Միլիարդատերերն այսօր աշխարհում ավելի շատ փող և քաղաքական իշխանություն ունեն, քան երբևէ՝ ներկայացված է Oxfam բարեգործական կազմակերպության նոր զեկույցում, որում մտահոգություն է ներկայացված, որ միլիարդատերերը ոչ միայն ավելի հարուստ են, քան երբևէ, այլև ամրապնդում են իրենց վերահսկողությունը քաղաքականության, լրատվամիջոցների և սոցիալական ցանցերի նկատմամբ։
Աշխարհի բնակչության ամենահարուստ 1 տոկոսը վերահսկում է համաշխարհային հարստության գրեթե 44 տոկոսը։ Oxfam-ի նոր զեկույցի տվյալներով՝ մոլորակի ամենահարուստ մարդը՝ Իլոն Մասկը, ընդամենը չորս վայրկյանում վաստակում է այն գումարը, որը համարժեք է աշխարհում միջին տարեկան եկամտին։
«Մենք ապրում ենք միլիարդատերերի դարաշրջանում, և դա վատ լուր է աշխարհի համար»։
Հայտարարությունը Oxfam Germany-ի նախագահ Շառլոտ Բեքերիինն է, ում գնահատմամբ՝ գերհարուստների տնտեսական ուժը հաճախ վերածվում է քաղաքական ազդեցության՝ խաթարելով ժողովրդավարական գործընթացները։
Oxfam բարեգործական կազմակերպությունների կոալիցիայի տարեկան զեկույցի համաձայն՝ 2025-ի տվյալներով՝ աշխարհի միլիարդատերերի համակցված կարողությունը կհասնի պատմական առավելագույնի՝ 18.3 տրիլիոն դոլարի։ Սա մոտ 2.5 տրիլիոն դոլարով ավելի է, քան նախորդ տարիներին։ 2020 թվականի մարտից ի վեր միլիարդատերերի կարողությունն աճել է շուրջ 81 տոկոսով, մինչդեռ մարդկության գրեթե կեսը շարունակում է ապրել աղքատության մեջ՝ տնօրինելով համաշխարհային հարստության ընդամենը 0.52 տոկոսը։
Oxfam-ի զեկույցը նշում է, որ միլիարդատերերի կարողությունների աճի տեմպերը նկատելի են դարձել 2024 թվականին Դոնալդ Թրամփի ընտրությունից հետո։ Թեև ամենախոշոր շահույթներն արձանագրվել են ԱՄՆ-ում, Oxfam-ը փաստում է, որ այս միտումը գլոբալ է Եվրոպայում, Ասիայում և զարգացող տնտեսություններում։ Այստեղ միլիարդատերերի կարողությունները նույնպես աճել են երկնիշ տոկոսներով։
Այս հակադրությունը, ըստ Oxfam-ի, դառնում է աշխարհի ամենախորը սոցիալական ճեղքերից մեկը․ մի կողմում՝ պատմական չափերի հասնող գերհարստություն, մյուսում՝ միլիարդավոր մարդիկ, որոնք չունեն բավարար սնունդ և կենսապահովման միջոցներ։ Oxfam-ի ներկայացուցիչները նշում են․
«Այսպիսի անհավասարությունն այլևս պարզապես տնտեսական խնդիր չէ․ այն ուղղակի սպառնալիք է սոցիալական կայունությանը և ժողովրդավարությանը»։
Զեկույցում հատուկ ուշադրություն է դարձվում Գերմանիային։ Oxfam-ի գնահատմամբ՝ երկիրը ներկայում աշխարհում չորրորդն է միլիարդատերերի թվով։ Միայն 2025 թվականին նրանց թիվն աճել է մոտ մեկ երրորդով՝ հասնելով 172-ի։
Կազմակերպության տվյալներով՝ միջին գերմանացի միլիարդատերն ընդամենը մեկուկես ժամում վաստակում է այն գումարը, որը համարժեք է Գերմանիայում միջին տարեկան եկամտին։ Միևնույն ժամանակ, երկրում բնակչության շուրջ 20 տոկոսն ապրում է աղքատության մեջ։ Այս իրողությունների ֆոնին Oxfam-ը կրկին կոչ է անում գերհարուստների համար սահմանել ավելի խիստ և հետևողական հարկման մեխանիզմ՝ թե՛ Գերմանիայում, թե՛ ողջ աշխարհում։
