Աշխարհի քարտեզի վրա դժվար է գտնել մի կետ, որտեղ չլինի հայկական ներկայություն կամ գոնե մեկ հայ անհատ, ով իր հետ տվյալ երկիր է տարել հազարամյա մշակույթի ու պատմության մի մասնիկը։ Արաբական ծոցի աստվածաշնչային ընկերության ընդհանուր քարտուղար Հրայր Ճեպեճյանի համար հայկական հետքի որոնումը վաղուց դարձել է առաքելություն։ Նրա վերջին ուղևորությունները դեպի Մեքսիկա ու Իսպանիա վեր հանեցին Սփյուռքի ներկա վիճակի, ինքնության պահպանման և հայրենիքի հետ կապի կարևորագույն հարցեր։
Մեքսիկական «մարող կրակը» և արվեստի ուժը
Մեքսիկան այն երկրներից է, որտեղ հայկական համայնքը ձևավորվել է դեռևս Ցեղասպանությունից հետո։ Այսօր այնտեղ ապրում է հայերի երրորդ և չորրորդ սերունդը, սակայն համայնքային կյանքը, ցավոք, կազմակերպված չէ։ «Երբ գաղութային կյանք չունենաս, քո ինքնության կրակը կմարի»,— նշում է Հրայր Ճեպեճյանը։ Մեքսիկայի հայության մի զգալի մասը նաև 90-ականներին Հայաստանից գնացածներն են՝ հիմնականում արվեստագետներ ու երաժիշտներ, ովքեր այսօր նվագում են երկրի լավագույն սիմֆոնիկ նվագախմբերում։ Սակայն եկեղեցու, դպրոցի և մշակութային կենտրոնի բացակայությունը հանգեցրել է լեզվի կորստի ու ձուլման։ Բացառություն են անհատները, ինչպիսին ազգագրագետ Կառլոս Անթառամյանն է, ով տանը հայերեն չսովորելով՝ հասուն տարիքում մեկնել է Վենետիկ ու Հունգարիա՝ հայագիտություն ուսանելու և իր արմատներին վերադառնալու համար։
«Դասական» և «նոր» Սփյուռք. կամուրջների կարիքը
Հարցազրույցի առանցքային թեմաներից մեկը դասական (Ցեղասպանությունից հետո ձևավորված) և նոր (անկախությունից հետո Հայաստանից մեկնած) Սփյուռքի միջև առկա անդունդն էր։ Հրայր Ճեպեճյանի դիտարկմամբ՝ երկու կողմերն էլ ունեն միմյանց կարիքը. Հայաստանից եկածները բերում են թարմ շունչ և մայրենի լեզվի կատարյալ տիրապետում, իսկ դասական Սփյուռքը՝ օտարության մեջ հայ մնալու հարյուրամյա փորձառություն։ «Մենք չպետք է սպասենք, որ միայն Հայաստանից եկածները մեզ մոտենան, մենք էլ պետք է քայլ անենք։ Պետք է բարեկամանանք, մեր տուն հրավիրենք… վերջնարդյունքում մենք միասին պիտի ապրենք»։
Քուվեյթյան օրինակը. ինքնաճանաչում օտար ափերում
Որպես դրական օրինակ՝ Հրայր Ճեպեճյանը մատնանշում է Քուվեյթում Հայաստանի ուսանողների փորձառությունը։ Այնտեղ սովորելու մեկնած հայ երիտասարդները, ներգրավվելով տեղի հայ համայնքի, եկեղեցու և երգչախմբի կյանքում, խոստովանել են. «Այս հաղորդակցության միջոցով մենք մեզ ավելի լավ ճանաչեցինք»։ Սա փաստում է, որ հայկական հետքը միայն պատմական հուշարձանները չեն, այլ այն կենդանի կապը, որն արթնանում է հայրենակցի հետ հանդիպման պահին։
Առաքելությունը շարունակվում է
Հրայր Ճեպեճյանի ուղեգրությունները շուտով կամփոփվեն նրա չորրորդ գրքում։ Առջևում նոր ուղղություններ են՝ Քենիա, Ինդոնեզիա, Գանա։ Նրա նպատակն է ոչ միայն գտնել հայերին, այլև փաստագրել նրանց ներկայությունը՝ որպես ապացույց մեր ազգի կենսունակության։ «Միասին մենք շատ ավելի զորավոր ենք և շատ ավելի բան կարող ենք անել։ Չենք հուսահատվում»,- հարցազրույցն ամփոփում է Հրայր Ճեպեճյանը։