Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է Իրավական ակտերի հրապարակման միասնական հարթակում հանրային քննարկման դրված ՝ «Պետական տուրքի մասին ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։
«Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքի 19.4-րդ հոդվածով սահմանված՝ պետական սեփականություն հանդիսացող ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման թույլտվությունների տրամադրման համար պետական տուրքի դրույքաչափերը 2011 թվականից հետո չեն ենթարկվել համակարգային և համապարփակ վերանայման։ Մինչդեռ նշված ժամանակահատվածում էականորեն փոփոխվել են երկրի սոցիալ-տնտեսական պայմանները, ինչպես նաև ընդերքօգտագործման ոլորտում կիրառվող տեխնիկական, տեղեկատվական և վարչարարական մեխանիզմները:
Նախագծով վերանայվում և համալրվում են պետական տուրքի դրույքաչափերը՝ ներառելով նաև սև մետաղների (երկաթի) և աղի հանքավայրերի օգտագործման թույլտվությունների համար պետական տուրքի սահմանումը:
«Պետական տուրքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում (այսուհետ՝ նաև Օրենք) պետական սեփականություն հանդիսացող ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման (շահագործման) թույլտվությունների տրամադրման համար պետական տուրքի դրույքաչափերին վերաբերող դրույթներն ամրագրվել են 2001 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ընդունված ՀՕ-283 օրենքով։ Հետագայում՝ 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ին Օրենքում կատարված փոփոխությունների արդյունքում (ՀՕ-282-Ն օրենք), ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման (շահագործման) թույլտվությունների տրամադրման համար պետական տուրքի դրույքաչափերը համակարգված ձևով սահմանվեցին Օրենքի 19.4-րդ հոդվածով։
Նշված հոդվածի շրջանակներում վերանայվել և բարձրացվել էին միայն գունագեղ քարերի, ինչպես նաև մետաղագործական, քիմիական, թեթև և արդյունաբերության այլ ճյուղերի հումքի յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար սահմանված տարեկան պետական տուրքի դրույքաչափերը, մասնավորապես՝ բազային տուրքի 1 000-ապատիկը փոխարինվել էր 10 000-ապատիկով։ Միևնույն ժամանակ, 2011 թվականից հետո պետական տուրքի նշված դրույքաչափերը չեն ենթարկվել համակարգային և համապարփակ վերանայման։
Տվյալ ժամանակահատվածում իրականացվել են միայն առանձին և հատվածական լրացումներ ու փոփոխություններ։ Մասնավորապես՝ 2012 թվականին (թիվ ՀՕ-255-Ն օրենք) սահմանվել է օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով երկրաբանական ուսումնասիրության թույլտվության տրամադրման համար պետական տուրք՝ տարեկան բազային տուրքի 50-ապատիկի չափով։
Նշված ժամանակահատվածում էականորեն փոփոխվել են երկրի սոցիալ-տնտեսական պայմանները, ինչպես նաև ընդերքօգտագործման ոլորտում կիրառվող տեխնիկական, տեղեկատվական և վարչարարական մեխանիզմները։ Զգալիորեն ավելացել են պետության կողմից իրականացվող վերահսկողական, կարգավորիչ և վարչարարական գործառույթների ծավալը և բարդությունը, ինչպես նաև դրանց իրականացման հետ կապված ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ բեռը։
Գործող կարգավորման պայմաններում ձևավորվել է անհամաչափություն պետական սեփականություն հանդիսացող ընդերքի օգտագործման համար պետության կողմից տրամադրվող իրավունքի հանրային արժեքի և այդ իրավունքի դիմաց տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից վճարվող պետական տուրքի միջև։ Նման անհամաչափությունը չի նպաստում պետական սեփականության արդյունավետ, պատասխանատու և կայուն կառավարմանը։
Հաշվի առնելով, որ ընդերքը հանդիսանում է պետության բացառիկ սեփականությունը, իսկ դրա օգտագործման իրավունքի տրամադրումը ենթադրում է պետության կողմից վերահսկողության, կարգավորման և շրջակա միջավայրի պահպանության հետ կապված պարտավորությունների իրականացում, պետական տուրքի դրույքաչափերի վերանայումը և բարձրացումը դիտարկվում է որպես իրավականորեն հիմնավորված և համաչափ գործիք՝ ուղղված հանրային շահի ապահովմանը և ոլորտի կայուն զարգացմանը։
Գործող իրավական կարգավորման համաձայն` պետական սեփականություն հանդիսացող ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման (շահագործման) թույլտվությունների տրամադրման համար պետական տուրքի դրույքաչափերը սահմանված են «Պետական տուրքի մասին» ՀՀօրենքի 19.4-րդ հոդվածով։ Գործող իրավակարգավորումներով չկան սահմանված դրույքաչափեր սև մետաղների (երկաթի) և աղի հանքավայրերի օգտագործման (շահագործման) թույլտվությունների տրամադրման մասով։
