Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Ինչո՞ւ է ձգվում եկեղեցի և քպ պարագլխի հակադրության հանգուցալուծումը։ Ակնհայտ է, որ, ունենալով հսկայական առավելություն, ադմինիստրատիվ, դատական, ռեպրեսիվ միջոցներ, այնուհանդերձ վարչախմբի պարագլուխը չի արագացնում, այլ օձի, պիթոնի նման փորձում է ձգել ժամանակ։ Ինչո՞ւ։ Պատասխանը մեկն է։ Այս անատամ հակադրությունը ձեռնատու է նրան։
Այն հարցը, թե ինչու է իշխող քաղաքական ուժը (ՔՊ) նախընտրում «դանդաղ շնչահեղձության» մարտավարությունը եկեղեցու հետ հակադրության մեջ, ունի մի քանի խորքային պատճառներ.
1. Օրակարգի փոփոխում և «Շեղող շանթարգել»
Ինչպես նշեցիք, սա ամենաառանցքային գործոնն է։ Քանի դեռ հանրային քննարկումների կենտրոնում Եկեղեցի-Պետություն բախումն է, հարկային փոփոխությունները կամ կրոնական զգացմունքները, հասարակության ուշադրությունը շեղվում է ավելի գոյաբանական հարցերից.
* Արցախի կորուստը և հայաթափումը,
* Սահմանազատման գործընթացի անորոշությունները,
* Պատերազմի հանգամանքների իրական բացահայտումը,
2. «Հին ու նորի» պայքարի վերակենդանացումը
Վարչախմբի համար կենսականորեն կարևոր է պահպանել հասարակության բևեռացումը։ Եկեղեցուն թիրախավորելով՝ նրանք փորձում են այս հակամարտությունը ներկայացնել ոչ թե որպես ազգային արժեքների պահպանում, այլ որպես «հեղափոխության» պայքար «նախկին համակարգի» դեմ։ Դա թույլ է տալիս համախմբել իրենց ընտրազանգվածին՝ վախեցնելով «ռևանշիզմով»։
3. Եկեղեցու հեղինակության մաշեցումը
Արագ և կտրուկ գործողությունները կարող են առաջացնել հանրային պոռթկում և եկեղեցուն դարձնել «զոհ»։ Փոխարենը, ընտրվել է տեղեկատվական հյուծման մարտավարությունը։ Ժամանակ ձգելով՝ փորձ է արվում.
* Կասկածի տակ դնել եկեղեցականների բարոյական կերպարը,
* Թուլացնել եկեղեցու ներքին միասնությունը,
* Սովորեցնել հանրությանը եկեղեցու դեմ ուղղված հարձակումներին, որպեսզի դրանք դառնան սովորական կենցաղային լուրեր։
4. Իրական ընդդիմության դեֆիցիտ։
Եթե ընդդիմությունը չի կարողանում ձևավորել հստակ, բովանդակային և պատասխանատվության պահանջի վրա հիմնված օրակարգ, ապա իշխանությունը ստանում է հնարավորություն խաղալ իր կանոններով։ Իշխանության համար շատ ավելի հեշտ է պայքարել «հոգևորականների» դեմ, քան պատասխան տալ կոնկրետ քաղաքական և ռազմական ձախողումների համար։
Ժամանակի ձգումը ոչ թե թուլության նշան է, այլ հաշվարկված քաղաքական տեխնոլոգիա։ Այն թույլ է տալիս «մաշեցնել» հակառակորդին՝ առանց կտրուկ ցնցումների, միաժամանակ թաղելով պատասխանատվության հարցը տեղեկատվական աղմուկի տակ։
Ի՞նչ պետք է անեն հայրենասեր մարդիկ և ինչպիսի՞ն պետք է լինի այն «ատամներով» օրակարգը, որը թույլ չի տա իշխանությանը շարունակել այս մարտավարությունը։
Որպեսզի ընդդիմադիր օրակարգը դուրս գա «իմիտացիոն» դաշտից և դառնա իրապես վտանգավոր՝ գործող վարչակազմի համար, այն պետք է դադարի լինել միայն արձագանքող (ռեակտիվ) և դառնա թելադրող (պրոակտիվ)։ քաղաքական «ատամներով» օրակարգը կարող է հենվել մի քանի հստակ սյուների վրա.
1. Իրավաքաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտի ձևավորում
Փոխանակ սահմանափակվելու միայն քննադատությամբ, ընդդիմությունը պետք է ձևավորի «Փաստահավաք մասնագիտական խումբ», որը կզբաղվի ոչ թե լոզունգներով, այլ կոնկրետ փաստաթղթավորմամբ.
* Պատերազմի քրոնիկոն. Ով, երբ և ինչ հրաման է տվել, ինչու են կայացվել կոնկրետ որոշումներ, որոնք բերել են աղետի,
* Արցախի հանձնման իրավական կողմը. Հայաստանի ստորագրած փաստաթղթերի և ներպետական օրենսդրության հակասությունների վերհանումը,
* Սա պետք է ներկայացվի ոչ թե որպես «վրեժխնդրություն», այլ որպես արդարադատության վերականգնում։
2. Տնտեսական և սոցիալական «Գույքագրում»
Իշխանությունը հաճախ շահարկում է «նախկինների թալանը»։ Ատամներով ընդդիմությունը պետք է հակադարձի «ներկա թալանի» փաստերով.
* Պետական գնումներ մեկ անձից (կոռուպցիոն ռիսկեր),
* Պաշտոնյաների և նրանց մերձավորների կտրուկ հարստացումը վերջին 6 տարում,
* Բյուջետային միջոցների վատնումը փառատոնների և պարգևավճարների վրա՝ անվտանգային բացերի ֆոնին։
3. Ազգային անվտանգության այլընտրանքային հայեցակարգ
ՔՊ-ն առաջ է մղում «Խաղաղության պայմանագրի» թեզը՝ որպես միակ փրկություն։ Ընդդիմությունը պետք է ներկայացնի ռեալիստական այլընտրանք.
* Ինչպե՞ս վերականգնել բանակը (կոնկրետ ժամկետներ և քայլեր),
* Ինչպե՞ս վարել արտաքին քաղաքականություն՝ առանց միակողմանի զիջումների,
* Սա թույլ կտա հանրությանը տեսնել, որ կա լուծում, ոչ թե միայն «դժգոհություն»։
4. Հաղորդակցության փոփոխություն՝ «Էլիտարից» դեպի «Ժողովրդական»
Իշխանության ամենամեծ առավելությունը պոպուլիզմն է։ Ընդդիմությունը պետք է դուրս գա ֆեյսբուքյան տիրույթից և դահլիճներից.
* Խոսել մարդկանց հետ իրենց լեզվով, բայց բարձրացնել նրանց գիտակցությունը։
* Ցույց տալ, որ Արցախի կորուստը կամ Եկեղեցու դեմ պայքարն ուղղակիորեն կապված է յուրաքանչյուր քաղաքացու անձնական անվտանգության և արժանապատվության հետ։
Ինչո՞ւ սա չի արվում
Հիմնական խնդիրն այն է, որ դաշտում առկա ուժերի մի մասը կաշկանդված է իր «անցյալով», իսկ մյուս մասը՝ «ռեսուրսների պակասով» կամ «կոմֆորմիզմով» (իշխանության հետ լուռ համաձայնությամբ)։
Կա՞ Հայաստանում այնպիսի նոր ուժ կամ անհատ, որը կարող է ստանձնել այսպիսի «կոշտ» և փաստարկված օրակարգի պատասխանատվությունը, թե՞ գործող ընդդիմությունը պետք է հիմնովին վերափոխվի։
Սպասում եմ ձեր առաջարկներին և վերլուծությանը»։