Երբ մարշալ Պետենի կյանքը ու գաղափարները ուսումնասիրում ես, պարզվում է, որ Նիկոլ Փաշինյանի համեմատ՝ Պետենը հեչ էլ օկուպացիոն վարչակարգ չէր հաստատել։ Բայց ֆրանսիացիները նրան չներեցին կոլաբորացիոնիզմի համար, նրան չներեցին գերմանական օկուպացիան ընդունելու համար և ընդհատակյա պարտիզանական շարժումը գեներալ Շառլ Դը Գոլի հետ տապալեցին պետենյան վարչակարգը՝ պարտված և օկուպացված Ֆրանսիան դարձնելով Յալթա-Պոտսդամյան նոր համակարգի 5 դերակատարներից մեկը, իսկ խորքում` աշխարհի 5 տերություններից մեկը, որը որպես ՄԱԿ ԱԽ մշտական անդամ՝ դարձավ նոր համակարգի վճռորոշ ձայն ունեցող տերություններից մեկը։
Պետենի վարչակարգի պահպանումը կնշանակեր Ֆրանսիայի անկում, ինչը ֆրանսիացիները ժամանակին հասկացան և թույլ չտվեցին։
Բայց Պետենը երբեք չսկսեց վերաշարադրել ֆրանսիական պատմությունը, Պետենը չհրաժարվեց ֆրանսիական ժառանգությունից ու դա չփաթաթեց ժողովրդի վզին։
Փաշինյանը, ի տարբերություն մարշալ Պետենի, ընդունելով թշնամու կամքը՝ սկսեց պայքարը ո’չ միայն ժողովրդի անհամաձայն շերտի դեմ, այլև պատմական հիշողության, պատմական ժառանգության, հայկական առանձնահատկությունների, իդեալների դեմ։ Այդ պայքարը գնալով վերածվում է ինստիտուցիոնալ և համակարգված հալածանքի հայկական ինքնագիտակցության դեմ և պետական քաղաքականության բացահայտ ներդաշնակեցում Թուրքիայի և Ադրբեջանի պետական քաղաքականությանը։
Եթե այս ամենն աներ մարշալ Պետենը, դժվար է պատկերացնել, թե ֆրանսիացիները նրա հետ ինչ կանեին, բայց հայերը ըստ էության մտածում են ձևեր, թե ինչպես արդարացնեն: Ընդ որում, նույն հայերը, ովքեր ֆրանսիական դիմադրության շարժման նշանավոր հերոս Միսաք Մանուշյանի ազգակիցն են, այն Մանուշյանի, ով պայքարեց ֆրանսիական կոլաբորացիոնիզմի դեմ, իսկ հայկական կոլաբորացիոնիզմը շարունակում է կենսունակություն ցույց տալ…
Իհարկե, շատերը կասեն, թե Հայաստանի պարագայում Շառլ Դը Գոլը չկա, բայց` գեներալ Շառլ Դը Գոլը մինչ Բրիտանիա կմեկներ, Ֆրանսիայում արդեն ձևավորվել և գործում էր դիմադրության շարժումը, առանց որի, գեներալ Դը Գոլը Լոնդոնից միայն ուղերձներ կհրապարակեր և վերջ:
Հետևաբար, խնդիրը բազմաշերտ է, իսկ օկուպացիոն մտածողությունը՝ աղետ։
Արա Պողոսյան, քաղաքագետ