Բացի այդ, ներկայումս կիրառվող դրույքաչափերը ձևավորվել են ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ գործող սոցիալ–տնտեսական պայմանների, իրավական միջավայրի և վարչարարական հնարավորությունների հաշվառմամբ։ Այդ ժամանակահատվածում սակայն ընդերքօգտագործման ոլորտում տեղի են ունեցել էական փոփոխություններ, որոնք չեն արտացոլվել պետական տուրքի հաշվարկման և սահմանման գործող մեխանիզմներում։
Մասնավորապես, գործող դրույքաչափերը չեն ապահովում պետության կողմից իրականացվող վարչարարական, վերահսկողական և կարգավորիչ գործառույթների ֆինանսական համաչափությունը, այդ թվում` թույլտվությունների տրամադրման, դրանց կատարման նկատմամբ վերահսկողության, տվյալների հավաքագրման և մշակման, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պահպանության հետ կապված միջոցառումների իրականացման համար անհրաժեշտ ծախսերի փոխհատուցումը։
Արդյունքում ձևավորվում են մի շարք համակարգային խնդիրներ` թուլանում է պետական վերահսկողության արդյունավետությունն ու ֆինանսական հիմքը, սահմանափակվում են շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումների իրականացման հնարավորությունները, խաթարվում է պետական սեփականության օգտագործման համաչափության սկզբունքը, ինչպես նաև նվազում է հանրային շահի պատշաճ պաշտպանության մակարդակը։
Վերոնշյալ պայմաններում առաջացել է գործող կարգավորումների վերանայման անհրաժեշտություն` ուղղված պետական տուրքի դրույքաչափերի համապատասխանեցմանը ընդերքօգտագործման ոլորտում առկա իրական ռիսկերին, վարչարարական և վերահսկողական ծախսերին, ինչպես նաև պետական սեփականության արդյունավետ կառավարման պահանջներին։
3․Կարգավորման նպատակը և բնույթը – «Պետական տուրքի մասին օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի հիմնական նպատակներն են՝
- ապահովել պետական ռեսուրսների՝ ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման թույլտվության իրական արժեքին համապատասխան արդար և համաչափ փոխհատուցում,
- բարձրացնել պետական մարմինների վերահսկողական և վարչարարական հնարավորությունները,
- ապահովել պետական եկամուտների ավելացում՝ համադրված միջազգային մոտեցումներին։
Ակնկալվող արդյունքը – Նախագծի ընդունման արդյունքում ակնկալվում է ապահովել պետական սեփականություն հանդիսացող ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման (շահագործման) թույլտվությունների տրամադրման համար պետական տուրքի դրույքաչափերի արդիականացում՝ համապատասխանեցնելով դրանք ոլորտում առկա տնտեսական պայմաններին, վարչարարական և վերահսկողական իրական ծախսերին, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պահպանության հետ կապված ռիսկերին։ Կարգավորման արդյունքում կվերականգնվի համաչափությունը պետության կողմից տրամադրվող ընդերքօգտագործման իրավունքի հանրային արժեքի և այդ իրավունքի դիմաց տնտեսավարողների կողմից վճարվող պետական տուրքի միջև, ինչն ուղղակիորեն կնպաստի հանրային շահի առավել արդյունավետ պաշտպանությանը և պետական սեփականության պատասխանատու կառավարմանը։
Միաժամանակ կուժեղացվի պետական վերահսկողության ինստիտուցիոնալ և ֆինանսական հիմքը, կընդլայնվեն լիազոր մարմինների հնարավորությունները՝ իրականացնելու արդյունավետ վարչարարություն, վերահսկողություն և կարգավորում, այդ թվում՝ շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումների իրականացում։
Արդյունքում կձևավորվի իրավականորեն հստակ, արդար և կանխատեսելի պետական տուրքի համակարգ, որը կնպաստի ընդերքօգտագործման ոլորտում կայուն, հավասարակշռված և հանրային շահին համահունչ զարգացմանը։
Ներկայացվող հարցի կապակցությամբ լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտությունը և Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում սպասվելիք փոփոխությունները –«Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին օրենքի նախագծի ընդունման դեպքում նախատեսվում է պետական բյուջեի եկամուտների ավելացում։
Գործող դրույքաչափերով փաստացի տրամադրված ընդերքօգտագործման թույլտվություններից պետական բյուջե մուտքագրված եկամուտը ներկայումս կազմում է 552.550.000 ՀՀ դրամ։ Օրենքի նախագծի ընդունման և նոր դրույքաչափերի կիրառման արդյունքում պետական բյուջեի մուտքերը հանքարդյունահանման պետական տուրքերի գծով կավելանան շուրջ 6,1 անգամ և կկազմեն մոտավորապես 3.370.000.000 ՀՀ դրամ։
Առաջարկվող փոփոխությունը
Հոդված 1. «Պետական տուրքի մասին» 1997 թվականի դեկտեմբերի 27-ի ՀՕ-186 օրենքի (այսուհետ՝ օրենք) 19.4-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ բովանդակությամբ.