«Միլիարդատերերին վերաբերող հատուկ հարկի ներդրումը կարող է հանգեցնել հարստության ավելի արդար բաշխման, կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի և ժողովրդավարության պաշտպանության այն պայմաններում, երբ տնտեսական անհավասարությունը շարունակում է խորանալ»։
Ըստ զեկույցի՝ 2020 թվականից աղքատության կրճատումը ընդհանուր առմամբ կանգ է առել, Աֆրիկայում նույնիսկ աճել է։ 2022 թվականին աշխարհի բնակչության գրեթե կեսը (48%) կամ 3.83 միլիարդ մարդ ապրում էր աղքատության մեջ։ «Օքսֆամ»-ի՝ գլոբալ անհավասարության մասին տարեկան զեկույցը հրապարակվել է Շվեյցարիայի Դավոս քաղաքում՝ Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի տարեկան հանդիպման բացման օրը, երբ սովորաբար հավաքվում են աշխարհի մոտ 1000 ամենահարուստ մարդիկ, քաղաքական առաջնորդներ և ակտիվիստներ։
Հետազոտությունը խիստ ուշագրավ կետ է առանձնացրել․ գերհարուստ մարդիկ ավելի ու ավելի լայնորեն են վերահսկում տեղեկատվության միջոցները՝ ինչպես ավանդական լրատվամիջոցները, այնպես էլ նոր մեդիաները։ Օրինակ՝ Ջեֆ Բեզոսը՝ The Washington Post-ը, Իլոն Մասկը՝ Twitter/X-ը, Պատրիկ Սուն-Շիոնգը՝ Los Angeles Times-ը, իսկ ծայրահեղ աջ հայացքներ ունեցող Վինսենտ Բոլորը՝ Ֆրանսիայում CNews հեռուստաընկերությունը։ Oxfam International-ի գործադիր տնօրեն Ամիտաբհ Բեհարն ասել է․
«Գերհարուստ մարդկանց շատ մեծ ազդեցությունը մեր քաղաքականության, տնտեսության և լրատվամիջոցների վրա ավելի է խորացրել անհավասարությունը և մեզ շեղել աղքատության դեմ պայքարից»։
Oxfam-ը գնահատել է նաև մեծահարուստների ունեցվածքի քաղաքական ազդեցությունը․66 երկրում հարցման արդյունքներով՝ հարցվածների գրեթե կեսը կարծում է, որ հարուստ մարդիկ հաճախ են «գնում» ընտրություններն իրենց երկրներում։
Ամիտաբհ Բեհար․ «Հարուստների և մնացածի միջև մեծացող անդունդը միևնույն ժամանակ ստեղծում է քաղաքական դեֆիցիտ, որը խիստ վտանգավոր է և անկայուն»։
Հայերի մասին տվյալներ Oxfam-ի զեկույցում չկան։ Այդպիսիք կան Forbes-ի՝ միջազգային ճանաչում ունեցող անձանց 2025 թվականի ցուցակում․ ներառված են տեղեկություններ 8 հայի կամ հայկական արմատներ ունեցող միլիարդատիրոջ կարողությունների մասին, որոնք տատանվում են 1.2-ից 6 միլիարդ դոլարի միջև։ Ամենահարուստ հայը Ալբերտ Ավդոլյանն է՝ շուրջ 5.7 միլիարդ դոլար կարողությամբ, նա աշխարհի ամենահարուստ մարդկանց ցուցակում 717-րդն է, գործունեություն է ծավալում Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքում և Սիբիրում՝ ածխի ու գազի արդյունահանման ոլորտում։ Նրան հաջորդում են Էդուարդո Էռնեկյանը՝ 3.4 մլրդ դոլար, «Տաշիր հոլդինգ»-ի սեփականատեր Սամվել Կարապետյանը՝ 3.2 մլրդ դոլար, Քիմ Քարդաշյանը, Ռուբեն Վարդանյանը, «Moderna»-ի համահիմնադիր Նուբար Աֆեյանը, «Fix Price» ցանցի համահիմնադիր Արտյոմ Խաչատրյանը։
Oxfam –ի զեկույցում նշվում է, որ աշխարհը հասել է անհավասարության կրիտիկական կետին, երբ գերհարուստներն իրացնում են իրենց իշխանությունը քաղաքական ինստիտուտների, լրատվամիջոցների և արդարադատության ինստիտուտների միջոցով։ Միևնույն ժամանակ, միլիարդավոր մարդիկ բախվում են անխուսափելի դժվարությունների։