճը հաջորդ չորս տարիների համար», – ասաց նա՝ հավելելով, որ այս մոտեցումը համարում է «շատ տարօրինակ այս իրավիճակում»։
Սյորեյդեի «Հոյրե» կուսակցությունը ներկայումս Նորվեգիայում երրորդ ամենահայտնի կուսակցությունն է՝ մոտ 18 տոկոս աջակցությամբ։ Սակայն վերջին ամիսներին այդ մասնաբաժինը աստիճանաբար աճում է։
Իր սեփական ծրագրերի մասին հարցին նա պատասխանեց, որ նպատակ ունի իր կուսակցությունը դարձնել «նշանակալիորեն ավելի մեծ, քան նախորդ ընտրություններում, որոնք մեզ համար շատ վատ ընտրություններ էին», և կձգտի դառնալ վարչապետ 2029 թվականին։