| «Հոդված | 19.4. Պետական սեփականություն հանդիսացող ընդերքի և օգտակար հանածոների օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար պետական տուրքի դրույքաչափերը |
| 1) ազնիվ, գունավոր և հազվագյուտ մետաղների յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 50000-ապատիկի չափով |
| 2) վառելիքաէներգետիկ հումքի յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 250-ապատիկի չափով |
| 3) շինանյութերի արտադրության հումքի, այդ թվում` երեսպատման, շինարարական քարերի, լցանյութերի և բալաստային հումքի յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 2500-ապատիկի չափով |
| 4) գունագեղ քարերի, բացառությամբ վանակատի (օբսիդիանի), յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան |
բազային տուրքի 10000-ապատիկի չափով |
| 5) վանակատի (օբսիդիանի) յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 5000-ապատիկի չափով |
| 6) մետաղագործական, քիմիական, թեթև և արդյունաբերության այլ ճյուղերի հումքի յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան |
բազային տուրքի 10000-ապատիկի չափով |
| 7) հանքային ջրերի յուրաքանչյուր հանքավայրի կամ հանքահորի` արդյունաբերական (շշալցման) նպատակով օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 5000-ապատիկի չափով |
| – արդյունաբերական (ածխաթթու գազ ստանալու) նպատակով օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան |
բազային տուրքի 2500-ապատիկի չափով |
| -բուժական (ռեկրեացիոն) նպատակներով օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 2500-ապատիկի չափով |
| 8) մակերևութային ջրերի օգտագործման թույլտվության տրամադրման, թույլտվության գործողության ժամկետի երկարաձգման, թույլտվության վերաձևակերպման համար` | |
| ֆիզիկական անձանցից | բազային տուրքի 25-ապատիկի չափով |
| իրավաբանական անձանցից | բազային տուրքի 75-ապատիկի չափով |
| 8.1) ստորերկրյա քաղցրահամ ջրերի օգտագործման թույլտվության տրամադրման համար` | |
| ֆիզիկական անձանցից | բազային տուրքի 95-ապատիկի չափով |
| իրավաբանական անձանցից | բազային տուրքի 145-ապատիկի չափով |
| 8.2) ստորերկրյա քաղցրահամ ջրերի օգտագործման թույլտվության գործողության ժամկետի երկարաձգման, թույլտվության վերաձևակերպման համար` | |
| ֆիզիկական անձանցից | բազային տուրքի 25-ապատիկի չափով |
| իրավաբանական անձանցից | բազային տուրքի 75-ապատիկի չափով |
| 9) օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով երկրաբանական ուսումնասիրության թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 50-ապատիկի չափով |
| 10) ոչ մետաղական օգտակար հանածոյի հանույթի նպատակով միանգամյա թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 1000-ապատիկի չափով |
| 11) կարևորագույն նշանակության օբյեկտ հանդիսացող ստորգետնյա պահեստարանների կառուցման կամ շահագործման նպատակով ոչ մետաղական օգտակար հանածոյի հանույթի թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 2500-ապատիկի չափով |
| 12) սև մետաղների (երկաթի) հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 50000-ապատիկի չափով |
| 13) աղի հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) յուրաքանչյուր հանքավայրի օգտագործման (շահագործման) թույլտվության տրամադրման համար` տարեկան | բազային տուրքի 2500-ապատիկի չափով »: |
Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում 2027 թվականի հունվարի 1-ից: Սույն օրենքով սահմանված տարեկան պետական տուրքի դրույքաչափերը 2027 թվականի հունվարի 1-ից կիրառվում են նաև ընդերքօգտագործողների նկատմամբ, որոնք սույն օրենքով նախատեսված գործունեության տեսակներով զբաղվելու թույլտվությունը ձեռք են բերել մինչև սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը։