Իրանական Ադրբեջանի թյուրքերը ներկայումս շատերի հետաքրքրությունն են շարժում: Այդ երկրում կատարվող լայնածավալ բողոքի ցույցերի լույսի ներքո կարելի է լսել բազում կարծիքներ պետության հնարավոր փլուզման մասին։ Իրոք, եթե շիիզմը մերժվի, ուրիշ ի՞նչ գաղափար կարող է ապահովել Իրանի բազմազգ ժողովուրդների համակեցությունը։ Երկրի փլուզման հեռանկարը շատերի մտքում մեծ տեղ է գրավում։ Հայաստանում, իհարկե, շատերը հետաքրքրված են Արեւելյան եւ Արեւմտյան Ադրբեջանի իրանական նահանգների ապագայով, որոնք բնակեցված են հիմնականում թյուրքալեզու ժողովուրդներով։
Այն միտքը, որ այս նահանգները կարող են մի օր անկախություն ձեռք բերել, քննարկվում է 1990-ական թվականներից ի վեր՝ Մերձավոր Արեւելքի ապագա քաղաքական լանդշաֆտի վերաբերյալ քննարկումների շրջանակներում: Հետեւաբար, այս թեման հատկապես արդիական է դառնում հիմա, քանի որ Իրանը պատառոտված է քաղաքական կրքերով: Սա հատկապես ճիշտ է, քանի որ այս թեման վաղուց քննարկվում է մեր հարեւանի՝ հետխորհրդային Ադրբեջանի կողմից, որը «Մեծ Ադրբեջանի» ծրագրեր է փայփայում: Ակնհայտ է, որ Իրանում ցանկացած զարգացում անմիջականորեն կազդի Հայաստանի անվտանգության վրա։
Այս առումով Իրանում թյուրքերի քաղաքական երեւույթի հարցը չափազանց հրատապ է: Հնարավո՞ր է արդյոք իրանցի թյուրքերի վրա հիմնված անկախ քաղաքական ազգի ի հայտ գալը: Այստեղ կարեւորագույն նշանակություն ունի Իրանի քաղաքացիների այս շերտի ինքնության եւ քաղաքական գիտակցության հարցը: Գաղտնիք չէ, որ սկսած 15-րդ դարից՝ Կենտրոնական Ասիայից տարբեր թյուրքական ցեղերի՝ դեպի այժմյան Մերձավոր Արեւելք պարբերական ներհոսքի պատճառով այդ ցեղերը սկսեցին տարածաշրջանի երկրների քաղաքական կյանքում զգալի դեր խաղալ: Այդ ազդեցությունը զգացվում էր հիմնականում Պարսկական կայսրության կողմից, որտեղ ուշ միջնադարում իշխանությունը տարբեր նվաճողների ձեռքից ձեռք էր անցնում:
Եվ այսօր, մինչ մենք արմատական փոփոխություններ ենք կանխատեսում Իրանում, կարելի է պնդել, որ թյուրքական բնակչության ինքնության ցանկացած արմատական փոփոխություն կարող է տեղի ունենալ միայն նրանց ազգային ինքնորոշման հետ։ Իրանի քաղաքական կյանքում ինչ-որ լուրջ բան կարող է տեղի ունենալ միայն թյուրքական նոր ազգի ի հայտ գալով։ Սակայն դժվար է կանխատեսել նման նոր ազգի քաղաքական բնույթը։ Ռուսների եւ ուկրաինացիների միջեւ հարաբերությունների փորձը ցույց է տալիս, որ ինքնությունը չափազանց բազմաշերտ եւ քմահաճ բան է։ Նույնը կարելի է դիտարկել այսօրվա Ադրբեջանում, որտեղ հետխորհրդային մուսուլմաններն իրենց էթնոգենեզը կառուցել են ադրբեջանացման գաղափարի էներգիայի վրա։
Ժողովուրդների մեջ սեփական «ես»-ի ի հայտ գալը երբեմն էներգիա է սփռում անսպասելի ուղղություններով:
Մանվել ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հայացք Երեւանից» թերթի այս համարում
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: